
Die austronesischen Sprachen bilden eine weit verbreitete Sprachfamilie mit insgesamt etwa 1150 Sprachen, die von rund 300 Millionen Menschen gesprochen werden. Nach der Anzahl der Sprachen wird Austronesisch nur noch vom afrikanischen Niger-Kongo übertroffen, nach der Zahl der Sprecher ist es die fünftgrößte Sprachfamilie der Erde. Hinsichtlich der flächenmäßigen Ausdehnung wird das Austronesische, das von Madagaskar bis zur Osterinsel und von Taiwan bis nach Neuseeland reicht, nur von den indogermanischen Sprachen übertroffen.
Der Begriff austronesisch wurde von dem österreichischen Ethnologen Wilhelm Schmidt geprägt und leitet sich von lateinisch auster, „Südwind, Süden“, sowie griechisch nêsos, „Insel“, ab.
Die Wissenschaft, die sich mit den austronesischen Sprachen und den Kulturen ihrer Sprecher befasst, heißt Austronesistik. Der von den Sprechern austronesischer Sprachen bevölkerte, geographisch jedoch unzusammenhängende Kulturraum wird manchmal Austronesien genannt.
Unter den austronesischen Sprachen gibt es 30 mit mehr als einer Million Sprechern. Davon werden 10 auf den Philippinen, 18 in Malaysia und Indonesien und eine auf Madagaskar gesprochen. Alle austronesischen Millionensprachen gehören zur Untergruppe des Malayo-Polynesischen und werden im Artikel malayo-polynesische Sprachen aufgeführt.
Nach neueren Forschungsresultaten (z. B. Alexander Adelaar, 2005) ergibt sich für die Gliederung des Austronesischen eine eigenartige Situation: Es gibt acht bis zehn primäre Zweige des Austronesischen, die alle auf Taiwan gesprochen werden und zusammen nur 21 Sprachen mit 330.000 Sprechern umfassen (siehe unten: Klassifikation). Alle anderen austronesischen Sprachen gehören zu einem einzigen Primärzweig, dem Malayo-Polynesischen mit über 1100 Sprachen und rund 300 Millionen Sprechern. Daraus lässt sich schließen, dass das Entstehungsgebiet oder zumindest das Zentrum der beginnenden Ausbreitung des Austronesischen die Insel Taiwan und angrenzende Gebiete des chinesischen Festlands – Fujian, Guangdong – waren. Eine 6000 Jahre alte neolithische Kultur auf Taiwan und dem angrenzenden Festland mit einer spezifischen Keramik wird mit den frühen Austronesiern in Verbindung gebracht. Von dort haben sich die austronesischen Sprachen und ihre Träger samt ihrer agrarischen Kultur in einem Jahrtausende dauernden Prozess ausgebreitet, dessen Hauptstationen sich zeitlich ungefähr verfolgen lassen:
Auf dem chinesischen Festland sind heute keine Spuren austronesischer Sprachen mehr zu finden. Das erklärt sich aus der kulturellen und sprachlichen Dominanz der Chinesen seit über 2500 Jahren. Auch auf Taiwan – wo diese Dominanz erst später einsetzte – stellen die Austronesier nur noch eine schwindende Minderheit von 330.000 gegenüber einer chinesisch-sprechenden Bevölkerung von 23 Millionen Sprechern dar.
Ein erster Versuch, das Lautsystem und den Wortschatz der austronesischen Ursprache („Uraustronesisch“) zu rekonstruieren, wurde in den 1930er-Jahren – teilweise auf der Grundlage der Forschungen von Renward Brandstetter – von Otto Dempwolff unternommen. In den 1970er-Jahren unternahm Otto Christian Dahl einen weiteren Anlauf zur Rekonstruktion des „Proto-Austronesischen“ (siehe Literatur).
Nach Paul K. Benedict (1912–1997) bilden sie zusammen mit der Sprachfamilie des Tai-Kadai die Makrofamilie Austro-Tai. Diese These wird in Fachkreisen als plausibel angesehen, vor allem aufgrund neuerer Studien von Sagart (2004) und Ostapirat (2005, 2018).
