Parvoviridae

Parvoviridae

Parvovirus B19, offiziell Primate erythroparvovirus 1

Systematik
Klassifikation: Viren
Realm: Floreoviria
Reich: Shotokuvirae
Phylum: Cossaviricota
Klasse: Quintoviricetes
Ordnung: Piccovirales
Familie: Parvoviridae
Taxonomische Merkmale
Genom: (+) und (-)ssDNA, linear
Baltimore: Gruppe 2
Symmetrie: ikosaedrisch
Hülle: unbehüllt
Wissenschaftlicher Name
Parvoviridae
Links

Die Familie Parvoviridae (Parvoviren) umfasst Spezies von Viren, die ein einzelsträngiges DNA-Genom tragen. Die Virionen (Viruspartikel) der Parvoviridae haben einen Durchmesser zwischen 18 und 26 nm; da sie damit zu den kleinsten Viren zählen, leitet sich ihr Name von lateinisch parvus ‚klein‘ ab. Parvoviren sind unbehüllt, wodurch sie sehr resistent gegen äußere Einflüsse sind.

Die Familie Parvoviridae wird nach der derzeitigen Master Species List #41v1 des International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV) vom 20. März 2026 in sechs Unterfamilien aufgeteilt: * Densovirinae,

Schemazeichnung eines Virions der Familie Parvo­viridae, Querschnitt und Seitenansicht
Cryo-EM-Bilder verschiedener Parvoviridae-Partikel:
  • Densovirinae: „Zophobas morio black wasting virus“ (ZmBWV), Galleria mellonella densovirus (GmDV), Acheta domesticus densovirus (AdDV), Bombyx mori densovirus (BmDV)
  • Penbrevirinae: Penaeus stylirostris penstyldensovirus 1 [Penaeus stylirostris densovirus] (PstDV1)
  • Parvovirinae: Adeno-associated virus 2 (AAV2)

Unterfamilie Parvovirinae

Zu den Parvovirinae, welche ausschließlich Wirbeltiere infizieren, zählen die Genera Amdoparvovirus (alias Amdovirus), Artiparvovirus, Aveparvovirus, Bocaparvovirus (alias Bocavirus), Copiparvovirus, Dependoparvovirus (alias Dependovirus), Erythroparvovirus (alias Erythrovirus), Loriparvovirus sowie Tetraparvovirus und Protoparvovirus (letzteres ehemals tierpathogenes Parvovirus, beide zusammen früher Parvovirus). Die durch Parvovirinae ausgelösten Erkrankungen bezeichnet man als Parvovirosen.

Genus Amdoparvovirus

Zu dieser Gattung gehören nach ICTV mit Stand 4. April 2026:

Genus Artiparvovirus

Mit Stand 4. April 2026 ist die Gattung monotypisch:

Genus Aveparvovirus

Zu dieser Gattung gehören nach ICTV mit Stand 4. April 2026:

Genus Bocaparvovirus

Zu dieser Gattung gehören nach ICTV mit Stand 4. April 2026 und Schirtzinger et al. (2015)

Genus Copiparvovirus

Nach ICTV (Stand 14. April 2026) und NCBI

Genus Dependoparvovirus

Die Dependoviren (Genus Dependoparvovirus, früher Dependovirus, z. B. Adenoassoziierte Viren) sind abhängig von Helferviren, um sich zu replizieren. Als Helferviren kommen Adenoviren, Herpesviren und Vacciniaviren in Fragen. Fehlen diese Helferviren, dann können die adenoassoziierten Viren in einen Latenzzustand übergehen, indem sie ihr eigenes Genom relativ ortsspezifisch in das zelluläre Genom einbauen und so lebenslang im Organismus verbleiben. Bei einer Koinfektion mit dem entsprechenden Helfervirus kann das integrierte virale Genom reaktiviert werden. Die adenoassoziierten Viren AAV-2, AAV-3 und AAV-5 können Menschen über Tröpfcheninfektion infizieren. Vermutlich sind über 90 % der Erwachsenen infiziert, allerdings sind keine Erkrankungsbilder bekannt.

