Een elektricien is een technicus die verantwoordelijk is voor het ontwerpen, installeren, onderhouden en repareren van elektrische installaties. Dit werk omvat vaak het aanleggen van bedrading, het installeren van panelen en schakelaars en het opsporen en oplossen van problemen of storingen in elektrische systemen. Het is een veelzijdige en technische functie die vereist dat de elektricien goed opgeleid is en up-to-date blijft met de nieuwste technologie en veiligheidsnormen.
Het woord elektricien is afgeleid van het Franse électricien, dat in 1894 voor het eerst werd gebruikt in de betekenis van ‘Vakman op elektrisch gebied’. In het Nederlands is de spelling met k (elektricien) tegenwoordig de standaardvorm, conform de gebruikelijke omzetting van de Franse c naar k in woorden die met elektriciteit samenhangen, zoals elektrisch en elektriciteit. De variant electricien komt soms nog voor in oudere teksten of in bedrijfsnamen, maar wordt in de moderne Nederlandse spelling als afwijkend beschouwd.
Het beroep elektricien wordt soms verward met verwante functies binnen de elektrotechniek, zoals elektrotechnicus, elektromonteur of Installateur. In het algemeen richt een elektricien zich vooral op het uitvoeren van werkzaamheden aan elektrische installaties, zoals het aanleggen van bedrading, het aansluiten van schakelmateriaal en het oplossen van storingen. Een elektrotechnicus heeft doorgaans een bredere technische achtergrond en kan zich ook bezighouden met het ontwerpen, berekenen en Analyseren van elektrische systemen, bijvoorbeeld binnen de Industrie of Infrastructuur. Daarnaast wordt de term installateur vaak gebruikt voor professionals die complete technische installaties aanleggen, waarbij elektrotechniek kan worden gecombineerd met andere disciplines zoals Werktuigbouwkunde of klimaatinstallaties. De precieze taakomschrijving en benaming kunnen per land, sector en opleidingsniveau verschillen.
Volgens de Nederlandse norm NEN 3140 wordt voor het aanwijzen van een vakbekwaam persoon op elektrotechnisch gebied doorgaans uitgegaan van een afgeronde elektrotechnische opleiding op ten minste MBO-niveau 2. Voor het zelfstandig uitvoeren van werkzaamheden zonder toezicht wordt vaak een opleiding op MBO-niveau 4 als passend beschouwd. Deze niveaus corresponderen in het Europees kwalificatiekader (EQF) met respectievelijk niveau 2 en 4.NEN 3140:2019+A3, Nederlandse norm voor veilige bedrijfsvoering van elektrische installaties – Bedrijfsvoering van elektrische installaties – Laagspanning.
In Vlaanderen is men elektricien na een afgeronde studierichting in het technisch secundair onderwijs (TSO) of beroepssecundair onderwijs (BSO). Ook via het leercontract of deeltijds beroepssecundair onderwijs (DBSO) kan men het vak leren.
Een elektricien met een aanvullende vakopleiding kan zich elektrotechnisch installateur noemen.
Elektriciens voeren naast installatie- en onderhoudswerkzaamheden ook regelmatig inspecties en keuringen uit om de veiligheid van elektrische installaties te beoordelen. In Nederland gebeurt dit vaak volgens normen zoals NEN 3140, die richtlijnen geeft voor het veilig werken aan en het periodiek controleren van laagspanningsinstallaties. Daarnaast bestaan er certificeringsregelingen zoals SCIOS, waarbij verschillende inspecties (Scopes) worden onderscheiden, waaronder Scope 8 (inspectie van elektrische installaties gericht op arbeidsveiligheid), Scope 10 (inspectie gericht op het beperken van brandrisico’s in elektrische installaties) en Scope 12 (inspectie van zonnestroominstallaties). Deze keuringen worden steeds vaker vereist door werkgevers, verzekeraars en gebouweigenaren en worden uitgevoerd door gecertificeerde inspecteurs.
De Arbeidsmarkt voor elektriciens wordt in Nederland en België gekenmerkt door een aanhoudend grote vraag naar vakbekwame technici. Dit hangt samen met ontwikkelingen zoals woningbouw, renovatie van bestaande installaties, strengere veiligheidseisen en de Energietransitie. Elektriciens spelen een belangrijke rol bij de uitbreiding van elektrische infrastructuur, bijvoorbeeld voor Warmtepompen, Laadpalen en Zonnestroom installaties. Door een structureel tekort aan technisch personeel binnen de bouw- en installatiesector blijft het beroep in veel regio's een zogenoemd knelpuntberoep, waarbij Vacatures moeilijk te vervullen zijn.
Daarnaast kent het beroep een divers werkveld waarin elektriciens zowel in Loondienst bij installatiebedrijven als zelfstandig actief zijn. Het aantal zelfstandigen zonder personeel (Zzp’ers) binnen de elektrotechniek is de afgelopen jaren toegenomen, mede doordat veel werkzaamheden projectmatig worden uitgevoerd voor particulieren, bedrijven en aannemers. In vrijwel iedere Nederlandse stad zijn elektricien bedrijven actief, die werkzaamheden uitvoeren op het gebied van renovatie, onderhoud en inspectie van elektrische installaties.
