Waakzaamheid

Waakzaamheid is een dagelijks terugkerende hersentoestand en bewustzijnstoestand waarin een individu zich bewust is en coherente cognitieve en gedragsmatige reacties vertoont op de buitenwereld.

Wakker zijn is het tegenovergestelde van slapen, waarbij de meeste externe prikkels naar de hersenen worden uitgesloten van neurale verwerking.

Wakker zijn en slapen is een van de vele 24-uursritmes die door de nucleus suprachiasmaticus worden gereguleerd.

Effecten op de hersenen

Hoe langer de hersenen wakker zijn, hoe groter de synchrone vuurfrequenties van neuronen in de hersenschors. Na langdurige slaapperioden blijken zowel de snelheid als de synchroniciteit van het neuronenvuur af te nemen.

Een ander effect van wakker zijn is de afname van de glycogeenvoorraad in de astrocyten, die de neuronen van energie voorzien. Uit onderzoek is gebleken dat een van de onderliggende functies van slaap het aanvullen van deze glycogeenvoorraad is.

Onderhoud door de hersenen

Waakzaamheid wordt veroorzaakt door een complexe interactie tussen meerdere neurotransmittersystemen die ontstaan in de hersenstam en omhoog gaan via de middenhersenen, de hypothalamus, de thalamus en de basale voorhersenen. De posterieure hypothalamus speelt een sleutelrol in het in stand houden van de corticale activatie die ten grondslag ligt aan waakzaamheid. Verschillende systemen die in dit deel van de hersenen ontstaan, controleren de overgang van waakzaamheid naar slaap en van slaap naar waakzaamheid. Histamineneuronen in de tuberomammillaire kern en de nabijgelegen posterieure hypothalamus projecteren naar de gehele hersenen en vormen het meest waakselectieve systeem dat tot nu toe in de hersenen is geïdentificeerd. Een ander belangrijk systeem is dat van de orexine (ook bekend als hypocretine) projecterende neuronen. Deze bevinden zich in gebieden die grenzen aan histamineneuronen en projecteren, net als deze, wijdverspreid naar de meeste hersengebieden en worden geassocieerd met opwinding. Orexinedeficiëntie is geïdentificeerd als de oorzaak van narcolepsie.

Onderzoek suggereert dat orexine- en histamineneuronen verschillende, maar complementaire rollen spelen bij het reguleren van de waakzaamheid, waarbij orexine meer betrokken is bij waakgedrag en histamine bij cognitie en de activering van corticale EEG.

Er wordt gesuggereerd dat de foetus niet wakker is, en dat de wakkerheid bij de pasgeborene optreedt als gevolg van de stress van de geboorte en de daarmee gepaard gaande activering van de locus coeruleus.

Zie ook

Wikiquote heeft een of meer citaten van of over Waakzaamheid.