Genus Erythroparvovirus

Genomkarte der Gattung Erythro­parvo­virus

Die Erythroparvoviren (Genus Erythroparvovirus, früher Erythrovirus) haben einen ausgeprägten Tropismus zu sich teilenden Vorläuferzellen von Erythrozyten, den Erythroblasten. Sie sind zur Replikation ihres Genoms auf die in der S-Phase vorliegenden zellulären Polymerasen angewiesen. Zu diesem Genus gehört unter anderem das Parvovirus B19, der Erreger der Ringelröteln.

Zur Gattung gehören mit Stand 1. April 2024:

Genus Loriparvovirus

Mit Stand 1. April 2024 ist die Gattung monotypisch:

Genus Protoparvovirus

EM-Aufnahme von Virionen der SubSpezies Canines Parvovirus

Die Viren dieses Genus replizieren sich autonom. Zu ihnen zählen fast ausschließlich tierpathogene (nur bei Tieren krankheitsauslösende) Erreger und können bei Haus- und Nutztieren schwere Erkrankungen verursachen. Diese Viren sind sehr nah miteinander verwandt mit einer sich über das gesamte Genom erstreckenden Homologie bei einer Sequenzidentität von mehr als 98 %. Erin Elizabeth Schirtzinger et al. führen folgende Spezies auf:

Diagramm des Kapsids der Spezies Carnivore protoparvovirus 1 aus 60 Monomeren des Kapsidproteins (CP).
Minute virus of mice, Spezies Rodent protoparvovirus 1

Die Gattung umfasst (Stand 4. April 2026):

Das Canine Parvovirus ist 1978 vermutlich direkt aus dem Felinen Parvovirus (Erreger der Katzenseuche) entstanden und plötzlich aufgetreten. Dabei verbreitete es sich weltweit sehr schnell, worauf in dieser Pandemie Millionen von Hunden starben. Mittlerweile sind die Parvovirosen bei Hund und Katze mit Hilfe von Lebendimpfstoffen gut beherrschbar. Das Parvovirus H-1 befällt normalerweise Nagetiere, kann aber auch menschliche Zellen infizieren, verursacht jedoch beim Menschen dabei keinerlei Krankheitssymptome.

Genus Sandeparvovirus

Mit Stand 4. April 2026 ist die Gattung monotypisch:

Genus Tetraparvovirus

Zu dieser Gattung gehören nach ICTV mit Stand 4. April 2026 und Schirtzinger et al. (2015)

Die Bezeichnung „Hokovirus“ für Viren der Gattung Tetraparvovirus ist veraltet und sollte entsprechend ersetzt werden, denn „Hokovirus“ steht auch für eine vorgeschlagene Riesenviren-Gattung der Klosneuvirinae (Familie Mimiviridae); Fundort Klosterneuburg bei Wien.

Unterfamilie Densovirinae

Die historisch zweite Unterfamilie der Densovirinae umfasst die die Parvoviren der Insekten und anderer Arthropoden. Die frühere Gattung Ambidensovirus (hervorgegangen aus Densovirus mit Pefudensovirus) wurde neu aufgeteilt und Pefudensovirus als Pefuambidensovirus wiederhergestellt. Mitglieder (Stand 14. April 2026):

