Franse veldwesp
| Franse veldwesp | ||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
.JPG) | ||||||||||||
| Vrouwtje | ||||||||||||
| Taxonomische indeling | ||||||||||||
| ||||||||||||
| Soort | ||||||||||||
| Polistes dominula (Christ, 1791) Originele combinatie Vespa dominula | ||||||||||||
 | ||||||||||||
| Nest | ||||||||||||
 | ||||||||||||
| mannetje | ||||||||||||
 Afbeeldingen op Wikimedia Commons | ||||||||||||
 Franse veldwesp op Wikispecies | ||||||||||||
| ||||||||||||
_Figures_1%E2%80%9312.jpg)
De Franse veldwesp (Polistes dominula) is een wesp uit de familie van de plooivleugelwespen (Vespidae). De wetenschappelijke naam van de soort werd in 1791 als Vespa dominula gepubliceerd door Johann Ludwig Christ. De naam 'dominula' is een verkleinwoord van het zelfstandig naamwoord 'domina', hetgeen meesteres of gebiedster betekent, maar ook wel vrouw des huizes of dame. Christ vermeldde als Duitse naam 'Jungfer', wat juffrouw of ook wel maagd betekent, en hij beschreef dat hij drie jaar lang een nest van de soort bij zijn huis had, en in het eerste jaar, terwijl een vrouwtje constant eieren legde, nooit een mannetje bij de wesp of bij het nest had gezien. 'Dominula' is een zelfstandig naamwoord, en de vervoeging tot 'dominulus' die regelmatig voorkomt, is een fout als gevolg van het ten onrechte opvatten van het epitheton als een bijvoeglijk naamwoord.
Beschrijving
Deze soort is van andere wespen te onderscheiden door het iets afgeplatte, slankere lichaam, en de oranje voelsprieten en vleugels. Zeer kenmerkend zijn de lange tijdens de vlucht hangende achterpoten. De Franse veldwesp is overwegend zwart, met gele dwarsstrepen. De kop is aanzienlijk zwarter dan van de kop van de twee soorten limonadewespen. Mannetjes zijn van vrouwtjes te onderscheiden doordat ze gekromde uiteinden van de voelsprieten hebben, en daarnaast hebben mannetjes groene ogen en de vrouwtjes zwarte. Deze soort is zeer moeilijk van de cryptische veldwesp (Polistes gallicus) te onderscheiden.
De Franse veldwesp wordt ongeveer 12 tot 18 millimeter lang en is het hele jaar te zien. De vrouwtjes kunnen overwinteren op beschutte plaatsen in bomen, maar ook wel op of in gebouwen. De van oorsprong zuidelijke soort is sinds begin 21ste eeuw in Nederland en België de meest voorkomende veldwesp; als mogelijke oorzaak worden de stijgende temperaturen genoemd.
Leefwijze
Nesten
De vrouwtjes van de Franse veldwesp maken nesten op min of meer beschutte plaatsen. Zoals bij andere Polistes-soorten is niet van tevoren bepaald welke wesp dominant wordt en de eitjes gaat leggen. In tegenstelling tot de limonadewespen, verschilt de 'koningin' niet wezenlijk van de 'werksters'. Elke werkster kan in potentie een koningin worden.
De nesten blijven vaak klein, zoals bij andere Polistes-soorten, en vaak zijn er meerdere nesten dicht bij elkaar in de buurt. Van andere Polistes-soorten is bekend dat dichtstbijzijnde nesten vaak gevormd zijn door uitvliegende groepen (half)zussen. Het nest heeft geen papieren omhulsel, maar is open, waardoor de wespen goed te zien zijn. Hierdoor leent de Franse veldwesp zich goed voor gedragsonderzoek naar sociale dieren met een flexibele functieverdeling en een dito hiërarchie. De nesten zijn te vinden op allerlei plekken zoals op stenen, aan muren of in bomen, maar ook in auto's en onder de handgreep van een minicontainer zijn nesten aangetroffen.
Gedrag
De wesp jaagt voornamelijk op insecten en is niet geïnteresseerd in zoetigheid, waardoor zelden een confrontatie met mensen plaatsvindt. Gewoonlijk zijn ze niet agressief naar mensen toe. Deze wesp kan wel steken maar doet dat alleen bij gevaar. Omdat de nesten kleiner zijn dan die van gewone wespen, vormen de kolonies geen risico op grote aantallen wespensteken. Deze sociale wespen zijn daardoor niet of nauwelijks gevaarlijk voor mensen zonder speciale allergieën.
