De slangenden (Araucaria araucana), ook wel apenpuzzelboom (Engels:
monkey-puzzle), is een conifeer die van nature voorkomt in het zuiden van Chili en het zuidwesten van Argentinië. In Argentinië en Chili wordt de boom Péhuen genoemd. Het is een altijdgroene boom die tot 40 m hoog kan worden en een stamomtrek van 1,5 m kan bereiken. De boom wordt ook wel kandelaarden, apentreiter, apenleed, apenpuzzel of apenverdriet genoemd.
Beschrijving
Naalden
De naalden zijn schubachtig, dik, driehoekig en scherp. Ze zijn ongeveer 3–5cm lang en blijven lange tijd (tot vijftien jaar) op de takken zitten. Uiteindelijk verdorren de naalden en komen de takken bloot te liggen.
De soort is tweehuizig (mannelijke en vrouwelijke delen zijn te vinden op verschillende bomen), maar eenhuizigheid komt voor. De vrouwelijke kegels zijn bolvormig en kunnen zo groot worden als een kleine voetbal, Ze bevatten eetbare zaden; deze zaden worden in Chili op grote schaal geoogst. Mannelijke kegels zijn kleiner en min of meer cilindrisch.
Mannelijke kegelsVrouwelijke kegels
De slangendenen kan 50 m hoog worden met een stamdiameter van ongeveer 2 m en meer dan 1000 jaar oud.
De slangenden is ook sterk aangepast aan vuur en bosbranden, branden zijn door vulkanisme en menselijke activiteit niet ongewoon in zijn natuurlijk areaal. Zo heeft de boom een dikke schors ontwikkeld als bescherming tegen brand.
Betrekkelijk jonge bomen (zoals veel exemplaren die aangeplant zijn in België en Nederland in de jaren zeventig) hebben een symmetrische vorm en hebben over de hele stam takken. Oude bomen hebben vaak enkel nog een kruin aan de top van de boom; dit is bijzonder opvallend bij sommige wilde exemplaren.
Naamgeving
De naam 'apenpuzzelboom' is een vertaling uit het Engels. In het Engels heet de boom 'Monkey puzzle tree', omdat een van de eerste Westerlingen die de boom met zijn scherpe naalden zag, zei: 'Climbing this tree would puzzle a monkey...'
De wetenschappelijke naam van het geslacht waar de boom toe behoort is genoemd naar de Arauco-indianen van centraal Chili en Zuidwest-Argentinië in wier gebied de boom voorkomt.
Bedreiging
Door houtkap zijn de wilde populaties van de slangenden sterk afgenomen. De boom heeft in Chili sinds 1976 een beschermde status. Het kappen van deze boom is verboden; maar in de praktijk worden ze nog vaak illegaal gekapt. Ook bosbranden tasten de al sterk geslonken populaties aan.
Tot 2000 had de slangenden de status 'kwetsbaar'; sinds 2013 is ze officieel 'bedreigd'.
Slangenden in België en Nederland
Door de symmetrische, opvallende takken is deze boom in de 20e eeuw een echte modeboom geworden en is veel aangeplant (tot in de jaren zeventig).
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Slangenden op Wikispecies