  • Spezies Aquambidensovirus asteroid1 (veraltet Asteroid ambidensovirus 1) mit Sea star-associated densovirus (SSaDV)
  • Spezies Aquambidensovirus asteroid2 mit Asterias forbesi-associated densovirus (AfaDV)
  • Spezies Aquambidensovirus asteroid3 bis 22
  • Spezies Aquambidensovirus decapod1 (veraltet Decapod ambidensovirus 1) mit Cherax quadricarinatus densovirus (CqDV)
  • Spezies Aquambidensovirus ostreid1 mit Crassostrea ariakensis ambidensovirus 1 (CaaDV)
  • Spezies Blattambidensovirus blattodean1 (veraltet Blattodean ambidensovirus 2) mit Blattella germanica densovirus 1 (BgDV1)
  • Spezies Blattambidensovirus incertum1 mit Parus major densovirus (PamDV)
  • Spezies Blattambidensovirus incertum2 mit SAfia-838D_Ambidensovirus (SA838DDV)
  • Spezies Blattambidensovirus incertum3 mit Ambidensovirus_Croatia_17_S17 (17_S17)
  • Spezies Blattambidensovirus incertum4 mit Bat-associated densovirus 3 (BaDV3)
  • Spezies Blattambidensovirus incertum5
  • Spezies Diciambidensovirus hemipteran1 mit Diaphorina citri densovirus (DcDV)
  • Spezies Diciambidensovirus hemipteran2 mit Bactericera_trigonica_densovirus (BtDV)
  • Spezies Diciambidensovirus incertum1 mit SAfia-400D ambidensovirus (SA400DDV)
  • Spezies Diciambidensovirus incertum2
  • Spezies Hemiambidensovirus hemipteran1 (veraltet Hemipteran ambidensovirus 2) mit Dysaphis plantaginea densovirus 1 (DplDV1)
  • Spezies Hemiambidensovirus hemipteran2 (veraltet Hemipteran ambidensovirus 3) mit Myzus persicae densovirus 1 (MpDV1)
  • Spezies Hemiambidensovirus hemipteran3
  • Spezies Iteradensovirus incertum1 mit Bat-associated densovirus 5 (BaDV5)
  • Spezies Iteradensovirus incertum2 mit Human CSF-associated densovirus (HCSFaDV)
  • Spezies Iteradensovirus lepidopteran1 (veraltet Lepidopteran iteradensovirus 1, ehem. Typusspezies) mit Bombyx mori densovirus 1 (BmDV1)
  • Spezies Iteradensovirus lepidopteran2 mit Casphalia extranea densovirus (CeDV)
  • Spezies Iteradensovirus lepidopteran3 mit Dendrolimus punctatus densovirus (DpDV)
  • Spezies Iteradensovirus lepidopteran4 mit Papilio polyxenes densovirus (PpDV)
  • Spezies Iteradensovirus lepidopteran5 mit Helicoverpa armigera densovirus (HaDV)
  • Spezies Orthopteran miniambidensovirus 1 mit Acheta domestica mini ambidensovirus (AdMDV)
  • Spezies Muscodensovirus dipteran1 mit Haematobia irritans densovirus (HiDV)
  • Spezies Muscodensovirus dipteran2 mit Broome densovirus (BrDV)
  • Spezies Pefuambidensovirus blattodean1 (veraltet Blattodean ambidensovirus 1) mit Periplaneta fuliginosa densovirus (PfDV, PfDNV)
  • Spezies Pefuambidensovirus unionid1 mit Clinch densovirus 1 (CDV1)
  • Spezies Protoambidensovirus dipteran1 (veraltet Dipteran ambidensovirus 1) mit Culex pipiens densovirus (CpDV)
  • Spezies Protoambidensovirus incertum1 mit Duck-associated ambidensovirus 1 (DaaDV1)
  • Spezies Protoambidensovirus incertum2 bis 5
  • Spezies Protoambidensovirus lepidopteran1 (veraltet Lepidopteran ambidensovirus 1, ehem. Typusspezies) mit Galleria mellonella densovirus (GmDV)
  • Spezies Scindoambidensovirus dipteran1
  • Spezies Scindoambidensovirus hemipteran1 (veraltet Hemipteran ambidensovirus 1) mit Planococcus citri densovirus (PcDV)
  • Spezies Scindoambidensovirus hymenopteran1 (veraltet Hymenopteran ambidensovirus 1) mit Solenopsis invicta densovirus (SiDV)
  • Spezies Scindoambidensovirus incertum1 mit Bat-associated densovirus 1 (BaDV1)
  • Spezies Scindoambidensovirus incertum2 mit Bat-associated densovirus 2 (BaDV2)
  • Spezies Scindoambidensovirus orthopteran1 (veraltet Orthopteran ambidensovirus 1) mit Acheta domestica densovirus (AdDV)
  • Spezies Tetuambidensovirus incertum1 mit Bat-associated densovirus 4 (BaDV4)
  • Spezies Tetuambidensovirus incertum2 mit Lupine feces-associated densovirus 2 (LfaDV2)
  • Spezies Tetuambidensovirus trombidiform1 mit Tetranychus urticae-associated ambidensovirus (TuDV)
Cryo-EM-Aufnahme eines Virions von ZmBV, Aufsicht und Querschneitt, jeweils mit (links unten) und ohne (rechts oben) DNA
EM-Aufnahme von ZmBV-Partikeln, ohne (links) und mit (rechts) DNA
  • Spezies „Zophobas morio black wasting virus“ (ZmBWV, Vorschlag)

