Defend is een overkoepelende aanduiding voor meerdere naast elkaar bestaande en elkaar overlappende extreemrechtse actiegroepen in Nederland, die gekenmerkt worden door hoge actiebereidheid, radicaal gedachtegoed en die gebruik maken van geweld en intimidatie. De groepen kwamen op tijdens de coronaprotesten in 2021 en waren vanaf 2025 betrokken bij een reeks anti-AZC protesten, waar het kwam tot gewelddadigheden.
Oorsprong
Lokale Defend-groepen doken zichtbaar op tijdens de coronacrisis als militante groep binnen de groeiende en escalerende anti-overheid demonstraties. In verschillende gemeenten werd actie gevoerd onder de naam van de lokale "Defend" chapters. In dezelfde periode waren groepen, zoals in IJmuiden, ook betrokken bij acties over andere controversiële onderwerpen, zoals het zwartepietendebat.
Deze acties richtten zich niet alleen tegen maatregelen om de pandemie te bestrijden of het uiten van andere onvrede, maar de groepen zeiden demonstranten te willen beschermen tegen vermeend politiegeweld. De Defend-groepen bedienden zich hierbij niet alleen van opruiende taal en provocatie, maar ook het actief de confrontatie aangaan met de politie.
In het jaarverslag van 2021 maakte de AIVD voor het eerst melding van zogeheten Defend-groepen. De AIVD bevestigde de lezing dat de groepen een eigen 'politie' organiseren die demonstranten zeggen te beschermen tegen vermeend geweld vanuit de politie, en daarmee "het geweldsmonopolie van de staat niet erkennen en uitdagen".
Koepelorganisaties
De Defend-beweging kent weliswaar geen duidelijke centrale structuur, maar er ontstonden wel twee koepelorganisaties, namelijk Defend United en Defend Netherlands. Defend United werd opgericht vanuit de lokale groep Defend Den Bosch, waar zich meerdere lokale 'chapters' bij aansloten en dat zich snel uitbreidde tot een netwerk van zeker 35 onderdelen.
Beide groepen trekken vaak gezamenlijk op, staan in nauw contact met elkaar en zijn regelmatig aanwezig op lokale demonstraties tegen asielzoekerscentra. Dit is een bewuste strategie van beide groepen om de lokale democratie in met name kleinere gemeenten te beïnvloeden door intimidatie en dreigementen.
Defend Netherlands
Defend Netherlands uiting op het "Elsfest" op 20 september 2025.
De koepelorganisatie Defend Netherlands kent geen lokale 'chapters'. Ze werd in de zomer van 2025 opgericht, ongeveer zeven weken voor het "Elsfest" op 20 september 2025, dat uitmondde in gewelddadige rellen en een aanval op het partijkantoor van D66 in Den Haag. Defend Netherlands was hier voor het eerst zichtbaar actief. Maar een maand eerder hield de groep in Amersfoort haar eerste en geïmproviseerde demonstratie vanwege de actualiteit door de dood van Lisa. De groep had toen nog geen 'Defend Netherlands' uitingen aan.
Defend Netherlands riep weken voorafgaand aan de demonstratie op het Malieveld actief aanhangers via sociale media op om naar Den Haag te komen. De aanhang bestaat voor een deel uit harde-kern-voetbalhooligans en naar eigen zeggen "ook uit vaders, zonen, moeders en dochters met zorgen over de toestand in Nederland". Uit onderzoek van Justice for Prosperity bleek dat prominente personen binnen Defend Netherlands in het verleden in aanraking zijn gekomen met politie en justitie.
Anti-AZC-protesten
De Defend-groepen organiseerden zich vanaf de zomer van 2025 rond het thema van de opvang van asielzoekers in het kader van de gemeentelijke uitvoering van de spreidingswet. Door deze wet zijn alle gemeenten wettelijk verplicht een bijdrage te leveren aan de opvang van asielzoekers in asielzoekerscentra. In verschillende gemeenten leidde de besluitvorming tot de komst van een dergelijk AZC tot lokale weerstand, die gepaard ging met protesten. Daarbij waren structureel ook actievoerders aanwezig die verbonden zijn aan Defend-groepen.
In de loop van 2026 werden deze protesten frequenter, met bijvoorbeeld dagelijkse marsen en protestacties in Apeldoorn, Loosdrecht. en andere plaatsen. Ook werden de protesten grimmiger en gewelddadiger, met frequent politie ingrijpen, en vonden aanvallen plaats op gemeentehuizen en de noodopvang in Loosdrecht, dat door vuur beschadigd raakte. Op dat moment waren de eerste vluchtelingen al in het gebouw gehuisvest. In het los-vast verband van de verschillende Defend-groepen speelt de neonazistische Nederlandse Volks-Unie ook een rol in de coördinatie van de anti-AZC protesten en juridische bijstand.
Werkwijze
De Defend-groepen hanteren een relatief eenvoudige en gedecentraliseerde strategie. In socialemediaberichten en app-groepen worden sympathisanten opgeroepen zich aan te sluiten bij lokaal georganiseerde demonstraties tegen de opvang van asielzoekers om zo het beleid van gemeenten direct van onderaf op lokaal niveau te beïnvloeden. Er is volgens Justice for Properity en het KRO-NCRV programma Pointer op dit punt een directe relatie met de gemeentelijke uitvoering van de spreidingswet, die de Defend-groepen proberen te voorkomen.
Er wordt hierbij gebruik gemaakt van visuele en verbale intimidatie en niet perse van geweld. Daarnaast maken Defend-aanhangers ook gebruik van het inspreekrecht in raadsvergaderingen. Het gebruik van symbolische en intimiderende elementen, zoals fakkels en Prinsenvlaggen, gecombineerd met de suggestie van geweld, zou voldoende zijn om demonstraties in de media als ‘grimmig’ te laten kwalificeren. Deze beeldvorming draagt vervolgens bij aan gevoelens van onveiligheid, overlast en druk op voorzieningen die door een asielopvang zouden worden veroorzaakt. Lokale acties van derden die zich alleen richten tegen een specifiek voorstel voor opvang worden hierdoor ook regelmatig gekaapt door "medestanders" die zich tegen alle vormen van opvang verzetten.
Een andere aanpak van Defend-groepen is zichzelf te presenteren als vertegenwoordigers van oprecht "bezorgde burgers". Door laagdrempelige en schijnbaar publieksvriendelijke protestevenementen te organiseren proberen ze hun extremistische gedachtegoed salonfähig te maken. Een voorbeeld daarvan is de organisatie van zogeheten vrouwen- en kindermarsen, waarin vrouwen en kinderen protesteren tegen asielzoekerscentra, omdat de voorgenomen bewoners hiervan een levensbedreigend gevaar voor hen zouden vormen.
↑Jaarverslag 2021(pdf).AIVDp.9(28 april 2022).Geraadpleegd op 13 april 2026.“Sommige anti-overheidsextremisten en -activisten trekken zich ondertussen meer en meer terug in een eigen parallelle samenleving. Enkele extremisten organiseren eigen ‘politie’ of zogenaamde ‘defendgroepen’, die het geweldsmonopolie van de staat niet erkennen en uitdagen – zelf zeggen ze demonstranten te moeten beschermen tegen de vermeende gewelddadigheid van de politie.”
