Engelstede

Engelstede
Het pand in november 2012, toen nog in gebruik als café
Het pand in november 2012, toen nog in gebruik als café
Locatie
Locatie Engelbert, gemeente Groningen
Land Nederland
Adres Woldjerspoorweg 5, 9723 ER GroningenBewerken op Wikidata
Coördinaten 53° 12′ NB, 6° 39′ OL
Status en tijdlijn
Start bouw 1927
Gereed 1928Bewerken op Wikidata
Opening 1928
Gebruik
Oorspr. functie stationskoffiehuis en café
Huidig gebruik muziekpodium en zaalverhuur
Bouwkundige informatie
Architect(en) P. Bruiniers
Links
[engelstede.nl Website]
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Engelstede, ook De Engelstede, is een muziekpodium en voormalig café aan de Woldjerspoorweg 5 in Engelbert in de gemeente Groningen. Het pand werd in 1927–1928 gebouwd als woning met café bij het toen nog aan te leggen station Engelbert van het Woldjerspoor en deed dienst als stationskoffiehuis. Het heette achtereenvolgens Café Scholtens en Café Spoorzicht; sinds 1992 draagt het de naam De Engelstede. In dat jaar kreeg de zaal met toneel achter het café een vaste culturele programmering. Sinds 2019 is de horecafunctie vervallen en is het pand in gebruik als muziekpodium en als zaal die kan worden afgehuurd voor feesten.

Gebouw

Kastelein R. Scholtens vroeg in 1927 bij de gemeente Noorddijk vergunning aan voor "het bouwen van een woning met café" op het kadastrale perceel Noorddijk G 276, aan wat toen nog de Stationsweg heette. Het café opende in mei 1928. Op een foto uit datzelfde jaar staan het café en het stationsgebouw samen aan de spoordijk.

Het pand ging vooruit op de spoorlijn: de Woldjerspoorweg tussen Groningen en Weiwerd werd pas op 1 juli 1929 geopend. Volgens het muziekpodium zelf inspireerde het spoor architect P. Bruiniers bij het ontwerp, dat van de zijkant bezien de vorm van een locomotief heeft; het café diende als koffiekamer voor reizigers en spoorpersoneel. Het tegenover gelegen stationsgebouw, van de hand van Ad van der Steur, is een gemeentelijk monument en doet dienst als woning.

In de oorspronkelijke indeling lagen achter het café twee ruime zalen, van elkaar gescheiden door schuifdeuren; achter een zwaar groen fluwelen gordijn ging een klein toneel schuil, met een omlijsting van pluche. Het gordijn is later verwijderd, en in 2025 zijn ook de schuifdeuren weggehaald; die zijn bewaard gebleven. Daardoor vormen het toneel, de dansvloer en het café- en bargedeelte nu één ruimte, geschikt voor gezelschappen tot ongeveer honderd personen.

Geschiedenis

Café Scholtens en Café Spoorzicht (1928–1992)

Het café stond in de volksmond bekend als Café Scholtens en voerde als eigennaam Café Spoorzicht. Scholtens overleed enkele jaren na de opening: vanaf 1932 adverteerde zijn weduwe onder de naam Café Wed. R. Scholtens, en in 1933 liet zij een bouwplan voor een serre en een schuur weer varen. In de tweede helft van de jaren dertig kwam de zaak in handen van de familie Tuinema, die haar ruim een halve eeuw zou houden. Volgens Riekje Tuinema-Ruben baatten de ouders van haar man het café vanaf 1936 uit; zij en haar man Geert H. Tuinema namen het omstreeks 1956 over.

Het reizigersvervoer op het Woldjerspoor werd op 5 mei 1941 gestaakt, het goederenvervoer op 27 juli 1942. Daarmee verviel de functie van stationskoffiehuis en bleef een dorpscafé over, waar verenigingen bijeenkwamen, de notaris veilingen hield en de Rabobank haar algemene ledenvergaderingen belegde. Riekje Tuinema-Ruben was in de jaren vijftig drie keer op rij kortebaankampioene van Groningen; haar schaatsen, in het Gronings scheuvels genoemd, hingen nog jaren aan de muur van het café.

