| Jacobijnerweg | ||
|---|---|---|
| Locatie | ||
| Land |  Nederland | |
| Plaats | Groningen | |
| Sluit aan op | Jacobijnerklooster, Boterdiep, Langestraat, Wielewaalplein, Vinkenstraat | |
| Postcode(s) | 9712LK | |
De voormalige Jacobijnerweg in de Nederlandse stad Groningen was oorspronkelijk een middeleeuwse zuidwending, een dijk tussen de stad en de rivier de Hunze. Het was in de late middeleeuwen tevens de weg naar het tichelwerk van het Jacobijnerklooster.
De Oosterstadshamrik was een gebied dat gebruikt werd voor beweiding door de boeren van de stad Groningen. Om dit gebied te beschermen tegen overstromingen van de Hunze werden zuidwendingen (dwarsdijken) aangelegd die het gebied verdeelden. Mocht een deel overstromen dan bleven er nog andere delen over die droog bleven en gebruikt konden worden door de boeren. De Oosterhamrik werd beschermd door drie zuidwendingen: de Korreweg, de Jacobijnerweg en de Harbargeweg (ook Boermandeweg genoemd).
In de 13e eeuw nam de vraag naar stenen huizen in de stad toe. De overwegend houten woningen waren brandgevaarlijk en boden weinig bescherming. Met de kennis van monniken werd rond die tijd ook de baksteen geïntroduceerd. In het Hunzedal was geschikte klei te vinden om bakstenen te vervaardigen. Dominicaner monniken (de officiële naam voor Jacobijnen) bouwden een of meer ovens bij de rivierbedding en gebruikte de zuidwending als weg voor het vervoer van bakstenen. Overigens werden deze stenen vermoedelijk voornamelijk gebruikt voor de bouw van het Jacobijnerklooster.
Begin 17e eeuw werden de nieuwe vestingwerken aangelegd waardoor de weg in tweeën gedeeld werd en niet meer als doorgangsweg naar de Hunze gebruikt kon worden. Buiten de vesting had de weg nog wel verbinding met de stad via de Singelweg naar de Korreweg en het Damsterdiep. De 'binnenweg' werd in 1854 nog eens ingekort door de bouw van de Gasfabriek zodat er maar kort straatje overbleef tussen het Boterdiep en de Langestraat. In de jaren 1920 en '30 verdween in fasen de 'buitenweg' vanwege de nieuwbouw van Plan Oost, beginnend met de aanleg van de Thomassen à Thuessinklaan gevolgd door Wielewaalplein en Vinkenstraat (1936). Het overgebleven stukje Jacobijnerweg binnen de voormalige vestingwerken verdween in 2011 vanwege de nieuwbouw van het Ebbingekwartier.
Het tracé van de weg is nog te volgen via de Vrydemalaan, Thomassen à Thuessinklaan, Wielewaalplein en de noordzijde van de Vinkenstraat.
Vermoedelijk leidde de weg, die al in de 11e eeuw moet hebben bestaan, oorspronkelijk naar de burcht van de familie Vrydema en kan daardoor de naam Vrydemaweg hebben gehad. Na de aanleg van de 17e-eeuwse vestingwerken kreeg de bastion alhier de naam Jacobijnerdwinger. Hier kwam een militaire executieplaats en werd de weg van de dwinger naar de stad Galgenweg genoemd.
De Jacobijnerweg is nog zichtbaar op deze luchtfoto's van de Oosterparkwijk (1936):
Foto van laatste stukje Jacobijnerweg tussen Boterdiep en Langestraat (1967):