Gerben Hellinga

Gerben Hellinga
Gerben Hellinga in 2010
Gerben Hellinga in 2010
Persoonsgegevens
Volledige naam Gerben Wytzes Hellinga
Pseudoniem(en) Hellinger
Geboortedatum 29 december 1937
Geboorteplaats Samedan
Overlijdensdatum 10 januari 2026
Geboorteland Vlag van Zwitserland Zwitserland
Nationaliteit Nederlandse
Opleiding en beroep
Beroep Schrijver, toneelschrijver en acteur
Oriënterende gegevens
Jaren actief Vanaf de jaren 1960
Floruit 1989Bewerken op Wikidata
Werken
Genre(s) Thriller, toneel en non-fictie
Erkenning en lidmaatschap
Prijzen en onderscheidingen Henriette Roland Holstprijs (1970)
Edmond Hustinxprijs (1984)
Mr. H.G. van der Vies-prijs (1988)
Gouden Strop (1989)
Links
Dbnl-profiel
(en) IMDb-profiel
Portaal  Portaalicoon   Literatuur

Gerben Wytzes Hellinga (Samedan, 29 december 1937 – 10 januari 2026) was een Nederlands schrijver, toneelschrijver en acteur. Hij schreef misdaadromans onder het pseudoniem Hellinger en maakte onder meer een toneelbewerking van Kees de jongen. Daarnaast was hij betrokken bij de stichting en het behoud van de kunstenaarskolonie Ruigoord.

Jeugd en opleiding

Hellinga werd in Zwitserland geboren en groeide op in Nederland. Zijn vader was de taalwetenschapper Wytze Gerbens Hellinga. Tijdens de Tweede Wereldoorlog verborg het gezin zich op de Veluwe. Na de bevrijding keerde het terug naar Amsterdam.

Hellinga volgde een toneelopleiding aan het Max-Reinhardt Seminar in Wenen. Daarna werkte hij als acteur en regisseur. Bij het Berliner Ensemble was hij assistent-regisseur. In Nederland speelde hij bij het gezelschap Ensemble in De tiende man (1961) en Naar het u lijkt (1962).

Toneel en televisie

Halverwege de jaren zestig vertaalde Hellinga buitenlandse stukken voor Centrum. Met Lekker blijven liggen maffen (1968) begon hij eigen toneelwerk te schrijven. In Ajax-Feijenoord (1969) verplaatste hij de handeling naar een voetbaltribune. De personages becommentarieerden een wedstrijd die werkelijk had plaatsgevonden. Een deel van de tribune van het Olympisch Stadion werd daarvoor op het toneel nagebouwd.

Zijn bewerking van Kees de jongen van Theo Thijssen werd in 1970 een succes. Hij verdeelde Kees over twee personages: een realist en een fantast. Wim van der Grijn en Hans Dagelet speelden deze rollen. Volgens toneelschrijver Don Duyns maakte die verdeling het innerlijke conflict van Kees duidelijk speelbaar. De tekst werd later opnieuw opgevoerd, onder meer onder regie van Liesbeth Coltof.

Ook in Mensch durf te leven (1979) koos Hellinga een ongewone vertelvorm. Het stuk behandelde het leven en de dood van cabaretier Jean-Louis Pisuisse en vertelde diens ondergang in omgekeerde volgorde. Andere toneelwerken waren De zoon van Louis Davids (1983), geschreven met Jacques Klöters, en Semmelweis (1992).

Voor televisie schreef hij Rudy Schokker huilt niet meer (1972), dat hij met Pieter Verhoeff maakte. Deze gespeelde documentaire draaide om een jongen die bij het huilen vliegtuiglawaai voortbracht. Het televisiespel Geluk werd in 1987 uitgezonden. Hellinga baseerde het op Kasimir und Karoline van Ödön von Horváth.

Zijn toneelwerk leverde hem in 1970 de Henriette Roland Holstprijs op. In 1984 ontving hij de Edmond Hustinxprijs voor toneelschrijvers. Voor Geluk kreeg hij in 1988 de Mr. H.G. van der Vies-prijs. Hij schreef ook jarenlang toneelrecensies voor Vrij Nederland.

