De Orde van de Karmelieten (Karmelbeweging of Ordo Carmelitarum, O.Carm.; vrouwelijke vorm: karmelietessen) is een rooms-katholieke, contemplatievebedelorde, die zich net zoals de franciscanen, dominicanen en augustijnen onderscheidt van andere monastieke orden door in plaats van de individuele armoede de collectieve armoede te belijden. Voor hun onderhoud zijn de leden afhankelijk van hun eigen arbeid en van aalmoezen.
Oorsprong
De karmelieten kennen hun oorsprong rond het jaar 1150, op de berg Karmel bij de havenplaats Haifa in Israël. Deze berg, die verbonden is met de profeet Elia, is lange tijd een verblijfplaats voor talrijke kluizenaars die in navolging van hem een aan God toegewijd leven leidden. Naast een hoogtepunt in de vierde tot de zevende eeuw kent het kluizenaarsleven daar in de elfde en twaalfde eeuw een ware renaissance. In de twaalfde eeuw kwamen verscheidene pelgrims onder leiding van Berthold van Calabrië en Albertus van Jeruzalem samen 'nabij de bron van Elia' om als heremieten te leven. Tussen de kluizenaarscellen werd een kapel ter ere van Maria gebouwd. Vanaf dat moment noemen de heremieten zichzelf 'Broeders van de heilige Maria van de Berg Karmel'.
Om 'juridische stabiliteit' te verwerven, richt de groep heremieten zich tot Albert Avogadro (1150-1214). Hij staat aan de basis van de officiële leefregel van de karmelieten. Armoede en handenarbeid zijn volgens deze leefregel het belangrijkst. Wat echter karakteristiek is voor de karmelieten, is het grote belang dat ze hechten aan het in stilte uitgevoerde gebed. In 1235 worden de karmelieten, onder het dreigende gevaar van de Saracenen, gedwongen de berg Karmel te verlaten. De meesten trokken naar Europa.
De veertiende eeuw is de Gouden Eeuw voor de Orde van de Karmelieten; zowel op intellectueel als op spiritueel vlak zijn er ontwikkelingen. Er worden veel nieuwe kloosters gesticht en er wordt aandacht besteed aan de intellectuele vorming van de leden. Na deze bloei kende de Karmel onder invloed van de grote pestepidemie (1347-1354) en van het Westers Schisma (1378-1417) een periode van verval vanaf het einde van de veertiende eeuw. Ontstane misbruiken doen al spoedig verlangen naar een hervorming, die onder meer tot stand komt onder Theresia van Ávila (1515-1582). De pijlers van de hervorming zijn armoede, gebed en afzondering.
In 1568 ontstaat het eerste klooster van de ongeschoeide karmelieten (Ordo Carmelitarum Discalceatorum, OCD). Vanaf dit ogenblik is er een onderscheid tussen geschoeide en ongeschoeide karmelieten.
Op het einde van de achttiende en in het begin van de negentiende eeuw kennen de karmelieten een dieptepunt in hun geschiedenis, veroorzaakt door externe factoren. Door de Franse Revolutie, de verspreiding van nieuwe ideeën en door de politiek van Napoleon werd aan de orde een grote slag toegediend. Het resultaat van deze vervolgingsperiode was dramatisch voor de karmelieten. Kloosters en kerken werden gesloten. Pas in het midden van de negentiende eeuw of later kwamen er nieuwe stichtingen. In Nederland en België verdwenen de geschoeide karmelieten bijna volledig. Alleen in Boxmeer en in Vilvoorde kon de orde zich handhaven en in een paar steden bleven enkele ongeschoeide karmelieten werkzaam, zoals in Brugge, Gent en Leuven.
In het Oost-VlaamseMoerzeke, in de gemeemte Hamme, werd een Slotklooster van ongeschoeide karmelietessen gesticht, gebouwd in 1974-1976.
