Arthur Lehning

Arthur Lehning
Arthur Lehning (1976)
Arthur Lehning (1976)
Persoonsgegevens
Volledige naam Paul Arthur Müller-Lehning
Geboortedatum 23 oktober 1899
Geboorteplaats Utrecht
Overlijdensdatum 1 januari 2000
Overlijdensplaats Lys-Saint-Georges
Opleiding en beroep
Beroep schrijver
Werkveld(en) geschiedenis, creatief en professioneel schrijven, vertaling, politieke activiteit, anarchismeBewerken op Wikidata
Erkenning en lidmaatschap
Werken in collectie Museon-Omniversum, Groninger MuseumBewerken op Wikidata
Archief­locatie Internationaal Instituut voor Sociale GeschiedenisBewerken op Wikidata
Prijzen en onderscheidingen P.C. Hooft-prijs (1999), De Gouden Ganzenveer (1992), Bijzondere prijs van de Jan Campert-Stichting (1963)Bewerken op Wikidata
Links
Dbnl-profiel
RKD-profiel

Paul Arthur Müller-Lehning (Utrecht, 23 oktober 1899 – Lys-Saint-Georges, 1 januari 2000), zoon van Duitse ouders, was een Nederlandse econoom, historicus, schrijver, vertaler en anarchist. Hij was ook honderdplusser.

Leven en werk

In Zeist, op de lagere school van de Evangelische Broedergemeente leerde hij Hendrik Marsman kennen met wie hij tot 1926 bevriend was. Lehning werd een aanhanger van de individuele vrijheid, een opvatting die voor Marsman het 'einde van de menselijke beschaving aankondigde'. In 1919 studeerde hij economie in Rotterdam. In 1921 werd Lehning lid en kort erop bestuurslid van de Bond van Revolutionair Socialistische Intellectueelen, die eind 1919 was opgericht door Clara Wichmann en Bart de Ligt. Ook werd hij lid van de Internationale Antimilitaristische Vereeniging (IAMV), die in 1904 door Ferdinand Domela Nieuwenhuis was opgericht - als tegenhanger voor de Tweede Internationale - en woonde hij het internationale congres van de IAMV van 1921 bij, waar het Internationaal Antimilitaristisch Bureau (IAMB) werd opgericht als overkoepelend orgaan van verschillende antimilitaristische organisaties in binnen- en buitenland. Najaar 1921, na het overlijden van zijn moeder, gaf hij zijn studie in Rotterdam op en vertrok hij naar Berlijn om daar sociologie, filosofie en geschiedenis te studeren. Tijdens zijn studie geschiedenis in Berlijn (1922) raakte hij o.a. bevriend met Emma Goldman en Alexander Berkman.
Tot 1940 noemde hij zich doorgaans Müller-Lehning, uitgezonderd de stukken die hij schreef over Spanje, die hij ondertekende met het pseudoniem Pablo Moreno.

Tussen 1927 en 1929 publiceerde hij in Amsterdam het avant-garde tijdschrift i10, waaraan intellectuelen, kunstenaars en libertairen meewerkten, onder wie Menno ter Braak, Gerrit Rietveld, Le Corbusier, Walter Gropius, Wassily Kandinsky, Piet Mondriaan, Upton Sinclair, Walter Benjamin, Ernst Bloch, Max Nettlau, Otto Rühle, Henriette Roland Holst, Alexander Berkman en Alexander Shapiro.

Ook was Lehning in 1927 secretaris van het internationaal Sacco en Vanzetti Comité en richtte hij een nieuwe politieke partij op in Nederland. Van 1933 tot 1936 was hij secretaris van de Internationale Arbeidersassociatie (IAA).

In 1935 was hij een van de oprichters van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis. De archieven van het IISG nam hij in april 1939 mee toen hij naar Londen vertrok, vanwege de onafwendbare inval van Nederland door Duitsland.