Nachfolgend eine Tabelle, welche dreizehn Wörter vergleicht, wie sie auf Taiwan, den Philippinen, den Marianen, in Indonesien, Malaysia, Osttimor, Papua, Neuseeland, Hawaii, Madagaskar, Borneo und Tuvalu verbreiteten Austronesischen Sprachen gesprochen werden:
| Deutsch | eins | zwei | drei | vier | Person | Haus | Hund | Straße | Tag | neu | wir | was | Feuer |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Amisisch | cecay | tosa | tolo | sepat | tamdaw | luma | wacu | lalan | cidal | faroh | kita | uman | namal |
| Puyuma | sa | dua | telu | pat | taw | rumah | soan | dalan | wari | vekar | mi | amanai | apue, asi |
| Tagalog | isa | dalawa | tatlo | apat | tao | bahay | aso | daan | araw | bago | tayo | ano | apoy |
| Zentralbikolano | saro | duwa | tulo | apat | tawo | harong | ayam | dalan | aldaw | ba-go | kita | ano | kalayo |
| Rinconada Bikolano | əsad | darwā | tolō | əpat | tawō | baləy | ayam | raran | aldəw | bāgo | kitā | onō | kalayō |
| Cebuano | usa, isa |
duha | tulo | upat | tawo | balay | iro | dalan | adlaw | bag-o | kita | unsa | kalayo |
| Waray-Waray | usa | duha | tulo | upat | tawo | balay | ayam, ido |
dalan | adlaw | bag-o | kita | anu | kalayo |
| Hiligaynon | isa | duha | tatlo | apat | tawo | balay | ido | dalan | adlaw | bag-o | kita | ano | kalayo |
| Aklanon | isaea, sambilog, uno |
daywa, dos |
tatlo, tres |
ap-at, kwatro |
tawo | baeay | ayam | dayan | adlaw | bag-o | kita | ano | kaeayo |
| Kinaray-a | sara | darwa | tatlo | apat | tawo | balay | ayam | aragyan | adlaw | bag-o | kita | ano | kalayo |
| Tausug | hambuuk | duwa | tu | upat | tau | bay | iru' | dan | adlaw | ba-gu | kitaniyu | unu | kayu |
| Maranao | isa | dowa | t'lo | phat | taw | walay | aso | lalan | gawi'e | bago | tano | tonaa | apoy |
| Kapampangan | metung | adwa | atlu | apat | tau | bale | asu | dalan | aldo | bayu | ikatamu | nanu | api |
| Pangasinensisch | sakey | dua, duara |
talo, talora |
apat, apatira |
too | abong | aso | dalan | ageo | balo | sikatayo | anto | pool |
| Ilokano | maysa | dua | tallo | uppat | tao | balay | aso | dalan | aldaw | baro | datayo | ania | apoy |
| Ivatan | asa | dadowa | tatdo | apat | tao | vahay | chito | rarahan | araw | va-yo | yaten | ango | apoy |
| Ibanag | tadday | dua | tallu | appa' | tolay | balay | kitu | dalan | aggaw | bagu | sittam | anni | afi |
| Yogad | tata | addu | tallu | appat | tolay | binalay | atu | daddaman | agaw | bagu | sikitam | gani | afuy |
| Gaddang | antet | addwa | tallo | appat | tolay | balay | atu | dallan | aw | bawu | ikkanetam | sanenay | afuy |
| Tboli | sotu | lewu | tlu | fat | tau | gunu | ohu | lan | kdaw | lomi | tekuy | tedu | ofih |
| Malaiisch | satu | dua | tiga | empat | orang | rumah, balai |
anjing | jalan | hari | baru | kita | apa, anu |
api |
| Javanisch | siji | loro | têlu | papat | uwòng, tiyang |
omah, griyå, dalêm |
asu | såbå | dinå, dintên |
anyar, énggal |
adhéwé, slirå piyambak |
åpå, anu, punåpå |
gêni |
| Sundanesisch | hiji | dua | tilu | opat | urang | imah | anjing | jalan | poe | anyar, enggal |
arurang | naon | seuneu |
| Achinesisch | sa | duwa | lhèë | peuët | ureuëng | rumoh, balèë |
asèë | ret | uroë | barô | (geu)tanyoë | peuë | apuy |
| Minangkabauisch | ciek | duo | tigo | ampek | urang | rumah | anjiang | labuah, jalan |
hari | baru | awak | apo | api |
| Lampung | sai | khua | telu | pak | jelema | lamban | kaci | ranlaya | khani | baru | kham | api | apui |
| Buginesisch | sedi | dua | tellu | eppa | tau | bola | asu | lalen | esso | baru | idi | aga | api |
| Temuan | satuk | duak | tigak | empat | uwang, eang |
gumah, umah |
anying, koyok |
jalan | aik, haik |
bahauk | kitak | apak | apik |
| Batak Toba | sada | dua | tolu | opat | halak | jabu | biang | dalan | ari | baru | hita | aha | api |
| Yawi | so | duwo | tigo | pak | oghe | ghumoh, dumoh |
anjing | jale | aghi | baghu | kito | gapo | api |
| Chamorro | håcha, maisa |
hugua | tulu | fatfat | taotao | guma | ga'lågu | chålan | ha'åni | nuebu | hita | håfa | guafi |
| Motu | ta, tamona |
rua | toi | hani | tau | ruma | sisia | dala | dina | matamata | ita, ai |
dahaka | lahi |
| Maorisch | tahi | rua | toru | wha | tangata | whare | kuri | ara | ra | hou | taua | aha | ahi |
| Tuvaluisch | tasi | lua | tolu | fá | toko | fale | kuli | ala, tuu |
aso | fou | tāua | a | afi |
| Hawaiisch | kahi | lua | kolu | hā | kanaka | hale | ʻīlio | ala | ao | hou | kāua / kākou | aha | ahi |
| Banjaresisch | asa | duwa | talu | ampat | urang | rūmah | hadupan | heko | hǎri | hanyar | kami | apa | api |
| Malagasy | isa | roa | telo | efatra | olona | trano | alika | lalana | andro | vaovao | isika | inona | afo |
| Dusun | iso | duo | tolu | apat | tulun | walai, lamin |
tasu | ralan | tadau | wagu | tokou | onu/nu | tapui |
| Kadazan | iso | duvo | tohu | apat | tuhun | hamin | tasu | lahan | tadau | vagu | tokou | onu, nunu |
tapui |
| Momogun | iso | duvo | tolu, tolzu |
apat | tulun, tulzun |
valai, valzai |
tasu | dalan | tadau | vagu | tokou | nunu | tapui, apui |
| Tombonuwo | ido | duo | tolu | opat | lobuw | waloi | asu | ralan | runat | wagu | toko | onu | apui |
| Iban | satu, sa, siti, sigi |
dua | tiga | empat | orang, urang |
rumah | ukui, uduk |
jalai | hari | baru | kitai | nama | api |
| Sarawak-Malaiisch | satu, sigek |
dua | tiga | empat | orang | rumah | asuk | jalan | ari | baru | kita | apa | api |
| Terengganu-Malaiisch | se | duwe | tige | pak | oghang | ghumoh, dumoh |
anjing | jalang | aghi | baghu | kite | mende, ape, gape, nape |
api |