| Burchtdistrict | ||
|---|---|---|
| Onderdeel van de werelderfgoedinschrijving: Boedapest, waaronder de Donau-oevers, het Burchtdistrict van Boeda en de Andrássyboulevard | ||
| Land | ||
| UNESCO-regio | Europa en Noord-Amerika | |
| Criteria | ii, iv | |
| Inschrijvingsverloop | ||
| UNESCO-volgnr. | 400 | |
| Inschrijving | 1987 (11e sessie) | |
| Uitbreiding | 2002 | |
| Officiële website | ||
| UNESCO-werelderfgoedlijst | ||
De burcht van Boeda, het oude koningspaleis, is een historisch kasteelcomplex in de Hongaarse hoofdstad Boedapest. Het complex is gelegen op de Burchtheuvel (Várhegy), het oude stadshart van het stadsdeel Boeda, op 70 meter boven de Donau.
De Burcht ligt op een plateau en het gehele complex bestaat uit tientallen historische en architectonische waardevolle gebouwen en vele nauwe straatjes en steegjes, waarvan de loop sinds zeven eeuwen niet is veranderd. Met de bouw van de Várhegy-Bástya en vesting werd na de invasie van de Mongolen in 1241 begonnen. In het jaar 1255 gaf koning Béla IV opdracht een burcht alsmede een stad voor de bewoners van het verwoeste Pest te bouwen. Kasteel en stad werden gescheiden van elkaar gebouwd en door enorme vestingwallen omringd.
Onder koning Matthias Corvinus Hunyadi werd de Burcht van Boeda een centrum van kunst en wetenschap, waaraan onder de Ottomaanse heerschappij in de 16e eeuw een einde kwam. De Turkse heersers noemden Boeda de "Gouden Oogappel" van hun rijk, maar doemden haar toch tot verdwijnen. Alleen de vestingmuren werden door hen vernieuwd. Tijdens de beleg van Boeda in 1686 werd de Burcht vernield en op de ruïnes werd, als domicilie van de Habsburgse heersers, een kleine barokstad gebouwd.
In plaats van de oude Burcht verrees een klein slot, dat echter nooit door keizerin Maria Theresia werd bewoond. Keizer Jozef II liet een theater bouwen. Het Franciscanerklooster werd zetel van de Landdag van Hongarije, maar tijdens het eerste deel van het Habsburgse tijdperk was de stad Boeda nog geen hoofdstad, maar werd die rol vervuld door Presburg (Duits: Preßburg; Hongaars: Pozsony; Slowaaks: Prešporok).
Tijdens een opstand, op 21 mei 1849 veroverden de Honvéd (burgerwacht) de Burcht al na één enkele stormloop. Na het herstel van de orde werd met man en macht gewerkt aan het herstel van de oude glorie. Dit karakteristieke gebouw met een façade van meer dan 300 meter en de zeer opvallende hoge koepel, is van overal in Boedapest zichtbaar.
De Burcht was in de 14e eeuw zetel van de koning. In de 18e en 19e eeuw vonden grote uitbreidingen plaats, gelijk met die aan de Burchtstad Boeda.
Tijdens de gevechten van december 1944 tot februari 1945 werd een groot deel van het Burchtpaleis verwoest. Nadat Pest van de Duitsers was bevrijd, hielden de Duitse troepen zich nog een paar weken staande tegen de aanvallende Russische legers.
Na de Tweede Wereldoorlog lag de vesting weer in puin, huizen waren zwaar beschadigd, het koninklijk paleis was afgebrand. De middeleeuwse burcht van Boeda werd ontdekt, de mortel viel van de muren, en gotische ramen en deuren kwamen bloot te liggen. Onder de resten van het neobarok paleis vond men overblijfselen van een renaissance slot. De werkzaamheden, die tot 1970 voortduurden, hebben tientallen nevengebouwen herschapen tot het culturele centrum van de oude stad. Na meer dan 30 jaar is de Burcht voor het grootste gedeelte hersteld. Het stadsbestuur besloot de gebouwen als museum in te richten.
Sinds 2019 worden diverse gebouwen herbouwd of gerenoveerd, volgens het Nationaal Hauszmannprogramma, vernoemd naar de architect Alajos Hauszmann. Een aantal gebouwen wordt herbouwd in de Burchtwijk die door de communistische Volksrepubliek Hongarije om idealistische redenen niet herbouwd werden. Betrokken bij de herbouw waren onder andere de Koninklijke Manege van Hongarije en de renovatie van de Koning Matthiasfontein.
Vanaf het Disz tér komt men aan de toegangspoort. Op het terrein van de Burcht is het museum van de Hongaarse Arbeidersbeweging, waar is de geschiedenis van de Hongaarse industrie, de nijverheid, de mijnbouw en de daarmee samenhangende problemen vanaf de eerste helft van de 19e eeuw aanschouwelijk is weergegeven. In andere vleugels is de Hongaarse Nationale Galerie ondergebracht. Deze grote zalen vormen de hoofdvleugels van het oorspronkelijke slot, met beeldhouwwerk, fresco's, altaarbeelden uit de romaanse en gotische periode en uit de renaissance. Ook de laatrenaissance en barok zijn er ruim vertegenwoordigd.
In het zuiden worden de hooggelegen Burchtwijk en het Burchtpaleis omsloten door gerestaureerde, rond lopende middeleeuwse verdedigingsmuren. Ze worden onderbroken door torens, schietgaten en kantelen. Ook de gietijzeren kanonnen getuigen van weleer.