.jpg)
Guajaktinctuur (ook guajakoplossing of kortweg guajak) is een reagens dat in de mycologie wordt gebruikt bij de determinatie van schimmels. Het wordt vooral toegepast bij het onderscheiden van soorten uit het geslacht Russula (russula's). De tinctuur veroorzaakt bij een positieve reactie een blauwe tot blauwgroene verkleuring van het onderzochte weefsel. De snelheid en intensiteit van deze verkleuring worden als determinatiekenmerken gebruikt.
Guajaktinctuur is een alcoholische oplossing van guajakhars. Deze hars wordt gewonnen uit bomen van het geslacht Guaiacum, waaronder Guaiacum officinale en Guaiacum sanctum, die behoren tot de familie Zygophyllaceae. De hars bevat verschillende organische verbindingen, waaronder guajakonzuur, die onder invloed van oxidatiemiddelen een blauwe kleur kunnen ontwikkelen.
Het reagens wordt bereid door guajakhars op te lossen in ethanol. De gebruikte concentratie en het alcoholpercentage kunnen per bereidingswijze verschillen.
De guajakreactie berust op de oxidatie van bestanddelen van de hars. Hierbij ontstaat een blauwe verkleuring, die bekendstaat als guajakblauw. De omzetting kan worden bevorderd door verschillende oxiderende stoffen en enzymen.
Bij schimmels kan de reactie samenhangen met de aanwezigheid van fenoloxidasen, waaronder laccase en andere enzymen die fenolische verbindingen oxideren. Een positieve guajakreactie is echter niet specifiek voor één bepaald enzym. Ook andere oxidatieve processen kunnen een kleurverandering veroorzaken.
Bij de determinatie van russula's wordt een kleine hoeveelheid guajaktinctuur op de steel of op de lamellen van een vers vruchtlichaam aangebracht. Vervolgens wordt beoordeeld of een blauwe of blauwgroene verkleuring optreedt en hoe snel en intensief deze is.
De reactie kan worden onderscheiden in verschillende gradaties:
De indeling in vier reactiesterkten wordt onder meer gebruikt in het determinatieonderzoek van Chalange (2014). Bij deze methode wordt de kleur na ongeveer 8 tot 10 seconden beoordeeld. Later optredende veranderingen kunnen afzonderlijk worden vermeld, maar zijn minder geschikt voor een onderlinge vergelijking wanneer de reactietijd niet is gestandaardiseerd.
De reactie kan op de steel en de lamellen verschillend verlopen. Daarom worden bij sommige soorten beide delen afzonderlijk onderzocht.
De smakelijke russula (Russula vesca) geeft doorgaans een snelle positieve reactie, waarbij de onderzochte delen blauw verkleuren. Deze reactie wordt samen met andere kenmerken, waaronder de reactie met ijzer(II)sulfaat, gebruikt bij de determinatie.
Bij Russula parazurea kan eveneens een blauwe guajakreactie optreden. De reactie is onder andere fotografisch gedocumenteerd.
Bij soorten uit de groep Russula subgenus Compactae zijn eveneens sterke reacties beschreven. Onderzoek aan Europese vertegenwoordigers van deze groep vermeldt bij verschillende soorten een onmiddellijke donkerblauwe reactie.
De guajakreactie is een aanvullend determinatiekenmerk en is op zichzelf doorgaans onvoldoende om een russulasoort met zekerheid vast te stellen. Verschillende soorten kunnen dezelfde reactie vertonen, terwijl ook de reactiesterkte en de snelheid waarmee de kleur ontstaat van belang kunnen zijn.
Voor een betrouwbare vergelijking moeten de gebruikte reagensoplossing, het onderzochte deel van het vruchtlichaam en de reactietijd in aanmerking worden genomen. De uitkomst kan bovendien worden beïnvloed door de toestand van het onderzochte materiaal en de werkzaamheid van het reagens.
Bij de determinatie van russula's wordt de guajakreactie gecombineerd met andere kenmerken, zoals de kleur van het sporenpoeder, de geur, de smaak, de ecologie en microscopische kenmerken. Daarnaast kunnen andere chemische reacties, onder meer met IJzer(II)sulfaat en kaliumhydroxide, aanvullende informatie opleveren.
Guajaktinctuur wordt ook buiten de determinatie van russula's gebruikt. In de mycologie is het reagens onderzocht als hulpmiddel om de aanwezigheid van extracellulaire fenoloxidasen bij houtafbrekende schimmels aan te tonen.
Daarnaast wordt de oxidatiereactie van guajakhars toegepast bij bepaalde chemische en medische tests, waaronder tests voor de aanwezigheid van verborgen bloed in de ontlasting.
.jpg){kind=link}