Chemnitz[kʰɛmnɪʦ]? is een kreisfreie Stadt in het westen van de Duitse deelstaat Saksen. De stad is na Leipzig en Dresden de derde stad in grootte in Saksen en telt 244.401 inwoners (31 december 2020) op een oppervlakte van 220,85 km². Van 1953 tot 1990 heette zij Karl-Marx-Stadt.
Bestuurlijke indeling
Chemnitz bestaat uit 39 stadsdelen:
De nummers op de kaart corresponderen met de hierna volgende tabel.
Chemnitz-Adelsberg (25)
Chemnitz-Altchemnitz (41)
Chemnitz-Altendorf (92)
Chemnitz-Bernsdorf (42)
Chemnitz-Borna-Heinersdorf (13)
Chemnitz-Ebersdorf (14)
Chemnitz-Einsiedel ¹ (46)
Chemnitz-Erfenschlag (44)
Chemnitz-Euba ¹ (16)
Chemnitz-Furth (11)
Chemnitz-Gablenz (24)
Chemnitz-Glösa-Draisdorf (12)
Chemnitz-Grüna ¹ (95)
Chemnitz-Harthau (45)
Chemnitz-Helbersdorf (61)
Chemnitz-Hilbersdorf (15)
Chemnitz-Hutholz (64)
Chemnitz-Kapellenberg (81)
Chemnitz-Kappel (82)
Chemnitz-Kaßberg (91)
Chemnitz-Klaffenbach ¹ (47)
Chemnitz-Kleinolbersdorf-Altenhain ¹ (26)
Chemnitz-Lutherviertel (22)
Chemnitz-Markersdorf (62)
Chemnitz-Mittelbach ¹ (87)
Chemnitz-Morgenleite (63)
Chemnitz-Rabenstein (94)
Chemnitz-Reichenbrand (86)
Chemnitz-Reichenhain (43)
Chemnitz-Röhrsdorf ¹ (96)
Chemnitz-Rottluff (93)
Chemnitz-Schloßchemnitz (02)
Chemnitz-Schönau (83)
Chemnitz-Siegmar (85)
Chemnitz-Sonnenberg (21)
Chemnitz-Stelzendorf (84)
Chemnitz-Wittgensdorf ¹ (97)
Chemnitz-Yorckgebiet (23)
Chemnitz-Zentrum (01, stadscentrum)
¹ tevens Ortschaft
Geografie
De stad ligt in een uitloper van het Ertsgebergte, aan een gelijknamige rivier, die ten noorden van Chemnitz uitmondt in de ZwickauerMulde. De naam van de rivier, en dus ook van de stad, is van Slavische oorsprong. Hij is afgeleid van Oppersorbisch Kamenica „steenbeek“ (van kamjeń „steen“).
Het klimaat is een overgang tussen zeeklimaat en continentaal klimaat. Vooral in juni valt in de stad meer regen dan in de omgeving, omdat Chemnitz aan de loefzijde van het Ertsgebergte ligt en daardoor relatief veel stijgingsregen opvangt.
Aangrenzende gemeentes
In de volgorde van de wijzers van de klok, beginnend in het noordwesten:
Tram- en S-Bahnhalte Annenstraße, met voor de verschillende voertuigen verschillende instaphoogten
De stad beschikt over een tramlijnen-netwerk.
Ook bestaat sinds 2014 een Stadtbahn-netwerk met de namen City-Bahn Chemnitz en Chemnitzer Modell. Voorlopig bestaat het uit vier lijnen C11, C13, C14 en C15. Naar de Chemnitzers zelf beweren, is het (ingewikkelde) systeem van de aansluiting van trein op S-Bahn en Tram van Chemnitz uniek in de wereld. Zie bovenstaande trajectkaarten.
Auto
Vanaf Chemnitz zijn de Autobahn A4 en A72 bereikbaar. Door het stadsgebied van Chemnitz gaan de Bundesstraßen B 95, B 107, B 169, B 173 en B 174.
