
Hyperbare zuurstoftherapie (HZT of HBOT) is een medische behandeling waarbij de patiënt in een speciale drukkamer 100% zuurstof via een beademingsmasker inademt. De verhoogde luchtdruk zorgt ervoor dat 12 keer meer zuurstof in het bloedplasma oplost. Hierdoor kan het lichaam, en met name het beschadigde weefsel, beter van zuurstof worden voorzien. De ‘extra’ zuurstof bevordert de genezing van bijvoorbeeld chronische wonden en helpt bij het bestrijden van klachten die drie maanden na laatste bestraling nog steeds aanwezig zijn.
Door de hogere druk lost er in het bloed tot 12% meer zuurstof op, met name in het bloedplasma (wet van Henry). Deze hypersaturatie zorgt voor het vrijkomen van vasculaire groeifactoren die nieuwe capillaire haarvaatjes doen ontstaan. De hyperbare therapie zorgt ook voor mobilisatie van stamcellen[bron?], waarna de combinatie van stamcelmobilisatie en neo-angiogenese de voorwaarden schept voor een verbeterde wondgenezing. De verhoogde zuurstofspanning in de weefsels versterkt de werking van bepaalde typen antibiotica.
In Nederland is hyperbare geneeskunde vooral bekend als behandeling van caissonziekte bij duikers. Deze patiënten met decompressieziekte behandelt men door ze op druk te brengen en hen daar 100% zuurstof te laten ademen. De gevolgen hiervan zijn tweeledig. Door de drukverhoging verkleint men de diameter van de afsluitende bel en door de verhoogde zuurstofdruk beperkt men de gevolgen van de ischemie.
De Amsterdamse hoogleraar chirurgie Ite Boerema en zijn student Pim Brummelkamp pasten hyperbare therapie rond 1960 reeds toe na openhartoperaties en levensbedreigende infecties met organismen die niet goed tegen zuurstof kunnen, zoals de verwekker van gasgangreen (clostridium welchii). Zij beschreven hierdoor amputaties te hebben voorkomen.
De medische wereld maakt echter maar spaarzaam gebruik van deze behandelmethode. Er zijn aanwijzingen dat de verhoogde zuurstofconcentratie patiënten met chronische wonden als gevolg van diabetes kan helpen, maar steekhoudende resultaten zijn, ondanks publicaties van onderzoeken en trials tussen 1992 en 2017, nog niet voorhanden.
Het positieve effect van hyperbare zuurstof op onderstaande ziektebeelden geldt als bewezen. Het Zorginstituut Nederland heeft daarom voor deze aandoeningen bepaald dat behandeling geldt als verzekerde zorg. Vergoeding vindt daarom plaats vanuit de basiszorgverzekering.
De behandeling duurt, inclusief compressie en decompressie, ongeveer 2 uur. Afhankelijk van de aandoening zijn er meestal 40 tot 60 behandelingen nodig. In Nederland zijn er behandelmogelijkheden op een negental plaatsen.
Begin juli 2022 is er een onderzoek gepubliceerd over de behandeling van post-COVID met hyperbare zuurstoftherapie.
Een absolute contra-indicatie is
Relatieve contra-indicaties zijn: