De basale membraan (basaalmembraan is een germanisme), membrana basalis, basilemma of grondvlies is een dun vezelig laagje dat zich onder het endotheel en het epitheel van de meeste organen bevindt. Het wordt gevormd door collageen type IV, laminine, heparaansulfaat, proteoglycanen en entactine.
Met behulp van een elektronenmicroscoop kunnen drie lagen onderscheiden worden:
- lamina lucida, in contact met de cellen (30 nm (nanometer) dik )
- lamina densa (30-50 nm dik)
- lamina fibroreticularis (10 nm dik)
De functies van de basale membraan zijn:
- ondersteuning van celstructuren
- mechanische barrière: de basale membraan beperkt het territorium van de epitheelcellen. Infiltratieve tumoren worden tegengehouden door de basale membraan. Een primaire tumor wordt nog tegengehouden door de basale membraan, terwijl een secundaire tumor de basale membraan perforeert
- verankering van cellen: bij epidermolysis bullosa, een ernstige, erfelijke ziekte is deze verankering afwezig
- ultrafiltratie van het bloed ter hoogte van de renale glomeruli. Ook de negatieve lading van de basale membraan speelt hier een belangrijke rol. Afwijkingen van deze negatieve lading veroorzaken minimal change disease
- genezing van wonden: de basale membraan begeleidt de epitheelcellen tijdens het regeneratieproces