Er zijn naast een stadstramnet zowel regionale als stadsbusverbindingen in Chemnitz. Er is bovendien een regionaal tramtreinnet in ontwikkeling. De eerste elektrische tramtreinlijn naar Stollberg is in dienst. Later zal de tramtrein met dieseltractie doorrijden op diverse lokale spoorlijnen. De eindbestemmingen zullen zijn:
fase 1: Hainichen, Burgstädt
fase 2: Thalheim
fase 3: Annaberg-Buchholz
fase 4: Oberfrohna
fase 5: Oelsnitz
Er zijn diverse regionale treinverbindingen, onder meer naar Zwickau, Hof, Nürnberg, Freiberg, Dresden, Leipzig en Elsterwerda. De stad is niet opgenomen in het Duitse IC-net.
Vliegtuig
Ten zuiden van Chemnitz bevindt zich het kleine vliegveld Flugplatz Chemnitz-Jahnsdorf. De dichtstbijzijnde internationale luchthavens zijn de Flughafen Dresden (80km) en de Flughafen Leipzig/Halle (90km). 50km verder is de Flugplatz Altenburg-Nobitz.
Economie
De 21 ha grote motorenfabriek van Volkswagen AG, waar in 2024 1.800 mensen werkten
Chemnitz heeft een technische universiteit, waardoor nogal wat bedrijven op het gebied van de productie van computeronderdelen en de ontwikkeling van software zich in de stad gevestigd hebben, en is een belangrijk spoorwegknooppunt. In de stad kruisen twee Autobahnen elkaar: de oost-west lopende A4 Erfurt - Dresden en de A72 naar Hof (Beieren).
Nog altijd is de industriële machinebouw (o.a. Union werktuigmachines) een belangrijke bedrijfstak in de stad, alsmede de fabricage van auto's (Volkswagen) en auto-onderdelen. Jaarlijks vindt in een voormalige vliegtuigfabriek de Chemnitzer Messe, een industriële vakbeurs, plaats.
Geschiedenis
Het Versteinerte Wald in Museum für Naturkunde Chemnitz
In het Perm, ca. 291 miljoen jaar geleden, werd door de uitbarsting van een vulkaan en de daaropvolgende modderstroom, die kiezelzuur bevatte, een bos bedolven, waarvan vele stammen van bomen en struiken versteenden. De fossielen van onder andere Calamites-bomen werden in de 16e tot de vroege 20e eeuw ontdekt en als curiositeit tentoongesteld. Dit versteende bos (Versteinerte Wald) bevindt zich onder de stad, vooral in het stadsdeel Becken. De meest interessante fossielen, waaronder ook die van ter plaatse aangetroffen prehistorische geleedpotigen, zijn thans deels in DAStietz te zien, en deels over diverse locaties in de stad verspreid tentoongesteld.
Waar thans de stad Chemnitz ligt, was tot ca. 1100 geen permanente menselijke bewoning. Tot de Slavische volkeren behorende mensen kwamen in de hier gelegen dichte wouden om op wild te jagen.
De stad Chemnitz is in de twaalfde eeuw ontstaan uit een benedictijnenklooster, dat nog eeuwenlang grote invloed in de stad zou uitoefenen, en is vernoemd naar de gelijknamige rivier. Keizer Frederik I Barbarossa verleende de nederzetting Chemnitz vermoedelijk tussen 1171 en 1174 stadsrechten. De stad groeide uit in een drooggelegde uiterwaard van de Chemnitz-rivier, waarin ook t.b.v. diverse ambachtenwatermolens gebouwd werden.
Al in de Middeleeuwen was Chemnitz een belangrijke stad voor de handel en de economie.
In de periode tot 1470, maar later ook in de 18e eeuw was de textielnijverheid overheersend in Chemnitz. In de 18e eeuw was de stad beroemd vanwege de productie van kousen en handschoenen.
In 1470 werd in Schneebergzilvererts ontdekt, wat in de gehele regio een tijdelijke, sterke economische groei veroorzaakte. Veel belangrijke gebouwen dateren daarom uit de late 15e eeuw.
In 1539 werd Chemnitz protestants. In de daarop volgende jaren werden de belangrijke kloosters onteigend.
In de eerste helft van de 16e eeuw woonde en werkte de beroemde arts en mineraloogGeorgius Agricola in Chemnitz. Ook Chemnitz kende in de 17e eeuw, onder andere ten gevolge van de Dertigjarige Oorlog, een periode van achteruitgang.
