Nederlandse Arbeidsinspectie
De Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) is de toezichthouder op het beleidsterrein van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW). Zij houdt toezicht op de naleving van wet- en regelgeving over arbeidsomstandigheden, de arbeidsmarkt, arbeidsverhoudingen en sociale zekerheid. Daarnaast onderzoekt zij de werking van het socialezekerheidsstelsel en signaleert zij ontwikkelingen en risico’s op deze beleidsterreinen. De organisatie beschikt tevens over een bijzondere opsporingsdienst, die strafrechtelijk onderzoek verricht op de beleidsterreinen van SZW en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS).
De Nederlandse Arbeidsinspectie kent de volgende directies:
- Analyse, Programmering en Strategie
- Informatievoorziening
- Meldingen en Verzoeken
- Opsporing
- Toezicht
De inspecteurs zijn vaak tevens buitengewoon opsporingsambtenaar. Inspecteurs die tevens zijn aangewezen als buitengewoon opsporingsambtenaar (boa) beschikken naast hun ruime toezichtsbevoegdheden over opsporingsbevoegdheden. Binnen de grenzen van hun aanwijzing kunnen zij strafbare feiten opsporen en daarvan proces-verbaal opmaken. Het Openbaar Ministerie beslist over het strafrechtelijke vervolg. Het opmaken van een bestuursrechtelijk boeterapport staat los van de aanwijzing als boa.
Geschiedenis
De Inspectie SZW ontstond op 1 januari 2012 door samenvoeging van de Arbeidsinspectie, de Inspectie Werk en Inkomen en de Nederlandse Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD). Tot en met 31 december 2021 droeg de organisatie de naam Inspectie SZW. Sinds 1 januari 2022 heet zij Nederlandse Arbeidsinspectie. Het rijkstoezicht op de arbeid gaat terug tot 1890.
Arbeidsmarktfraude
Binnen de directie Toezicht houdt de Vakgroep Arbeidsmarktfraude (AMF) toezicht op de naleving van onder meer de Wet arbeid vreemdelingen (Wav), de Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag (Wml), de Arbeidstijdenwet (Atw), de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi) en de Wet arbeidsvoorwaarden gedetacheerde werknemers in de Europese Unie (WagwEU). Het toezicht is onder meer gericht op de aanpak van illegale tewerkstelling, arbeidsuitbuiting, onderbetaling, overtredingen van de arbeids- en rusttijden, malafide arbeidsbemiddeling en andere vormen van arbeidsmarktfraude.
De aanpak richt zich ook op misstanden bij uitzendbureaus, arbeidsbemiddeling en grensoverschrijdende detachering. Daarbij onderzoekt de Arbeidsinspectie constructies waarmee werkgevers en intermediairs wettelijke verplichtingen proberen te ontduiken. Afhankelijk van de overtreding en de wettelijke grondslag kunnen boetes, dwangmaatregelen of stillegging van werkzaamheden volgen. Vermoedens van arbeidsuitbuiting en (georganiseerde) fraude kunnen aanleiding geven tot strafrechtelijk onderzoek door de Opsporingsdienst van de Nederlandse Arbeidsinspectie onder gezag van het Openbaar Ministerie.
Arbeidsomstandigheden
De Vakgroep Arbeidsomstandigheden (Arbo), die eveneens onder de directie Toezicht valt, houdt toezicht op de naleving van de arbeidsomstandighedenwetgeving. Zij houdt toezicht op veilige en gezonde arbeidsomstandigheden en treedt op tegen situaties waarin werknemers worden blootgesteld aan gevaar voor hun veiligheid of gezondheid. Zij controleert de naleving van de Arbeidsomstandighedenwet en de daarop gebaseerde regelgeving. Het toezicht richt zich onder meer op onveilige arbeidsmiddelen, gevaarlijke stoffen, fysieke belasting en psychosociale arbeidsbelasting, waaronder werkdruk en ongewenst gedrag.