Wespen van het geslacht Polistes verzamelen zich in het voorjaar en gaan in de late herfst weer uiteen. De koningin verlaat het nest niet en legt eitjes. De volgende wespen in de hiërarchie verlaten het nest in toenemende mate, met toenemend risico op letsel en overlijden. Bij het overlijden of anderszins wegvallen van de koningin, neemt de volgende wesp in de hiërarchie de functie van de koningin over. Hiervoor is het essentieel dat de wespen elkaar herkennen. Dit doen zij onder andere aan elkaars gezichten, waarvan de kleurpatronen subtiel verschillen.
Verspreidingsgebied
Van oorsprong komt de Franse veldwesp voor in westelijk Europa. In Nederland is de soort inmiddels algemeen in het zuiden en oosten maar wordt ook elders wel aangetroffen. In België is hij plaatselijk algemeen.
In 1978 is de Franse veldwesp voor het eerst opgemerkt in de omgeving van Boston in Noord-Amerika, waarna de soort zich snel over het noorden van de Verenigde Staten het het zuiden van Canada verspreidde. In 2003 werd ze waargenomen op Vancouvereiland. De soort wordt daar als een invasieve exoot beschouwd. Ze verspreidt zich daar gemakkelijk doordat ze een breder dieet heeft dan inheemse veldwespen, en doordat de larven en poppen zich sneller ontwikkelen. De eerste werkers vliegen hierdoor een week eerder uit dan die van hun naaste concurrenten, wat een concurrentievoordeel oplevert. De dieren voeden zich behalve met een heel skala aan insecten ook met nectar van bloemen, wat ze tot een probleem maakt in fruitteeltgebieden zoals Brits-Columbia. Voor kersen- en druiventelers daar is de soort zorgwekkend omdat de dieren later in het seizoen de schil van het fruit doorbijten en zo de vrucht beschadigen. Bovendien verspreiden ze schimmels die schadelijk zijn voor het fruit. De soort heeft in of kort voor 2001 ook de staat Colorado bereikt, waar ze minder concurreert met verwante soorten omdat die veelal bebouwde omgeving mijden terwijl de Franse veldwesp die juist opzoekt. Anders dan in het noorden wordt de soort in Colorado juist beschouwd als een welkome bestrijder van allerlei ongedierte in tuinen.
Vrouwtje Franse veldwesp in Twente
Nestje uit een parasol, Kreis Kleve
_in_The_Netherlands.jpg)
Parasieten
De Franse veldwesp is samen met de cryptische veldwesp gastheer voor het veldwespwaaiertje.
Externe links
- Kaarten met waarnemingen:
- België
- Nederland
- wereldwijd Franse veldwesp.
- ↑ Christ, J.L. (1791). Naturgeschichte, Klassification und Nomenclatur der Insekten vom Bienen, Wespen und Ameisengeschlecht, p. 229., Tab. XXI; fig. 1 is de Franse veldwesp
- ↑ Van Vliet, A. & Bron, W., Franse veldwesp rukt op, maar tot nu toe gemiddeld wespenjaar. Nature Today (26 juli 2015). Gearchiveerd op 4 februari 2023.
- 1 2 Marcon (1983). Encyclopedie Van Het Dierenrijk. Atrium, p. 82. ISBN 90-6113-334-3.
- ↑ European Paper Wasp - Polistes dominula - Le poliste gaulois. www.planetepassion.eu. Geraadpleegd op 8 februari 2025.
- 1 2 European Paper Wasp. royalbcmuseum.bc.ca (2011). Gearchiveerd op 17 december 2013. Geraadpleegd op 23 oktober 2026.
- ↑ Cervo, R., Zacchi, F., Turillazzi, S. (2000). Polistes dominulus (Hymenoptera, Vespidae) invading North America: some hypotheses for its rapid spread. Insectes Sociaux 47 (2): 155–157. DOI: 10.1007/pl00001694.
- ↑ Gamboa, G.J., Noble, M.A., M.C. Thom,, J.L. Togal,, R. Srinivasan,, B.D. Murphy, (2004). The comparative biology of two sympatric paper wasps in Michigan, the native Polistes fuscatus and the invasive Polistes dominulus (Hymenoptera, Vespidae). Insectes Sociaux 51 (2): 153–157. DOI: 10.1007/s00040-003-0721-1.
- ↑ Cranshaw, W.S., European Paper Wasp. Colorado State University Extension (juni 2013). Geraadpleegd op 23 oktober 2026.
- ↑ Cappa, F., Manfredini, F., Dallai, R., Gottardo, M., Beani, L. (2014). Parasitic castration by Xenos vesparum depends on host gender. Parasitology 141 (8): 1080–1087. ISSN: 0031-1820. PMID 24776461. DOI: 10.1017/S003118201400047X.