Al vroeg in de 19e eeuw werd de industrialisering van de textielnijverheid (o.a. katoen-bedrukkerijen) ter hand genomen, onder meer door de toepassing van stoommachines. Deze machines, en ook locomotieven, werden in Chemnitz zelf gebouwd. De stad kreeg in die tijd de bijnaam het Manchester van Saksen, een aanduiding die niet alleen positief was: al in de 19e eeuw veroorzaakte de industrie veel water- en luchtvervuiling. In 1852 kreeg Chemnitz een aansluiting op het spoorwegnet door het gereedkomen van een spoorlijn naar Riesa.
De late 19e en vroege 20e eeuw was een periode van economische voorspoed. In deze tijd kreeg Chemnitz veel van de nu nog bestaande culturele instellingen, zoals theaters, musea enz.
Op 5 maart 1945, aan het eind van de Tweede Wereldoorlog, werd de stad door geallieerde bombardementen zwaar beschadigd. Tussen 1949 en 1990 viel Chemnitz onder de Duitse Democratische Republiek (DDR). In 1953 verving de regering van de DDR de naam Chemnitz door Karl-Marx-Stadt. Gedurende de DDR-tijd werd het in puin gelegde centrum niet herbouwd, maar door nieuwbouw vervangen.
Na de val van het IJzeren Gordijn stemde de bevolking van Chemnitz in 1990 in een referendum voor het herstel van de oude naam.
Bevolkingsontwikkeling
Chemnitz is sinds 1990 geconfronteerd met een grote terugloop van het aantal inwoners: de afname bedroeg ruim 60.000 inwoners, zo'n 20% van de toenmalige bevolkingsomvang.
Grafiek bevolkingsontwikkeling van Chemnitz 1871-2018
Cultuur
Altes Rathaus
Siegert Haus
Chemnitz Opernhaus
Karl Marxmonument
Industriemuseum
In 2025 is Chemnitz Culturele Hoofdstad van Europa.
Altes Rathaus (eind 15e eeuw) na de Tweede Wereldoorlog herbouwd in oude stijl
Neues Rathaus
Siegert Haus (18e eeuw) aan de Markt, na de Tweede Wereldoorlog herbouwd in oude stijl
Burg Rabenstein
Einsiedler Brauhaus
Stadtbad Chemnitz
Kulturkaufhaus DAStietz met onder andere belangrijk geologisch museum
Chemnitz Opernhaus
Het Karl Marx-monument, een van de grootste bustes ter wereld
Diverse pleinen zoals Theaterplatz en Falkeplatz
Sinds 2000 is een in 1912-1914 ontstane en daarna met water volgelopen steengroeve ( het gesteente was nodig voor de Euba-stuwdam) genaamd Eibsee, die voordien als militair oefenterrein en vuilstortplaats werd gebruikt, en die in 1996 werd gesaneerd, tot natuurreservaat uitgeroepen. De oevers van het meer worden extensief beweid door runderen en uit Zuid-Afrika afkomstige geiten. Het gebied is 39 ha groot en ligt ten oosten van de stad.
In diverse musea en andere gebouwen van de stad zijn curieuze fossielen van bomen uit het zgn. Versteende Woud opgesteld.
Kerken
Stadtkirche St. Jakobi
St. Petrikirche (14e eeuw, in 2004 herbouwd)
Musea
Enkele musea zijn:
Industriemuseum Chemnitz, in de voormalige metaalfabriek van de firma Hermann und Alfred Escher AG
Voor de Tweede Wereldoorlog was Chemnitz een stad met vele voetbalclubs. Voor de competitiehervorming van 1933 speelden maar liefst zeven clubs uit de stad in de hoogste klasse. Chemnitzer BC was hiervan de succesvolste. Vanaf begin jaren dertig nam politieclub PSV Chemnitz deze rol over. Enkel deze twee clubs speelden op nationaal niveau door deel te nemen aan de eindronde om de landstitel. Na de oorlog verdwenen alle clubs, de meeste voorgoed.
De naoorlogse clubs SC Wismut Karl-Marx-Stadt en FC Karl-Marx-Stadt konden samen vier titels winnen. Na de Duitse hereniging nam Karl-Marx-Stadt weer de naam Chemnitz aan en werd Chemnitzer FC de toonaangevende club van de stad. Zij speelt in het Stadion an der Gellertstraße. Net als de meeste andere Oost-Duitse clubs kon de club niet standhouden, nadat de clubs geïntegreerd werden in het West-Duitse systeem. De club speelde in 2001 voor de laatste keer in de 2. Bundesliga.
Saksen
.jpg)
.svg){kind=small}