Bij overtredingen kan de Arbeidsinspectie herstelmaatregelen verlangen en boetes opleggen. Bij ernstig gevaar voor personen kan zij werkzaamheden onmiddellijk stilleggen. Daarnaast onderzoekt zij arbeidsongevallen volgens haar ongevalsaanpak. Ernstige overtredingen van de arbeidsomstandighedenwetgeving kunnen aanleiding geven tot strafrechtelijk onderzoek, waarbij de Opsporingsdienst samenwerkt met de strafrechtpool en toezichtprogramma’s binnen de Arbeidsinspectie.
Opsporing
De directie Opsporing van de Nederlandse Arbeidsinspectie verricht onder gezag van het Functioneel Parket (FP) van het Openbaar Ministerie (OM) strafrechtelijk onderzoek naar criminele activiteiten op de beleidsterreinen van de ministeries van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). De Opsporingsdienst is een van de vier bijzondere opsporingsdiensten binnen de Rijksoverheid. De andere zijn de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD), de Inlichtingen- en opsporingsdienst van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA-IOD) en de Inlichtingen- en opsporingsdienst van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT-IOD).
Werkterreinen en prioriteiten
De Opsporingsdienst, het Functioneel Parket en het ministerie van SZW maken afspraken over de inzet van het strafrecht en stellen jaarlijks concrete prioriteiten vast. Deze afspraken betreffen zowel de Opsporingsdienst als de buitengewoon opsporingsambtenaren binnen Toezicht. Tot de genoemde aandachtsgebieden behoren arbeidsuitbuiting, ernstige benadeling, arbeidsomstandigheden, criminele schijnconstructies en georganiseerde uitkerings- en subsidiefraude. Niet iedere misstand binnen deze aandachtsgebieden leidt tot strafrechtelijk onderzoek.
Binnen het werkterrein arbeidsomstandigheden werkt de Opsporingsdienst samen met de strafrechtpool en toezichtprogramma’s bij onderzoeken naar arbeidsongevallen, ongevallen met gevaarlijke stoffen en ernstige overtredingen van de arbeidsomstandighedenwetgeving. Daarnaast heeft de dienst onderzoek gedaan naar fraude met coronasteun, waaronder de tijdelijke Noodmaatregel Overbrugging voor behoud van Werkgelegenheid (NOW). Het speciaal daarvoor ingestelde NOW-team is eind 2025 geleidelijk afgebouwd.
In opdracht van het ministerie van VWS onderzoekt de Opsporingsdienst ook zorgfraude, waaronder fraude met persoonsgebonden budgetten (pgb’s) en declaratiefraude bij zorg in natura. Daarbij werkt de dienst samen met onder andere de Nederlandse Zorgautoriteit, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, de FIOD en de politie.
Sommige opsporingstaken vallen buiten het reguliere toezichtsdomein van de Nederlandse Arbeidsinspectie. Dit geldt onder meer voor de strafrechtelijke aanpak van zorgfraude en fraude door taalscholen die inburgeringsonderwijs verzorgen.
Werkwijze en preventie
Per zaak wordt beoordeeld welke interventie passend is en naar verwachting het meeste effect heeft. Strafrechtelijk onderzoek is daarbij niet altijd de aangewezen aanpak. Ook andere interventies, zoals gesprekken met een werkgever, kunnen worden overwogen. Wanneer een strafrechtelijk onderzoek is uitgevoerd, beslist het Openbaar Ministerie over de verdere afdoening. Een transactie kan daarvan onderdeel zijn.
Naast opsporing besteedt de dienst aandacht aan preventie. Informatie uit onderzoeken kan aanleiding geven om knelpunten in wet- en regelgeving, beleid of uitvoering te signaleren en oorzaken van fraude aan te pakken. Het Team Criminele Inlichtingen (TCI) verzamelt daarnaast informatie over ernstige misdrijven van informanten van wie de identiteit wordt afgeschermd.
Geschiedenis
Een voorganger van de huidige Opsporingsdienst was de Nederlandse Sociale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (SIOD). Deze ging in 2012 samen met de Arbeidsinspectie en de Inspectie Werk en Inkomen op in de Inspectie SZW.
