Euro-islam

Dit artikel komt mogelijk voor verwijdering in aanmerking.

Het overleg hierover wordt gevoerd op deze discussiepagina, waar iedereen argumenten kan aandragen.
Zie voor meer informatie: Waarom staat dit artikel op de beoordelingslijst. Voel je vrij het artikel te bewerken.
Haal de pagina echter niet leeg en verwijder deze boodschap niet voordat de discussie gesloten is.

Het Euro-islam (of de Europese islam) is een sociologisch en politicologisch concept dat streeft naar een vorm van de islam die harmonieus is ingebed in de westerse, democratische samenleving. Het kernidee is dat moslims in Europa hun religieuze identiteit behouden, maar deze combineren met en aanpassen aan de kernwaarden van de Verlichting, zoals de scheiding van kerk en staat, mensenrechten, individuele vrijheid en vrijheid van meningsuiting.

Oorsprong en definitie

De term werd in 1991 geïntroduceerd door de Syrisch-Duitse politicoloog en islamdeskundige Bassam Tibi. Volgens Tibi moet de islam in Europa een proces van secularisatie en modernisering ondergaan om succesvolle integratie mogelijk te maken. Hij stelde dat een "Euro-islam" de enige manier is om te voorkomen dat moslimgemeenschappen in Europa radicaliseren of in sociaal-culturele ghetto's belanden.

Het concept stoelt op een aantal fundamentele principes:

Acceptatie van de seculiere rechtsstaat: De seculiere grondwetten van Europese landen staan expliciet boven religieuze wetten (zoals de sharia).
Individuele autonomie: Erkenning van religieuze tolerantie, het recht om van geloof te veranderen (apostasie) en gendergelijkheid.
Afwijzing van de jihad in militante vorm: Het verwerpen van religieus gemotiveerd geweld en politiek islamisme.

Verschillende stromingen en interpretaties

Binnen het debat over de Europese islam zijn er verschillende intellectuele stromingen aan te wijzen, die soms sterk van elkaar verschillen:

De liberale variant (Bassam Tibi)

De benadering van Bassam Tibi eist een verregaande secularisering. Hij stelt dat cultuur en religie los van elkaar gezien moeten worden. Moslims moeten de westerse politieke cultuur (de Leitkultur) volledig omarmen. In deze visie is de Euro-islam nadrukkelijk anti-islamitisch en seculier van aard.

De cultuur-identitaire variant (Tariq Ramadan)

De Zwitserse academicus Tariq Ramadan, oprichter van het European Muslim Network, hanteerde een andere definitie. Ramadan verwierp de term "Euro-islam" van Tibi deels omdat hij vond dat de islam universeel is en geen geografisch label nodig heeft. Wel pleitte hij voor een herinterpretatie van de bronnen (idjtihad), waardoor moslims zich niet langer als "gasten" in Europa hoeven te zien, maar als volwaardige burgers. In tegenstelling tot Tibi hield Ramadan wel vast aan traditionelere islamitische ethische kaders, wat door critici vaak als dubbelhartig werd bestempeld.

Historische Europese islam

Soms wordt de term ook gebruikt in een historisch-geografische context om te verwijzen naar de inheemse moslimpopulaties op de Balkan (zoals in Bosnië en Herzegovina, Albanië en Kosovo) en in delen van Oost-Europa (zoals de Krim-Tataren). Deze gemeenschappen hebben door de eeuwen heen een eigen, vaak seculiere en syncretische vorm van islam ontwikkeld die losstaat van de migratiestromen uit het Midden-Oosten of Noord-Afrika.

Discussie en kritiek

Het concept van de Euro-islam is het middelpunt van een intensief maatschappelijk en politiek debat:

Conservatieve moslims bekritiseren de Euro-islam omdat zij het zien als een poging om de islam te "verwateren" of te dwingen tot assimilatie aan westerse normen.
Rechtse en conservatieve westerse critici betwijfelen of een Europese islam überhaupt mogelijk is. Zij stellen dat de islam in de kern onverenigbaar is met de westerse democratie en wijzen op onderzoeken waaruit blijkt dat conservatieve opvattingen over de sharia hardnekkig blijven onder delen van de islamitische jeugd in Europa.
Liberale critici wijzen erop dat de Euro-islam tot nu toe voornamelijk een theoretisch concept is van intellectuelen, en dat de dagelijkse praktijk in veel Europese moskeeën nog te sterk wordt beïnvloed door conservatieve financiering en imams uit landen als Turkije en Saoedi-Arabië.

Zie ook

Bronnen, noten en/of referenties