Djarum, officieel PT Djarum, is een Indonesische tabaksproducent, gevestigd in Kudus, Midden-Java. De onderneming werd in 1951 opgericht door Oei Wie Gwan en is vooral bekend als producent van kretek, Indonesische kruidnagelsigaretten. Djarum behoort tot de grootste sigarettenproducenten van Indonesië.
De onderneming vormt de oorsprong van de bredere Djarum Group, het zakenimperium van de familie Hartono. De groep behoort tot de grootste conglomeraten van Indonesië en heeft via verschillende holdings en investeringsmaatschappijen belangen in onder meer bankwezen, technologie, elektronica, detailhandel, voedingsmiddelen, vastgoed, media en sport.
Geschiedenis
In 1951 nam de Indonesische zakenman Oei Wie Gwan de naam en licentie van Djarum over. Op 21 april van dat jaar opende hij in Kudus een kleine werkplaats voor de productie van kretek. Het bedrijf begon met tien werknemers aan de toenmalige Jalan Bitingan Baru. De naam Djarum is afgeleid van het Indonesische woord voor naald en verwijst naar de naald van een grammofoon.
In 1963 overleed Oei Wie Gwan. In hetzelfde jaar werd een groot deel van de fabriek door brand verwoest. Zijn zoons Michael Bambang Hartono en Robert Budi Hartono namen het bedrijf vervolgens over en begonnen met de wederopbouw en modernisering van de onderneming.
Vanaf de jaren zeventig breidde Djarum de productie uit met machinaal vervaardigde kreteksigaretten. In dezelfde periode begon het bedrijf met de export van zijn producten. Djarum ontwikkelde zich uiteindelijk tot een van de grootste producenten van kretek in Indonesië, met afzetmarkten in Azië, Europa, Afrika, Australië en Noord- en Zuid-Amerika.
De familie Hartono breidde haar activiteiten vervolgens uit naar bedrijfstakken buiten de tabakssector. In 2002 verwierf zij samen met investeringsmaatschappij Farallon Capital via een consortium een controlerend belang in Bank Central Asia (BCA). Farallon verkocht zijn resterende belang later aan de familie Hartono. Via PT Dwimuria Investama Andalan bezit de familie anno 2026 een belang van 54,94 procent in BCA.
In 2004 verkreeg de familie het recht om het complex rond Hotel Indonesia in Jakarta te herontwikkelen. Het terrein werd vervolgens ontwikkeld tot het multifunctionele complex Grand Indonesia, bestaande uit onder meer een winkelcentrum, kantoren, appartementen en een hotel.
In 2016 bracht Human Rights Watch Djarum en verschillende andere Indonesische tabaksproducenten in verband met kinderarbeid in de Indonesische tabaksteelt. Daarbij zouden minderjarigen onder meer zonder voldoende bescherming met tabaksbladeren hebben gewerkt.
Michael Bambang Hartono overleed in maart 2026 op 86-jarige leeftijd. In de daaropvolgende generatiewisseling kreeg Victor Rachmat Hartono, een zoon van Robert Budi Hartono, een prominentere rol binnen het familiebedrijf en werd hij CEO van PT Djarum.
Producten
Djarum produceert zowel handgerolde als machinaal vervaardigde kreteksigaretten. Tot de bekendste handgerolde producten behoren Djarum Coklat, Djarum 76 en Djarum Istimewa. Onder de machinaal geproduceerde merken bevinden zich onder meer Djarum Super, L.A. Lights en Djarum Black.
Tot het assortiment behoren onder meer:
Djarum Coklat
Djarum 76
Djarum Istimewa
Djarum Super
L.A. Lights
Djarum Black
Djarum Black Matcha
Djarum Vanilla
Djarum Cherry
Djarum Menthol
Investeringen buiten de tabakssector
De term Djarum Group wordt gebruikt voor het bredere netwerk van ondernemingen en investeringen van de familie Hartono. De belangen worden niet uitsluitend rechtstreeks door PT Djarum gehouden, maar ook via afzonderlijke holdings en investeringsmaatschappijen, waaronder PT Dwimuria Investama Andalan en GDP Venture.
Bankwezen
Bank Central Asia (PT Bank Central Asia Tbk), de grootste private bank van Indonesië. PT Dwimuria Investama Andalan bezit 54,94 procent van de aandelen.
ALTO, een Indonesisch interbancair netwerk dat in 2018 door de Djarum Group werd overgenomen.
Media en entertainment
SENT Entertainment, een in Londen gevestigde media- en entertainmentonderneming die verbonden is aan de familie Hartono.
Detailhandel en dienstverlening
Blibli (PT Global Digital Niaga Tbk), een Indonesisch e-commercebedrijf. De familie Hartono heeft via afzonderlijke holdings een controlerend belang in de onderneming.
Tiket.com (PT Global Tiket Network), een online reisbureau en boekingsplatform dat onderdeel is van Blibli.
Ranch Market (PT Supra Boga Lestari Tbk), een supermarktketen waarvan de Indonesische activiteiten onder Blibli vallen.
Bakmi GM (PT Griya Miesejati), een Indonesische restaurantketen gespecialiseerd in noedelgerechten.
Industrie en productie
Savoria Group, een producent van consumentenproducten met merken als BonChef, 5Days, MilkLife, Kopi Tubruk Gadjah, Caffino, Fox's, Krizzi, Hydroplus en Sariwangi.
Polytron (PT Hartono Istana Teknologi), een Indonesische producent van consumentenelektronica en elektrische voertuigen.
Vastgoed
Grand Indonesia, een multifunctioneel complex in Centraal-Jakarta.
HPI Agro (PT Hartono Plantation Indonesia), actief in de landbouwsector, waaronder plantages voor palmolie, kruidnagel, tabak, suikerriet en etherische oliën.
SMN (PT Sarana Menara Nusantara Tbk), een aanbieder van telecommunicatie-infrastructuur. De familie Hartono bezit via verschillende holdings aanzienlijke belangen in de onderneming.
GDP Venture (PT Global Digital Prima), een investeringsmaatschappij met investeringen in onder meer Agate, Visinema Pictures, IDN Times en 88rising.
Investeringen in de sportsector
Djarum is van oudsher nauw betrokken bij het badminton in Indonesië. De oorsprong van PB Djarum ligt in 1969, toen werknemers van Djarum in Kudus na werktijd gebruikmaakten van een fabrieksruimte om badminton te spelen. In 1974 werd PB Djarum Kudus formeel als badmintonclub opgericht. De club ontwikkelde verschillende internationaal succesvolle Indonesische spelers, waaronder Liem Swie King en Alan Budikusuma.
Via de Djarum Foundation ondersteunt de groep daarnaast de opleiding van jonge badmintonspelers en verschillende nationale en internationale badmintontoernooien in Indonesië.
In 2019 breidde de familie Hartono haar sportbelangen uit naar het Europese voetbal. Op 4 april 2019 werd de Italiaanse voetbalclub Como 1907 overgenomen door het in Londen gevestigde SENT Entertainment. Reuters beschreef SENT Entertainment als het vehikel waarmee de familie Hartono eigenaar is van de club, terwijl Como 1907 zelf de overname toeschrijft aan de Djarum Group. Onder de nieuwe eigenaren klom Como vanuit de lagere divisies op en keerde de club in 2024 na 21 jaar terug in de Serie A.
Referenties
Bronnen, noten en/of referenties
1234About us.Djarum.Geraadpleegd op 12 september 2026.
Indonesië