Café De Engelstede (1992–2019)

Begin september 1992 droeg het echtpaar Tuinema het café na 36 jaar over aan Ellen Kiewiet, die het de naam De Engelstede gaf. Kiewiet bracht het interieur terug in de oorspronkelijke staat: onder de betimmering kwam een balkenplafond tevoorschijn, de vloerbedekking werd van de eiken vloer verwijderd en het houtwerk werd in de kleuren okergeel, oudrood en bruin gezet. Het toneel achter het gordijn wilde zij gaan gebruiken voor optredens.

Dat gebeurde ook. Volgens het Nieuwsblad van het Noorden ontstond het cultuurpodium "spontaan", toen de belangstelling voor een try-out van de muziektheaterproductie Beukema groot bleek; de première van die voorstelling vond op 20 juni 1993 in De Engelstede plaats. In 1994 organiseerde de zaak gemiddeld twee openbare culturele activiteiten per maand: open podia, concerten en theatervoorstellingen. Vaste gasten waren onder anderen cabaretier Marcel Boon, Theater te Water, Arno van der Heyden en De Bende van Baflo Bill, die er haar cd ''t Is wild west in Engelbert opnam en met 175 bezoekers de best bezochte voorstellingen tot dan toe gaf. Kiewiet werkte daarbij samen met haar partner Hendericus "Rieks" Folgerts. In december 1994 begon de reeks Engelstede-concerten, met het Lukov-trio onder de noemer Klassiek met een knipoog. Naast de culturele programmering bleef het een dorpscafé, met een biljartclub, een kaartclub, de landbouwvereniging en een volksdansvereniging.

Folgerts programmeerde ruim twintig jaar. Het Poparchief Groningen omschrijft De Engelstede als podium waar onder anderen Mick Taylor, Ike Willis en The New Adventures hebben gespeeld. Ook werden er jazzconcerten, cd-presentaties en radio-opnamen gemaakt. Folgerts kondigde in augustus 2014 aan te stoppen met het dagelijkse beheer, maar bleef betrokken als programmeur.

Muziekpodium Engelstede (2019–heden)

In 2019 nam Bert van Wieren de zaak over. De cafégang werd niet voortgezet, het podium wel; sindsdien heet het Muziekpodium Engelstede. Tijdens de coronapandemie van 2020 was het podium gesloten; met een crowdfundingsactie en een reeks livestreamconcerten bleef het bestaan. Anno 2026 zijn er vrijwel elk weekend optredens en wordt de zaal verhuurd voor besloten bijeenkomsten. Het podium houdt een online archief bij van gedocumenteerde optredens vanaf 1993.

Zie ook

Zie de categorie Engelbert van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.

Referenties

  1. 1 2 Bouwvergunningen gemeente Noorddijk, Groninger Archieven, toegang 2682 (Bouwdossiers Noorddijk 1913–1968), inv.nr. 358 (R. Scholtens, "het bouwen van een woning met café", 1927–1928) en inv.nr. 654 (mej. wed. R. Scholtens, opschorting bouwplan, 1933).
  2. ↑ "Woldjerspoorweg : met café en station", 1928. Beeldbank Groningen, Groninger Archieven.
  3. 1 2 3 "Historie van de Engelstede", engelstede.nl. Geraadpleegd op 3 oktober 2026.
  4. 1 2 3 4 5 Van een onzer verslaggeefsters, "'Scheuvels' blijven in Engelbert", Nieuwsblad van het Noorden, 28 september 1992, p. 7. Delpher
  5. 1 2 3 4 Siebrand Vos, "Sinds twee jaar is 't wild west in Engelbert", Nieuwsblad van het Noorden, 16 september 1994, p. 27. Delpher
  6. ↑ "Zaalverhuur", engelstede.nl. Geraadpleegd op 3 oktober 2026.
  7. ↑ Bijvoorbeeld de advertentie voor de algemene ledenvergadering van de Rabobank op 22 juni 1993 "in café De Engelstede te Engelbert", Nieuwsblad van het Noorden, 5 juni 1993.
  8. ↑ Rouwadvertentie met "De Engelstede" v.h. café Tuinema te Engelbert, Nieuwsblad van het Noorden, 8 september 1992, p. 12. Delpher
  9. ↑ "Zondag 20 juni", Nieuwsblad van het Noorden, 18 juni 1993, p. 35. Delpher
  10. ↑ "Engelstede", Nieuwsblad van het Noorden, 16 december 1994, p. 14. Delpher
  11. ↑ "De Engelstede", record van het type podium, Poparchief Groningen. Geraadpleegd op 3 oktober 2026.
  12. ↑ "Archief van optredens", engelstede.nl.