In oktober 1936 bevond hij zich in Catalonië, bij de Spaanse Burgeroorlog. Nadat de Catalaanse anarchisten door de fascisten onder de voet werden gelopen heeft Lehning in zijn verdere leven anarchisme vooral als een kritische theorie beschouwd.

In de jaren vijftig schreef hij voor Libertinage, een van de 140 tijdschriften waarvoor hij naar eigen zeggen schreef.

Hij is begraven in het Franse dorpje Lys-Saint-Georges. Zijn grafsteen is ontworpen door Piet Gerards, die ook boeken van en voor Lehning heeft vormgegeven.

Prijzen en eerbewijzen

Werken

Proza

  • 1954 - De vriend van mijn jeugd. Herinneringen aan H. Marsman (Digitale versie) (herdruk 1975)
  • 1959 - Marsman en het expressionisme
  • 1960 - H. Marsman, samengest. door Gerrit Borgers, Jan Hulsker, Arthur Lehning, Jurriaan Schrofer en Ellen Warmond (Digitale versie)

Historisch werk

  • 1922 - Anarchismus en Revolution door Bart de Ligt; hrsg. und übers. von Arthur Müller Lehning (Digitale versie)
  • 1924 - Die Sozialdemokratie und der Krieg. der revolutionäre Antimilitarismus in der Arbeiterbewegung
  • 1925 - De sociaal-democratie en de oorlog (Digitale versie)
  • 1927 - De feiten en de betekenis van de zaak Sacco en Vanzetti (Digitale versie)
  • 1927 - Anarcho-syndicalisme
  • 1935 - Estado y marxismo
  • 1938 - The International Association, 1855-1859. A contribution to the preliminary history of the First International (Digitale versie)
  • 1970 - From Buonarrotti to Bakunin: studies in international socialism
  • 1970 - Michail Bakoenin Over anarchisme, staat en dictatuur, samengesteld en ingeleid door Arthur Lehning. vert. uit het Frans van Jaap Kloosterman (Uitgeverij L.J.C. Boucher, in de serie 'Manifesten'; in 1976 gewijzigde herdruk bij Uitgeverij Kritiese Bibliotheek/Van Gennep, ISBN 90-6012-325-5
  • 1972 - Radendemocratie of staatscommunisme. Marxisme en anarchisme in de Russische Revolutie (oorspronkelijk in het Duits gepubliceerd in het blad Die Internationale in 1929/30; 1972 Nederlandse vertaling door Jaap Kloosterman, Uitgeverij Kritiese Bibliotheek/Van Gennep, ISBN 90-6012-117-1
  • 1976 - Duitsland : voorbeeld of waarschuwing?, Arthur Lehning, H. Wielek, P.H. Bakker Schut ISBN 90-293-0624-6
  • 1979 - Michel Bakounine et les historiens

Dagboeken

  • 1996 - Spaans dagboek 7 oktober - 5 november 1936, gevolgd door Aantekeningen over de revolutie in Spanje april 1937

Vertalingen

  • 1929 - Krieg van Ludwig Renn
  • 1961-1981 Archives Bakounine = Bakunin-Archiv. Publ. pour Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis, Amsterdam par A. Lehning ... et al.
    • 1961-1963 - Michel Bakounine et l'Italie, 1871-1872. Textes établis et annotés par Arthur Lehning. Tekst in het Frans of Italiaans
    • 1965 - Michel Bakounine et les conflicts dans l'Internationale 1872. La question germano-slave, le communisme d'état. Écrits et matériaux. Textes établis et annotés par Arthur Lehning
    • 1967 - Gosudarstvennost' i anarchija = Étatisme et anarchie. 1873 door Michel Bakounine; trad. par Marcel Body; introd. et ann. de Arthur Lehning. Bevat Russische tekst met Franse vertaling, en Franse tekst
    • 1971 - Michel Bakounine et ses relations avec Sergej Nečaev, 1870-1872. Écrits et matériaux. Introduction et annotations de Arthur Lehning. Bevat teksten in het Frans of Russisch
    • 1974 - Michel Bakounine et ses relations slaves, 1870-1875. Textes établis et annotés par Arthur Lehning
    • 1977 - Michel Bakounine sur la guerre franco-allemande et la révolution sociale en France, 1870-1871. Écrits et matériaux. Textes établis et annotés par Arthur Lehning. Bevat teksten in het Frans of Russisch
    • 1981 - L'empire knouto-germanique et la révolution sociale. 1870-1871 door Michel Bakounine ; textes établis et annotés par Arthur Lehning
  • 1972 - Radendemocratie of staatscommunisme. Marxisme en anarchisme in de Russische Revolutie. Vert. van: Marxismus und Anarchismus in der russischen Revolution. In 1994 uitgegeven als: Lenin en de revolutie. Marxisme en anarchisme in de Russische Revolutie ISBN 90-73249-07-4

