Anna Morandi, na haar huwelijk Manzolini (Bologna, 21 januari 1714 – aldaar, 9 juli 1774) was een Italiaanse anatoom die modellen maakte op basis van dissecties en die doceerde aan de Universiteit van Bologna. Ze werkte in tandem met haar echtgenoot Giovanni Manzolini (1700-1755). Naast haar bekende anatomische sculpturen maakte ze ook religieus werk in was.
Anna werd geboren in het bescheiden gezin van Carlo Morandi en Rosa Giovannini. Ze moet een artistieke opleiding hebben gevolgd, want naar verluidt leerde ze haar toekomstige echtgenoot, Giovanni Manzolini, kennen in het schildersatelier van Giuseppe Pedretti (1697-1778) en Francesco Monti (1685-1768). Het paar trouwde in 1736, nadat Morandi met behulp van liefdadigheid een bruidschat had bijeengebracht. Samen kregen ze acht kinderen, van wie slechts de zonen Giuseppe en Carlo de volwassen leeftijd zouden bereiken.
Giovanni Manzolini was eerst figuurschilder en werd in 1743 assistent van Ercole Lelli, die zich toelegde op anatomische beeldhouwkunst in was en klei. Het atelier verzorgde een belangrijke opdracht van paus Benedictus XIV ten behoeve van de Accademia delle Scienze dell'Istituto di Bologna, maar de meester en de assistent raakten in onmin over auteurschap en mogelijk ook over verloning. Eind 1746 nam Manzolini ontslag om een eigen atelier te beginnen. Om hem bij te staan studeerde zijn vrouw anatomie, leerde ze ontleden en specimens prepareren, alsook modelleren in was en in andere materialen. Ze werkte zeer methodisch en nauwgezet.
Bologna was een universiteitsstad die zich roemde op zijn vrouwelijke wetenschappers en waar er op dat gebied wat meer mogelijkheden lagen dan elders. Anna Manzolini zou er ten volle gebruik van maken. Hun huis vulde zich met hun anatomische creaties, die als kunstwerken werden uitgestald en getoond, waarbij Anna ten overstaan van bezoekers de rol van demonstrator op zich nam. Haar echtgenoot werd benoemd tot hoogleraar anatomie aan de Universiteit van Bologna. Toen hij ziek werd, werd haar gevraagd in zijn plaats te doceren.
Voor professor Giovanni Antonio Galli maakte het echtpaar obstetrische modellen in was en andere materialen. Diens collectie zou uiteindelijk ongeveer 150 items bevatten, die hij gebruikte voor zijn lessen verloskunde. Haar faam groeide en raakte in januari 1755 verspreid benoorden de Alpen, doordat de Franse Annonces, affiches, et avis divers en de Vlaamse Gazette van Ghendt over haar berichtten. Het huis van de Manzolini's werd een stopplaats voor Europeanen die een Grand Tour ondernamen. Een arts uit Brussel kwam langs in september 1755 en was onder de indruk van de vernieuwende methode die Anna toepaste in haar lessen aan studenten. Ze vertelde hem dat er dankzij het hospitaal van Santa Maria della Morte een gestage aanvoer van kadavers was en dat ze iets van een duizend lijken had ontleed.
Na de dood van Giovanni Manzolini in 1755 maakte Anna wassen beelden van hem en van haarzelf. Het waren allicht representatieve werken, bedoeld om haar blijvende ambitie te onderstrepen. Hoewel tsarin Catharina II van Rusland een kopie van Anna's beeld bestelde, belandde ze in een financieel precaire situatie. Ze werd weliswaar toegelaten tot de Accademia Clementina en verkreeg een lesopdracht aan de universiteit, maar dit waren honoraire aanstellingen zonder remuneratie. Een jaartoelage van driehonderd lire verstrekt door paus Benedictus XIV voorkwam dat ze naar het buitenland vertrok − waartoe haar ook de lust ontbrak −, maar kon niet beletten dat ze haar zoon Giuseppe in een tehuis moest plaatsen. Gelukkig werd hij vervolgens geadopteerd om een adellijke dynastie verder te zetten.
In 1769 verbeterde haar situatie doordat ze haar oeuvre voor 12.000 lire kon verkopen aan graaf Girolamo Ranuzzi (1724-1784). Later zou ze ook haar bibliotheek en instrumenten aan hem afstaan. Als onderdeel van de transactie kreeg ze levenslang de beschikking over een appartement in het Palazzo Ranuzzi, waar ze woonde met haar zoon Carlo en haar meid Lucia Grifoni. De graaf zal verheugd zijn geweest met het hoge bezoek dat ze ontving, zoals dat van keizer Jozef II haast direct na haar verhuizing. In haar vertrekken had ze ruimte om te werken en te doceren, maar kadavers ontleden hoorde er in het paleis niet meer bij.
Ze overleed in de leeftijd van zestig jaar. Na hard onderhandelen werden haar modellen, bibliotheek en instrumenten door Ranuzzi verkocht aan het Instituto delle Scienze voor 16.000 lire. De modellen kregen een plaats in de eerste zaal van het museum dat in 1777 opende in het Palazzo Poggi. Van belang is verder het ongepubliceerde notitieboek dat ze naliet, getiteld Catalogo delle preparazioni anatomiche in cera (Bologna, Biblioteca Universitaria, ms. 2193).
Arthur Japin voerde Anna Manzolini op als een feministisch nevenpersonage in zijn roman Een schitterend gebrek (2003).
Iris Fegerl maakte over haar de documentaire Die Anatomin (2019).
In 1991 werd de inslagkrater Manzolini op Venus naar haar vernoemd.
Victoria M. Teoh, "The Untold Life of Anna Morandi Manzolini. The Mother of Anatomy" in: Journal of the Young Oslerians, 2025, nr. 2, p. 25-30. DOI:10.64496/jyo262s12530 Lucia Dacome, Malleable Anatomies. Models, Makers, and Material Culture in Eighteenth-century Italy, Oxford University Press, 2017. DOI:10.1093/oso/9780198736189.001.0001