Unterfamilie Hamavirinae

Diese Unterfamilie Hamaparvovirinae kam 2021 mit der Master Species List #36 des ICTV hinzu. Sie wurde abgetrennt von Densovirinae; und später aufgeteilt in die Unterfamilien Hamavirinae, Hepavirinae und Penbrevirinae. ZuHamavirinae gehören mit Stand 4. April 2026.

  • Spezies Chaphamavirus anseriform1
  • Spezies Chaphamavirus avian1 (Chaphamaparvovirus avian1) mit Avian chapparvovirus BR_DF10 (AvChPV-BR_DF10)
  • Spezies Chaphamavirus carnivoran1 (Chaphamaparvovirus carnivoran1) mit Cachavirus 1A (CaChV 1A)
  • Spezies Chaphamavirus carnivoran2 (Chaphamaparvovirus carnivoran2) mit Fechavirus (FChPV)
  • Spezies Chaphamavirus carnivoran3 (Chaphamaparvovirus carnivoran3) mit Ursus americanus parvovirus (UaPV)
  • Spezies (Chaphamavirus chiropteran1, Chaphamaparvovirus chiropteran1) mit Desmodus rotondus chapparvovirus (DrChPV)
  • Spezies Chaphamavirus dasyurid1 (Chaphamaparvovirus dasyurid1) mit Tasmanian devil-associated chapparvovirus 1 (TdChPV1)
  • Spezies Chaphamavirus dasyurid2 (Chaphamaparvovirus dasyurid2) mit Tasmanian devil-associated chapparvovirus 2 (TdChPV2)
  • Spezies Chaphamavirus dasyurid3 (Chaphamaparvovirus dasyurid3) mit Tasmanian devil-associated chapparvovirus 6 (TdChPV6)
  • Spezies Chaphamavirus galliform1 (Chaphamaparvovirus galliform1) mit Turkey parvovirus 2 (TPV2)
  • Spezies Chaphamavirus galliform2 (Chaphamaparvovirus galliform2) mit Chicken chapparvovirus 2 (ChChPV2)
  • Spezies Chaphamavirus galliform3 (Chaphamaparvovirus galliform3) mit Chicken chapparvovirus HK (ChChPV-HK)
  • Spezies Chaphamavirus primate1 (Chaphamavirus primate1, Chaphamaparvovirus primate1) mit Capuchin kidney parvovirus (CKPV)
  • Spezies Chaphamavirus primate2 (Chaphamaparvovirus primate2) mit Macaca fascicularis chapparvovirus (MfChPV)
  • Spezies Chaphamavirus psittacine1 (Chaphamaparvovirus psittacine1) mit Psittacara leucophthalmus chapparvovirus (PlChPV)
  • …

