Rijksweg 12, ook bekend als A12 is de autosnelweg die Den Haag via Gouda, Utrecht en Arnhem met de grens met Duitsland verbindt. De A12 is een van de belangrijke oost-west-verbindingen van Nederland en is in beheer van Rijkswaterstaat. De A12 heeft een totale lengte van 137 km.
De eerste kilometers van de A12 in Den Haag - tussen de S101 en afrit 3 - vormen een autoweg, die door de gemeente wordt beheerd. Vanaf knooppunt Prins Clausplein tot knooppunt Lunetten vormt de A12 de E30. Tussen knooppunt Gouwe en knooppunt Oudenrijn maakt de A12 bovendien deel uit van de E25. Vanaf knooppunt Oudenrijn tot de Duitse grens is het de E35. De autoweg loopt in Duitsland als de Bundesautobahn 3 verder naar het Ruhrgebied.
Er gaat tussen Zoetermeer en Bleiswijk een fietstunnel onder de A12 door, de Fietskathedraal.
Het traject tussen Den Haag en verkeersplein Oudenrijn is in de jaren 1933–1940 aangelegd en is daarmee de oudste autosnelweg (avant la lettre) van Nederland. De toenmalige verharding bestond uit beton en klinkers. De A12 was de eerste autosnelweg ter wereld die uitgerust was met vluchtstroken. Voor de aanleg werd iedere gemeente en ieder waterschapsbestuur gehoord. Echte inspraak, zoals bij de aanleg van spoorlijnen in die tijd, was niet aan de orde, omdat dit doorgaans leidde tot concessies die achteraf dikwijls ongewenst bleken. Op 15 april 1937 werd het gedeelte Voorburg (tijdelijke aansluiting Westvlietweg) – Zoetermeer geopend, en in augustus 1938 werd het resterende deel naar Voorburg over Vlietbrug en Heerenstraatviaduct tot het nieuwe Koningin Wilhelminaplein geopend. Vanaf 25 november 1939 liep de weg tot Utrecht Oudenrijn.
Reeds enkele weken na de Nederlandse capitulatie kreeg Rijkswaterstaat de mededeling van de Duitse bezetter dat deze rijksweg 12, die in de oorspronkelijke Nederlandse wegenplannen van de jaren 30 slechts tussen Den Haag en De Klomp bij Ede zou verlopen, noordelijk om Arnhem wilde verlengen om bij Emmerik op de Hollandlinie richting Oberhausen aan te sluiten, die op dat moment in aanleg was. Het project werd door Fritz Todt, in nazi-Duitsland verantwoordelijk voor de aanleg van Reichsautobahnen, als Kriegswichtig (van belang voor de oorlogsvoering) verklaard, hetgeen betekende dat de weg met voorrang aangelegd diende te worden. Omwonenden doopten de rijksweg schamperend al snel tot het Hazenpad, daarmee insinuerend dat de bezetter zo’n groot belang hechtte aan de voltooiing ervan om in geval van de verwachte invasie van de geallieerden over deze weg zo snel mogelijk Heim ins Reich te kunnen geraken.
Toen Fritz Todt in 1942 bij een vliegtuigongeluk kwam te overlijden werden zijn taken overgenomen door Albert Speer. Speer was van mening dat de verlenging van rijksweg 12 naar de Duitse grens niet meer van belang was voor de oorlogsvoering en stelde in 1942 een bouwstop in. Op dat moment waren de voorbereidende werkzaamheden, zoals de aanleg van aardebanen, in een vergevorderd stadium. Rijkswaterstaat zou na de oorlog niet meer voor een ander tracé kiezen. Tijdens de oorlog werd alleen nog het wegvak tussen Oudenrijn en Bunnik geopend.
Enkele punten uit geschiedenis van de A12 in chronologische volgorde.
| Traject | Rijstroken | Maximumsnelheid |
|---|---|---|
| Kruising met de Bosweg (s101) – afrit Den Haag-Malieveld | 2×2 | 50 km/h |
| afrit Den Haag-Malieveld – afrit Den Haag-Bezuidenhout | 2×2 | 70 km/h |
| afrit Den Haag-Bezuidenhout – Knooppunt Prins Clausplein | 2×3 | richting Arnhem 100 km/h richting Den Haag 80 km/h |
| Knooppunt Prins Clausplein | 2×2 | 100 km/h |
| Knooppunt Prins Clausplein – afrit Nootdorp | 4×2 | 130 km/h* |
| afrit Nootdorp – afrit Zoetermeer-Centrum | 2×3 (ri. Den Haag effectief een kilometer extra strook) | 130 km/h* |
| afrit Zoetermeer-Centrum – afrit Zoetermeer | 3+2 (bij drukte 2×3) | 130 km/h* (100 km/h bij geopende plusstrook) |
| afrit Zoetermeer – Knooppunt Gouwe | 2×2 (bij drukte 2×3) | 130 km/h* (100 km/h bij geopende plusstrook) |
| Knooppunt Gouwe – afrit Gouda | 2×4 (bij drukte 5+4) | 120 km/h* (100 km/h bij geopende plusstrook, richting Den Haag) |
| afrit Gouda – afrit De Meern | 2×4 | 130 km/h* |
| afrit De Meern – Knooppunt Oudenrijn | 6+5 | 100 km/h |
| Knooppunt Oudenrijn | 2+2+2+1 | 100 km/h |
| Knooppunt Oudenrijn – Knooppunt Lunetten | 2+3+3+2 | Hoofdrijbaan: 100 km/h Parallelrijbaan: 80 km/h |
| Knooppunt Lunetten | 2+2+2+2 | 100 km/h |
| Knooppunt Lunetten – afrit Bunnik | 2×4 | 100 km/h |
| afrit Bunnik – afrit Driebergen | 2×3 (bij drukte 2×4) | 100 km/h |
| afrit Driebergen – afrit Ede | 2×2 (bij drukte 2×3) | 130 km/h* (100 km/h bij geopende spitsstrook) |
| afrit Ede – Knooppunt Waterberg | 2×3 | 120 km/h* |
| Knooppunt Waterberg – Knooppunt Velperbroek | 2×3 | 100 km/h |
| Knooppunt Velperbroek – afrit Duiven | 3+2+2 | 100 km/h |
| afrit Duiven – Duitse grens | 2×2 | 130 km/h* |
| * maximumsnelheid tussen 6 en 19h: 100 km/h | ||
De A12 heeft 3643 hectometerpalen, inclusief die op de op- en afritten.