| Gemeente in Tsjechië | |||
|---|---|---|---|
| Situering | |||
| Regio (kraj) | Ústí nad Labem | ||
| District (okres) | Ústí nad Labem | ||
| Coördinaten | 50° 39′ NB, 14° 2′ OL | ||
| Algemeen | |||
| Oppervlakte | 93,97 km² | ||
| Inwoners | 90.866 (1 januari 2025) | ||
| Politiek | |||
| Burgemeester | Petr Nedvědický | ||
| Overig | |||
| Postcode(s) | 400 01 | ||
| Gemeentenummer | 554804 | ||
| Website | http://www.usti-nl.cz | ||
| Foto('s) | |||
| |||

Ústí nad Labem (Tsjechisch:ⓘ, = Ústí aan de Elbe; Duits: Aussig an der Elbe), is een universiteitsstad in het noordwesten van Tsjechië. Het telt een kleine 100.000 inwoners en vormt zowel de hoofdstad van het district Ústí nad Labem, als van de gelijknamige grotere regio. De plaats ligt aan de Elbe (in het Tsjechisch Labe geheten) tussen Praag en Dresden. De stad ligt aan de voet van het Ertsgebergte en is de belangrijkste van een reeks industriesteden in Noord-Bohemen.
De naam van de stad zou zijn afgeleid van het Oud-Tsjechische woord ustie voor monding, omdat hier de Biela in de Elbe uitmondt. De Latijnse naam van de stad is Usk super Albium.
In 993 wordt de plaats genoemd als een handelsnederzetting. Ruim drie eeuwen later zal koning Ottokar I van Bohemen haar tot koningsstad verheffen. Niet lang daarna krijgt de nederzetting stadsrechten.
In de 16de eeuw was de stadsbevolking half Duits, half Tsjechisch. Nadat het koninkrijk Bohemen in 1627 en onderdeel was geworden van de Habsburgse monarchie kreeg het Duitse element de overhand. In de Dertigjarige Oorlog werd de stad grotendeels verwoest en hierna kwam een neergang waarin het aantal inwoners daalde tot 2.000. In het midden van de 19de eeuw kwam er een opleving door de aanleg van een spoorlijn van Praag naar Dresden, de exploitatie van kolenmijnen in de omgeving en de komst van chemische industrie.
In 1918 kwam de stad met het overige Sudetenland bij het nieuw opgerichte Tsjecho-Slowakije. In 1938 werd Sudetenland door Nazi-Duitsland geannexeerd bij het Verdrag van München. Duizend Joodse burgers zouden de nazi-periode niet overleven. Door geallieerde bombardementen in de Tweede Wereldoorlog werden de binnenstad en industriegebieden in april 1945 verwoest. Na de oorlog kwam het Sudetenland en Ústí nad Labem weer bij Tsjecho-Slowakije. Tot begin 1946 werden ongeveer 53.000 Duitstalige burgers verdreven. In hun plaats kwamen Tsjechen, Slowaken en Roma uit Slowakije, Roemenië en de Sovjet-Unie.
Het inwonertal van de industriestad Ústí was in de jaren zestig weer op vooroorlogs niveau. Na 1990 stagneerde dit op 95.000. In de jaren 70 en 80 werden er veel Paneláks gebouwd, goedkope flats waar nog steeds veel inwoners in wonen. in 1991 kreeg Ústi nad Labem een universiteit, waardoor bijna een tiende deel van de bevolking student is. De stad bloeit ook op door het toerisme naar het nationaal park Boheems Zwitserland.
Veel huidige inwoners van Ústí nad Labem zijn Roma. Zij werden na 1945 naar de ontvolkte stad verplaatst vanuit Slovakije, maar integreerden slecht met de Tsjechen die eveneens hierheen kwamen. De stad kwam in 1999 in het nieuws, toen men een muur bouwde die door voornamelijk Roma bewoonde flats scheidde van woningen van niet-Roma. Deze werd enige tijd later weer afgebroken.
In Ústí nad Labem is een universiteit met zo'n 7.500 studenten gevestigd, de Universiteit Jan Evangelista Purkyně Ústí nad Labem.