Essays

Bloemlezingen

  • 1963 - De internationale avant-garde tussen de twee wereldoorlogen: een keuze uit de internationale revue 'i10' (samen met Jurriaan Schrofer)

Gebloemleesd

  • 1994 - 'Berlijn revisited' in In de broek van de vijand: waarom wij niet woedend zijn, red. August Hans den Boef
  • 1996 - 'Het Hollandse geestesleven is een Danaïdenvat', brieven van J.J. Slauerhoff aan Arthur Lehning (uit: Brieven van Slauerhoff) in: Een reservaat van pekelharingen, Nederlandse schrijvers over hun verre vaderland, samengesteld en ingeleid door Onno Blom

Tijdschriften

  • Lehning was eind januari 1927 medeoprichter van het internationale tijdschrift i10 (1927-1929). Dit was een toonaangevend avant-gardistisch tijdschrift, dat de integratie van de kunst in het dagelijks leven beoogde en waaraan bijvoorbeeld Piet Mondriaan, Wassily Kandinsky, Kurt Schwitters, Menno ter Braak, Slauerhoff en Marsman bijdragen leverden. (i10 is integraal herdrukt in twee delen en een los deel met de omslagen)
  • Lehning was van 1932 tot 1935 redacteur van Grondslagen.
  • Lehning publiceerde in 1937 (net terug uit Spanje) 'Aantekeningen over de revolutie in Spanje' in De Stem.
  • Lehning publiceerde na de Tweede Wereldoorlog onder andere in De Vlam, Libertinage en De Nieuwe Stem.
  • In 1990 stond een paginagroot artikel over Lehning in Neues Deutschland met als kop: 'Ein Interview mit dem letzten großen Anarchist'.
  • In een brief aan De Groene Amsterdammer in 1994 kwam Lehning tot de constatering dat hij in 140 verschillende periodieken had gepubliceerd.

Diversen

  • Lehning hield in 1976 de Huizingalezing Over vrijheid en gelijkheid. Uitgegeven door Het Wereldvenster, Baarn, 1976, ISBN 90-293-9641-5
  • Diverse brieven van Marsman aan Lehning zijn bewaard gebleven.
  • In 1984 verscheen: A. Lehning en Mondriaan - hun vriendschap en correspondentie door Toke van Helmond.
  • 1989 - Voor Arthur Lehning, boek ter gelegenheid van zijn negentigste verjaardag
  • In maart en april 1994 werd door het ABP te Heerlen in zijn hoofdkantoor de manifestatie en tentoonstelling i10 Sporen van de avant-garde gehouden (het was toen 65 jaar geleden dat i10 verscheen). Tijdens een tweedaags symposium in die periode werd een groot aantal lezingen en voorstellingen georganiseerd met als een van de hoogtepunten een toespraak van de toen 95-jarige Lehning. Naar aanleiding van deze tentoonstelling en manifestatie verscheen het boek: i10 Sporen van de avant-garde (1994).

Overige

Literatuur