Unterfamilie Hepavirinae

Monotypisch (Stand 4. April 2026):

Unterfamilie Penbrevirinae

Mitglieder (Stand 4. April 2026):

  • Spezies Shripenbrevirus decapod1 (früher Penstylhamaparvovirus decapod1, Decapod penstyldensovirus 1, ehem. Typusspezies) mit Penaeus stylirostris penstyldensovirus 1 (PstDV1)

Unterfamilie Metallovirinae

Stand 4. April 2026:

Commons: Parvoviridae – Sammlung von Bildern, Videos und Audiodateien

Einzelnachweise

  1. 1 2 3 4 ICTV: ICTV Taxonomy history: Primate erythroparvovirus 1, EC 51, Berlin, Germany, July 2019; Email ratification March 2020 (MSL #35)
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ICTV: Taxonomy Browser.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 ICTV: Virus Metadata Resource (VMR).
  4. 1 2 3 Erin Elizabeth Schirtzinger, Andrew Suddith, Benjamin M. Hause, Richard A. Hesse: First identification of porcine parvovirus 6 in North America by viral metagenomic sequencing of serum from pigs infected with porcine reproductive and respiratory syndrome virus. In: Virology Journal, Oktober 2015 (12), S. 170, doi:10.1186/s12985-015-0401-6
  5. ↑ NCBI: ncbi.nlm.nih.gov (Genus)
  6. ↑ SIB: Erythroparvovirus, auf: ViralZone
  7. ↑ SIB: Protoparvovirus, auf: ViralZone
  8. ↑ NCBI: Kilham rat virus (no rank)
  9. ↑ Werner Nicklas: Kilham Rat Virus (KRV) (Memento des Originals vom 10. Juni 2020 im Internet Archive)  Info: Der Archivlink wurde automatisch eingesetzt und noch nicht geprüft. Bitte prüfe Original- und Archivlink gemäß Anleitung und entferne dann diesen Hinweis., auf: gv-solas, DKFZ Heidelberg
  10. ↑ Attila Cságola, Zoltán Zádori, István Mészáros, Tamás Tuboly: Detection of Porcine Parvovirus 2 (Ungulate Tetraparvovirus 3) Specific Antibodies and Examination of the Serological Profile of an Infected Swine Herd. In: PLOS ONE, Band 11, Nr. 3, 2016, S. e0151036; doi:10.1371/journal.pone.0151036, PMID 26974825, PMC 4790921 (freier Volltext), ResearchGate:298331331, Epub 14. März 2016 (englisch). Siehe insbes. Fig1.
  11. ↑ S. F. Cotmore, M. Agbandje-McKenna, J. A. Chiorini, D. V. Mukha, D. J. Pintel, J. Qiu, M. Soderlund-Venermo, P. Tattersall, P. Tijssen, D. Gatherer, A. J. Davison: The family Parvoviridae. In: Archives of virology. Band 159, Nummer 5, Mai 2014, S. 1239–1247, doi:10.1007/s00705-013-1914-1, PMID 24212889, PMC 4013247 (freier Volltext).
  12. ↑ NCBI: Sea star-associated densovirus (no rank)
  13. ↑ Ian Hewson et al.; James L. Van Etten (Hrsg.): Densovirus associated with sea-star wasting disease and mass mortality, in: PNAS, 17. November 2014, doi:10.1073/pnas.1416625111. Dazu:
  14. ↑ SIB: Protambidensovirus, auf: ViralZone
  15. ↑ Judit J. Penzes, Martin Holm, Samantha A. Yost, Jason T. Kaelber: Cryo-EM-based discovery of a pathogenic parvovirus causing epidemic mortality by black wasting disease in farmed beetles. In: Cell, 28. August 2024; doi:10.1016/j.cell.2024.07.053 (englisch). Dazu:
  16. ↑ ICTV: ICTV Master Species List 2020.v1, New MSL including all taxa updates since the 2019 release, March 2021 (MSL #36)