Boeken

Hellinga introduceerde Sid Stefan in Dollars en Messen (1966). Een derde avontuur, Vlammen, volgde in 1967. Criticus Peter Swart plaatste deze boeken in de traditie van de Amerikaanse privédetectiveroman. Hij wees vooral op Stefans avontuurlijke leven en onafhankelijke houding. Na een lange onderbreking hervatte Hellinga de reeks met De terugkeer van Sid Stefan (1989). Voor dit boek ontving hij de Gouden Strop.

In Merg en been (1985) introduceerde hij Jos de Spin. Deze hoofdpersoon ontwaakte naast een dode en probeerde een gat in zijn geheugen te verklaren. Volgens Swart vervaagde in de roman de grens tussen werkelijkheid en hallucinatie. Jos de Spin keerde terug in Oog om oog (2004).

Naast misdaadromans schreef Hellinga over drugs en spiritualiteit. Met Hans Plomp publiceerde hij in 1994 Uit je bol, een handleiding over het gebruik van bedwelmende middelen. In het autobiografische Wintervlinder (1997) beschreef hij zijn spirituele ontwikkeling. Zijn latere I Tjing van Nu (2016) gaf uitleg over het Chinese orakelboek I Tjing. In Over de dood (2022) onderzocht hij vragen over leven en dood.

Ruigoord en persoonlijk leven

In 1973 hielp Hellinga met Hans Plomp en andere kunstenaars de kunstenaarskolonie Ruigoord op te zetten. Het dorp werd bedreigd door de uitbreiding van de Amsterdamse haven. Hellinga zette zich in voor het behoud van de vrijplaats en woonde er tot 2003. In 2023 kregen hij, Plomp, Rudolph Stokvis en Margrid van der Linden hiervoor een heldenspeld van de gemeente Amsterdam.

De schrijver Gerben Graddesz Hellinga was zijn neef. Deze publiceerde aanvankelijk als Gerben Hellinga jr. en gebruikte later zijn tweede naam om verwarring met zijn neef te voorkomen.

Hellinga leed aan de ziekte van Parkinson. Hij overleed op 10 januari 2026, na een kort ziekbed, op 88-jarige leeftijd.

Werk (selectie)

De jaartallen verwijzen naar de eerste publicatie van een boek, de première van een toneelstuk of de uitzending van een televisieproductie.

JaarTitelSoort werk of toelichting
1966DollarsMisdaadroman met Sid Stefan
1966MessenMisdaadroman met Sid Stefan
1967VlammenMisdaadroman met Sid Stefan
1968Lekker blijven liggen maffenToneelstuk
1968De ochtendverse schoenRoman
1969De A van afbraakMisdaadroman
1969Ajax-FeijenoordToneelstuk
1970Kees de jongenToneelbewerking van de roman van Theo Thijssen
1972VerschuivingenToneelstuk
1972Rudy Schokker huilt niet meerGespeelde documentaire, met Pieter Verhoeff
1979De Hellinger omnibusBundeling van de eerste drie Sid Stefan-romans en De A van afbraak
1979Mensch durf te levenToneelstuk over Jean-Louis Pisuisse
1980Mensch durf te levenTelevisiebewerking van het toneelstuk
1983De liftRoman naar de film van Dick Maas
1983De zoon van Louis DavidsMusical, met Jacques Klöters
1985Merg en beenMisdaadroman met Jos de Spin
1987GelukTelevisiespel naar Kasimir und Karoline
1989De terugkeer van Sid StefanMisdaadroman; bekroond met de Gouden Strop
1992SemmelweisToneelstuk
1994Uit je bolNon-fictie, met Hans Plomp
1997WintervlinderAutobiografie over zijn spirituele ontwikkeling
1999De stilleRoman
2003Het geheim van de duimSprookjesroman
2004Oog om oogMisdaadroman met Jos de Spin
2004Handzaam heftigToneelstuk
2008De GijsbrechtFilmscenario naar Gijsbrecht van Aemstel van Joost van den Vondel
2013De Thebaanse kalenderBewerking van het Astrolabium Planum uit 1488
2016I Tjing van NuNon-fictie over het Chinese orakelboek
2022Over de doodNon-fictie
Zie de categorie Gerben Hellinga van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.