Hortensia (Hydrangea) is een geslacht uit de hortensiafamilie (Hydrangeaceae). Het gaat vooral om groenblijvende en bladverliezendestruiken en een enkele boom. Bij elkaar gaat het om bijna honderd soorten die voorkomen in Amerika, China en Japan.
Sommige soorten bloeien met een grote, piramidale pluim en andere met een afgeplat scherm of juist een meer bolvormige bloeiwijze met veel steriele, onvruchtbare randbloemen. Die hebben tot doel de insecten aan te trekken die zich vervolgens tegoed doen aan de nectar in de fertiele, vruchtbare bloemen in het midden van de bloeiwijze.
De meest gekweekte soort is de grote hortensia (Hydrangea macrophylla). De vele cultivars hebben roze, witte, rode of zelfs (paars)blauwe bloeiwijzen. Populair is Hydrangea arborescens 'Annabelle', een cultivar met grote, bolvormig samengestelde bloeiwijzen, die ook wel sneeuwbal wordt genoemd.
Etymologie
De naam hortensia is afgeleid van Latijn Hortus (tuin) en verwijst naar tuinplant.
De wetenschappelijke naam Hydrangea is afgeleid van Grieks hydor (water) en angeion (vat). Het is een verwijzing naar de waterbehoefte en de vorm van de bloemkelken.
De naam hortensia is afkomstig van een vrouw, maar het is niet met zekerheid bekend wie. Er wordt vaak verwezen naar Hortense de Beauharnais, de dochter van keizerin Joséphine de Beauharnais van Frankrijk, maar die was nog niet geboren toen het geslacht rond 1771 van deze naam werd voorzien door botanicus Philibert Commerson. Het vermoeden bestaat dat de bedoelde Hortense in werkelijkheid Hortense van Nassau was, dochter van Karel Hendrik Nicolaus Otto, Prins van Nassau-Siegen, die zelf heeft deelgenomen aan een expeditie rond de wereld met Louis Antoine de Bougainville. Deze theorie is echter alleen te vinden op website gerelateerd aan het plantengeslacht, waarbij dient opgemerkt te worden dat deze Karel Hendrik, voor zover bekend, geen kinderen heeft verwekt. Hortense van Nassau zou misschien een onechte dochter geweest kunnen zijn, als ze al bestaan heeft.
Populariteit
In de twintigste eeuw raakte hortensia uit de mode als gevolg van veranderde inzichten van tuinarchitecten en plantenliefhebbers. Vooral de bolle bloeiwijzen van de grote hortensia werden als te plomp beschouwd. Dat in die tijd ook kunststof exemplaren op de markt verschenen, deed bij tuinliefhebbers nog verder afbreuk aan de reputatie. Begin eenentwintigste eeuw is sprake van een kentering. Hortensia's worden weer vaker gekweekt; nieuwe kruisingen worden ontwikkeld en de populariteit onder plantenliefhebbers neemt toe.
Introducties
In 2008 kwam Hydrangea macrophyla 'Endless Summer' op de markt. Deze bloeit, in tegenstelling tot Hydrangea macrophylla, zowel op oude als op nieuwe takken, zodat er telkens opnieuw bloemen gevormd worden. Deze hortensia bloeit van juni tot in oktober.
Sinds 2010 is Hydrangea 'Forever & Ever' verkrijgbaar. Deze bloeit eveneens op eenjarig hout. Deze plant blijft compacter dan 'Endless Summer' en de collectie van 'Forever & Ever' bevat meer vormen. De plant heeft in Europa nog een aantal jaren 'in te halen' en is ook minder bekend dan zijn voorganger. Er worden nog steeds nieuwe vormen in de vrije natuur van Japan gevonden, zoals dubbelbloemige. Na intensieve veredeling en selectie zijn deze types verkrijgbaar over de gehele wereld.
Er zijn ook sterke en doorkleurende selecties te verkrijgen die onder de naam 'Magical' veredeld worden. Ze kleuren onder de juiste omstandigheden door naar 'classic' kleuren. Daarnaast hebben de bloemen een lang vaasleven.
Kweek
Voor de kweek van hortensia's is een zonnige tot halfbeschaduwde plek vereist. De plant gedijt het beste in kleiachtige, vruchtbare, vochthoudende grond. Het planten gebeurt in het vroege voorjaar (maart) of in het najaar (oktober of november).
De blauwe variant van Hydrangea macrophylla verkleurt tot grauw rozeblauw als de grond niet zuur en ijzerhoudend is. Daarom is voor de kweek van deze variant zuurhoudende grond nodig en moet (kali)aluin of aluminiumsulfaat worden toegediend. Een tip om hortensia's blauw te houden is altijd met regenwater sproeien en niet te veel bemesten. Andere varianten, zoals de roze versie van Hydrangea macrophylla, hebben juist het omgekeerde nodig.
Snoeien is over het algemeen niet nodig.
Selectie van soorten
Hydrangea macrophylla (synoniem: Hydrangea hortensis): tot 2 meter hoog, bloeit van juli tot september, witte, roze, rode of blauwe bloemen op meerjarig hout.
Hydrangea macrophylla 'Magical Revolution': rijkbloeiend, gedurende het bloeiseizoen verandert de kleur van de bloem.
Hydrangea macrophylla 'Endless Summer': bloeit telkens opnieuw en is winterhard tot -34°C.
Hydrangea paniculata 'Pluimhortensia': winterhard, witte pluimen op eenjarig hout die verkleuren naar roze; snoeien februari-april.
Hydrangea paniculata 'Silver Dollar': tot 2 meter hoog, winterhard, zilverwitte pluimen op eenjarig hout
Hydrangea paniculata 'Limelight': tot 4 meter hoog, winterhard, lichtgroene pluimen op eenjarig hout die verkleuren naar roze; snoeien februari-april.
Hydrangea serrata: tot 1,5 meter hoog, matgroene bladeren, randbloemen roze gekleurd, bloeit van juli tot september op eenjarig hout.
Hydrangea serrata 'Acuminata': idem, maar bruinachtig blad en blauwe randbloemen.
Hydrangea anomala subsp. petiolaris: de Klimhortensia, laat men bij voorkeur ongesnoeid; gedijt ook op schaduwrijkere plaatsen
Hydrangea arborescens vooral vertegenwoordigd door het ras 'Annabelle' bloeit op eenjarig hout met grote witte/limoengroene bolbloemen
Hydrangea arborescens 'Strong Annabelle': tot 1,5 meter, een sterkere variant van de 'Annabelle'.
Hydrangea quercifolia: eikebladhortensia, witte pluimbloemen, grote bladeren met lobben, rode herfstverkleuring, laat men bij voorkeur ongesnoeid
Hydrangea aspera: de boomhortensia, fluweelachtige bladeren, zogenaamde "randbloeier", grote bloembladen rond de eigenlijke, nietige bloemetjes
Hydrangea macrophylla 'Magical Revolution'
H. anomala
H. anomala subsp. petiolaris
H. arborescens
H. arborescens 'Discolor'
H. arborescens 'Discolor'
H. aspera
H. macrophylla
H. macrophylla
H. macrophylla
H. macrophylla
H. macrophylla
H. querifolia
Bronnen, noten en/of referenties
Wijlen, Ing. A. van. Grote Tuinplanten Encyclopedie, Zuid-Nederlandse Uitgeverij Aartselaar, 1980.
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Hortensia op Wikispecies
