De ARPEE werd op 9 november 2002 opgericht na onderhandelingen over een gezamenlijke vertegenwoordiging van de verschillende stromingen binnen het Belgische protestantisme. De overeenkomst trad volgens publicaties over de totstandkoming van de organisatie op 1 januari 2003 in werking. Sinds 2003 fungeert de raad als gesprekspartner van de overheid voor administratieve aangelegenheden die de protestants-evangelische eredienst betreffen.
Geschiedenis
De verhouding tussen de Belgische overheid en de protestantse eredienst gaat terug tot het begin van de negentiende eeuw. Na de Belgische onafhankelijkheid werd een synodale structuur door de overheid als gesprekspartner van de protestantse kerken beschouwd. In de loop van de twintigste eeuw ontwikkelde zich naast de kerken die later deel gingen uitmaken van de Verenigde Protestantse Kerk in België een aanzienlijk aantal evangelische en andere protestantse kerkgenootschappen.
Vanaf de jaren 1990 kwam de representativiteit van de bestaande structuur voor het gehele Belgische protestantisme ter discussie te staan. Juridische geschillen en de groei van evangelische kerkgenootschappen speelden daarbij een rol. Volgens jurist Frédéric Amez leidden uitspraken van de Raad van State en daaropvolgend overleg ertoe dat de Verenigde Protestantse Kerk in België en de Federale Synode werden aangespoord een gemeenschappelijke representatieve structuur tot stand te brengen.
Ook het Algemeen Rijksarchief beschreef de oprichting van de gezamenlijke raad als het resultaat van verscheidene jaren overleg over de vertegenwoordiging van zowel de traditioneel georganiseerde protestantse kerken als evangelische denominaties tegenover de overheid.
Op 9 november 2002 keurden de betrokken synodale vergaderingen de nieuwe administratieve samenwerkingsstructuur goed. Volgens Amez werd de ARPEE op 1 januari 2003 geïnstalleerd. Hij beschrijft de erkenning van de raad als representatief orgaan als een impliciete erkenning, die samenhing met een ministeriële brief van 26 mei 2003 en een koninklijk besluit van 20 september 2003.
Positie binnen het Belgische eredienstenstelsel
België kent een stelsel waarin een aantal erediensten door de overheid is erkend. Voor de relaties tussen een erkende eredienst en de overheid treedt een representatief orgaan op. Voor de protestants-evangelische eredienst is dit de ARPEE.
Het statuut als representatief orgaan komt ook in federale regelgeving tot uitdrukking. In het koninklijk besluit van 17 mei 2019 betreffende aalmoezeniers en consulenten in gevangenissen wordt de Administratieve Raad van de Protestants-Evangelische Eredienst uitdrukkelijk aangewezen als het representatieve orgaan voor de protestants-evangelische eredienst.
De bevoegdheid van de ARPEE is administratief van aard. De raad oefent geen algemene leerstellige of liturgische autoriteit uit over de aangesloten kerken. De theologische en kerkelijke autonomie blijft bij de twee samenstellende vleugels en bij de kerkverbanden en plaatselijke gemeenschappen die daaronder ressorteren.
Structuur
De ARPEE is paritair georganiseerd rond twee vleugels: de Verenigde Protestantse Kerk in België en de Federale Synode van Protestantse en Evangelische Kerken in België. De gelijkwaardigheid van beide vleugels vormt een uitgangspunt van de organisatie.
Volgens de statuten van 30 mei 2023 telt de vereniging twaalf leden. Zes leden worden afgevaardigd door de Federale Synode en zes door de Verenigde Protestantse Kerk in België.
Het bestuursorgaan bestaat volgens dezelfde statuten uit acht leden: vier uit de vleugel van de Verenigde Protestantse Kerk in België en vier uit de vleugel van de Federale Synode. Het dagelijks bestuur en de vertegenwoordiging die daarmee verband houdt, worden aan de covoorzitters opgedragen.
De paritaire structuur bestond reeds bij de oprichting. Amez omschrijft de organisatie als een binaire structuur waarin beide protestantse vleugels op gelijke voet vertegenwoordigd zijn. Ook cultuur- en erfgoedorganisatie PARCUM beschrijft de VPKB en haar partnerkerken enerzijds en de Federale Synode anderzijds als twee gelijkwaardige vleugels van de ARPEE.
Taken
Volgens haar statuten heeft de ARPEE tot doel als administratieve vertegenwoordiger van de protestants-evangelische eredienst tegenover de burgerlijke overheid op te treden namens de Verenigde Protestantse Kerk in België en de Federale Synode, en aangelegenheden te organiseren die door de overheid aan de protestants-evangelische eredienst zijn toevertrouwd.
Tot de terreinen waarop een representatief orgaan in het Belgische eredienstenstelsel een rol speelt behoren onder meer contacten met de verschillende overheden, de administratieve aspecten van de erkenning van plaatselijke geloofsgemeenschappen en aangelegenheden betreffende bedienaren van de eredienst. Historisch behoorden daarnaast onder meer protestants godsdienstonderwijs, aalmoezeniersdiensten en levensbeschouwelijke radio- en televisie-uitzendingen tot de werkterreinen van de gezamenlijke protestants-evangelische structuur.
De precieze bevoegdheidsverdeling hangt samen met de Belgische staatsstructuur. De federale overheid is onder meer bevoegd voor de erkenning van erediensten en voor bepaalde aspecten van de wedden en pensioenen van bedienaren van de eredienst, terwijl bevoegdheden inzake plaatselijke geloofsgemeenschappen en het beheer van de temporaliën gedeeltelijk bij de gewesten liggen.
Bij procedures voor de erkenning van plaatselijke protestants-evangelische geloofsgemeenschappen treedt de ARPEE op als representatief orgaan. In Wallonië bijvoorbeeld kan voor de protestantse eredienst een aanvraag tot erkenning van een lokale geloofsgemeenschap door het representatief orgaan bij de bevoegde overheid worden ingediend.
Erfgoed
De protestants-evangelische eredienst werkt voor religieus erfgoed onder meer samen met erfgoedorganisaties. PARCUM fungeert in Vlaanderen als aanspreekpunt voor het erfgoed van de protestants-evangelische eredienst. Ook KADOC en het Evangelisch Archief- en Documentatiecentrum (Evadoc) zijn betrokken bij de registratie en bewaring van protestants-evangelisch erfgoed in België.
