| Archeologische site van Aigai | ||
|---|---|---|
| Werelderfgoed cultuur | ||
| Land | ||
| Coördinaten | 40° 28′ NB, 22° 19′ OL | |
| UNESCO-regio | Europa en Noord-Amerika | |
| Criteria | i, iii | |
| Inschrijvingsverloop | ||
| UNESCO-volgnr. | 780 | |
| Inschrijving | 1996 (20e sessie) | |
| Kaart | ||
| Officiële website | ||
| UNESCO-werelderfgoedlijst | ||
De Archeologische site van Aigai omvat de overblijfselen van de eerste hoofdstad van het Macedonische koninkrijk, bij Vergina in het noorden van Griekenland. Tot de belangrijkste overblijfselen behoren een monumentaal paleis, een theater en een uitgestrekte begraafplaats met honderden grafheuvels. De vindplaats werd in 1996 opgenomen op de Werelderfgoedlijst.
Aigai bleef ook na de verplaatsing van het bestuurscentrum naar Pella een ceremoniële ontmoetingsplaats en de begraafplaats van de Macedonische koninklijke familie. In 1977 ontdekte de Griekse archeoloog Manolis Andronikos onder de Grote Tumulus een ongeschonden graf, dat hij identificeerde als dat van koning Philippus II van Macedonië, de vader van Alexander de Grote. Deze identificatie wordt door het museum gevolgd, maar is in de wetenschappelijke literatuur omstreden.
Het ingeschreven werelderfgoed bestaat uit twee onderdelen: de antieke stad met haar necropolis en een afzonderlijke nederzetting met een grafheuvelbegraafplaats uit de bronstijd.
De eerste opgravingen werden in 1861 uitgevoerd door de Franse archeoloog Léon Heuzey en de architect Honoré Daumet. Zij onderzochten onder meer de resten van het paleis. In de jaren dertig van de 20e eeuw hervatte Konstantinos Rhomaios het onderzoek. Na de Tweede Wereldoorlog werden de opgravingen voortgezet door onder anderen Andronikos. Daarbij werden zowel het paleis als delen van de begraafplaats onderzocht.
De ontdekking van de koninklijke graven onder de Grote Tumulus in 1977 en de daaropvolgende opgravingen versterkten de identificatie van de vindplaats met het antieke Aigai. De Britse historicus Nicholas Hammond had deze identificatie in 1968 verdedigd. Het onderzoek bracht daarnaast delen van de stadsmuren, heiligdommen, het theater en talrijke andere graven aan het licht.
Het paleis ligt op een verhoogd terras aan de voet van de heuvel waarop de akropolis lag. Het werd gebouwd in de tweede helft van de 4e eeuw v.Chr., tijdens de regering van Philippus II. Het complex is aangelegd rond een grote vierkante binnenplaats met zuilengangen in de Dorische orde. Rond deze binnenplaats lagen onder meer grote zalen voor bijeenkomsten en banketten. Delen van de voorgevel hadden twee verdiepingen.
Ongeveer 50 meter ten noorden van het paleis ligt het theater, dat deel uitmaakte van hetzelfde bouwprogramma. Hier werd Philippus II in 336 v.Chr. vermoord tijdens de festiviteiten rond het huwelijk van zijn dochter. Kort daarna werd Alexander de Grote in Aigai tot koning uitgeroepen.
Na een restauratie die in 2007 was begonnen, werd het paleis in januari 2024 opnieuw voor het publiek opengesteld.
Het gebouw was versierd met mozaïekvloeren, marmerinleg en beschilderd pleisterwerk. De architectuur, de grote zalen en de voorzieningen voor watertoevoer en afwatering getuigen van de representatieve en bestuurlijke functie van het complex. Het paleis geldt als een belangrijk voorbeeld voor de ontwikkeling van paleizen met een centrale zuilenhof in de hellenistische wereld.
De necropolis bevat meer dan vijfhonderd grafheuvels. De oudste graven dateren uit de 11e eeuw v.Chr. De begraafplaats bleef vele eeuwen in gebruik en bevat naast eenvoudige graven ook rijk uitgeruste grafmonumenten. Verschillende groepen graven worden met de Macedonische koninklijke familie in verband gebracht.

Onder de Grote Tumulus werden vier graven aangetroffen, genummerd I tot en met IV, en de resten van een bovengronds gebouw dat als een heiligdom ter ere van de overledenen wordt geïnterpreteerd. De graven II en III waren niet geplunderd. Zij bevatten uitzonderlijk rijke grafgiften, waaronder gouden kransen, zilveren vaatwerk, wapens en met goud en ivoor versierd meubilair.
Graf I, ook bekend als het Persephonegraf, is een geplunderd kistgraf. Het bevat muurschilderingen met onder meer de ontvoering van Persephone door Hades. Graf II is een grafgebouw met twee kamers, een tongewelf en een monumentale voorgevel. Boven de ingang bevindt zich een geschilderde jachtscène. Graf III wordt ook het Prinsengraf genoemd en wordt doorgaans toegeschreven aan Alexander IV van Macedonië, de zoon van Alexander de Grote en Roxane.
In graf II werden gecremeerde menselijke resten aangetroffen in een gouden larnax, een kistje voor de beenderen van een overledene. Het deksel is versierd met een zestienstralig motief dat bekendstaat als de Zon van Vergina. Tot de overige vondsten behoren een gouden eikenkrans, een harnas en bronzen scheenplaten.
Andronikos schreef graf II toe aan Philippus II, die van 359 tot 336 v.Chr. regeerde. Deze toeschrijving wordt gevolgd in de presentatie van het museum. Andere onderzoekers hebben het graf toegeschreven aan Philippus III Arrhidaeus en diens vrouw Eurydice. De discussie betreft onder meer de datering van het graf en de grafgiften, de behandeling van de stoffelijke resten en de interpretatie van mogelijke verwondingen aan het skeletmateriaal.
Onderzoek naar de botresten heeft geen algemeen aanvaarde definitieve identificatie opgeleverd. Zo zijn vermeende sporen van de oogverwonding van Philippus II verschillend geïnterpreteerd. Ook de identiteit van de vrouw die in de voorkamer van graf II was bijgezet, is onderwerp van discussie.
Sommige onderzoekers hebben voorgesteld dat Philippus II niet in graf II maar in graf I was begraven. Een in 2025 gepubliceerd onderzoek naar het botmateriaal uit graf I kwam tot de conclusie dat de primaire bijzettingen uit de eerste helft van de 4e eeuw v.Chr. dateren. Volgens de auteurs is de identificatie van deze resten met Philippus II, zijn vrouw Cleopatra en hun pasgeboren kind daarom niet wetenschappelijk houdbaar. Dit onderzoek had betrekking op graf I en stelt de identiteit van de overledenen in graf II niet vast.

In 1993 werd over de graven onder de Grote Tumulus een ondergrondse beschermingsconstructie gebouwd. De buitenzijde kreeg de vorm van een grafheuvel. De graven bleven daarbij in situ bewaard. Binnen worden temperatuur en luchtvochtigheid geregeld om onder meer de muurschilderingen te beschermen. Sinds november 1997 worden hier de grafgiften uit de koninklijke graven tentoongesteld.
Het ondergrondse museum maakt deel uit van het Polycentrisch Museum van Aigai, dat verschillende monumenten en tentoonstellingslocaties met elkaar verbindt. Daartoe behoren ook het paleis en theater, delen van de necropolis en het centrale museumgebouw. Dat laatste werd eind 2022 voor het publiek geopend. Het toont vondsten uit Aigai en bevat onder meer een reconstructie van een deel van de bovenverdieping van de paleisfaçade.