Hagiografie
Volgens de Griekse hagiografische traditie was Alexius de zoon van de Romeinse senator Euphemius en zijn vrouw Aglia. Hij verliet na zijn huwelijk zijn ouders en zijn vrouw en vluchtte naar Edessa, waar hij als heremiet onder de naam Asket in armoede leefde en al grote bewondering onderving.
In het 10e-eeuwse Franse Alexiuslied wordt vertelt, dat hij zeventien jaar lang als bedelaar voor een kerk in Edessa leefde. Daar verklaarde de koster de bedelaar heilig en maakte daarmee Alexius een vereerd man. Maar Alexius vluchtte en wordt door een storm terug naar Rome gedwongen, waar zijn vader zijn pelgrimage niet erkende, maar hem toch uit liefdadigheid in huis nam. Wederom zeventien jaar leefde Alexius onder de trap van zijn ouderlijk huis, meerdere malen door spoelwater overgoten, lijdend en geduld hebbend.
Stervende zocht hij erkenning door het schrijven van een brief. Tot ergernis en droefenis van zijn ouders werd deze brief door de erbij geroepen bisschop ontcijferd in het bijzijn van de keizers Honorius en Arcadius
Zijn lichaam werd geheeld en met grote eer werd hij begraven in de kerk van Santi Bonifacio e Alessio te Rome, waar zich ook relieken van de heilige Bonifatius van Tarsus bevinden.
Volgens een ander overlevering zou hij altijd al in Edessa hebben geleefd en is hij daar ook gestorven.
Verering
Alexius is altijd een van de meest vereerde heiligen geweest. Relikwieën liggen onder andere in Rome, in Praag-Břevnov en vele andere plaatsen. Een in 1350 opgerichte Broedergenootschap voor het verplegen van zieken draagt zijn naam: de Alexianen. Het hoogtepunt van zijn verering vindt plaats in de Late middeleeuwen en Barok plaats. In de 17e eeuw schrijft Stefano Landi de opera 'Il Sant Alessio'.
Alexius geldt als de patroonheilige voor pelgrims, bedelaars, vagebonden en de zieken en tegen aardbevingen, onweer en bliksem, de pest en epidemieën. Ook is hij de stadsheilige van Innsbruck en is hij afgebeeld op de 3-heiligenkerk in Innsbruck.
Alexius wordt meestal afgebeeld in pelgrimskleren, liggend onder een trap of als asceet met een lange baard.
In de Tridentijnse Mis worden er op zijn feestdag de liturgische teksten van de mis Os Justi van een belijder niet-bisschop gelezen, met het epistel 1 Tim. 6:6-12. Zijn unieke collecte is als volgt:
"Deus, qui nos beati Alexii, Confessoris tui, annua solemnitate laetificas: concede propitius; ut, cujus natalitia colimus, etiam actiones imitemur. Per Dominum nostrum."
Nederlandse vertaling:
"O God, die ons jaarlijks verheugt op de feestdag van de heilige Alexius, Uw belijder die wij vandaag vieren: verleen ons op deze dag van zijn hemelse geboortedag dat wij zijn voorbeeld mogen volgen. Door onze Heer."
