Warenhuis Jelmoli
De onderneming werd in 1833 door Johann Peter Jelmoli-Ciolina opgericht in Zürich als modelwinkel. De oorspronkelijke hoofdvestiging was een locatie aan de Schipfe, direct aan de Limmat. De winkel introduceerde vaste prijzen, waarop niet meer kon worden afgedongen, wat destijds nieuw was. Vanaf 1834 bezorgde de winkel bestellingen bij de klanten in de stad en de omgeving en al snel groeide Jelmoli uit tot een van de beste en meest succesvolle winkels in Zürich.
Vanwege het succes hadden de nakomelingen van Johann Peter Jelmoli rond 1885 expansieplannen. In 1896 werd de onderneming omgevormd tot een vennootschap om kapitaal voor de bouw van een nieuw warenhuis te verkrijgen. In 1899 wijzigde de naam Grands Magasins Jelmoli SA. Het postorderbedrijf werd in 1897 met de uitgifte van de eerste postordercatalogus voor het anders gepositioneerd dan de 'winkel met verzendservice'.
Het nieuw gebouwde warenhuis stond bekend als Glaspalast en was ontworpen naar het voorbeeld van de Parijse warenhuizen. In 1898 werd met de bouw begonnen van het glaspaleis aan de voormalige 'Seidenhöfe' en werd voltooid in 1899. Bij de opening telde de winkel 72 medewerkers. Aan de voormalige 'Seidenhöfe' herinneren thans nog de Seidengasse en de in de volksmond gebruikte aanduiding Seidenhof voor de hoofdvestiging van Jelmoli. Het pand werd tevens het hoofdkantoor van Jelmoli.
In stappen werd de hoofdvestiging in de jaren 1931–1938, 1947 en 1958–1961 verder uitgebreid, waarbij een nieuwe aanbouw ontstond, die met het glaspaleis een aaneengesloten bouwblok met binnenhof inneemt. Omdat de aanbouw een markante toren heeft, die zich duidelijk van de bouwstijl van het glaspaleis onderscheid, heeft het gebouw twee totaal verschillende gezichten. In het kader van de uitbreidingen ontstond daarnaast een bouwblok met een driehoekige vorm, de Steinmühleplatz. Hieronder bevond zich de parkeergarage van Jelmoli, die bovengronds beschikt over een Shell-benzinestation. Het nieuwe pand aan de Steinmühleplatz / Sihlstrasse / St. Anna-Gasse, dat eveneens tot Jelmoli behoorde, werd middels een gesloten loopbrug voor het personeel ontsloten. Het pand huisvest onder meer Hiltl, het oudste vegetarische restaurant van Zwitserland.
Voor de expansie van Grands Magasins Jelmoli SA tot een warenhuisketen werd in 1952 de inkoopcentrale Einkaufszentrale Gruppe Jelmoli AG opgericht, die een logistiek systeem voor de bevoorrading van de filialen opbouwde. De expansie begon in 1954 met een eerste filiaal in Zürich Oerlikon; daarna volgden zo'n 50 verdere Jelmoli-warenhuizen in de rest van Zwitserland. In het Franstalige deel van Zwitserland breidde Jelmoli in 1963 uit door de overname van de warenhuizen Innovation in Lausanne en Au Grand Passage in Genève. In 1968 voegde de inkoopcentrale het beheer van de filialen en het tweede magazijn voor West-Zwitserland in Lausanne Sèbeillon, samen in het nieuwe magazijn en logistiek centrum in Otelfingen. In 1981 nam Jelmoli het Kaufhaus Regina in Dietikon over.
De diversificatie van het warenhuisconcern begon in 1972 met de opbouw van Jelmoli Reisen, de restaurantketen Molino en de samen met de Terlinden-Gruppe opgerichte Terlinden-Jelmoli stomerijen. In 1975 opende Jelmoli voor het eerst een filiaal in Frankrijk, in het nieuwe winkelcentrum La Part-Dieu in Lyon. De winkel had een oppervlakte van in totaal 22.000 m² en bood kleding, meubels, decoratie, woonaccessoires of elektronica aan. In 1995 gooide Jelmoli de handdoek in de ring en verliet Part-Dieu en Frankrijk.
De Jelmoli-groep bereikte in 1988 haar hoogtepunt met 231 locaties, 5.200 medewerkers en een omzet van 1,471 miljard Zwitserse frank.
In 1989 werd een herstructurering gestart van het bedrijf dat langzaam was afgegleden van de core business. De oprichting van een vastgoeddivisie leidde tot de sluiting van Jelmoli-warenhuizen en het beheer van het onroerend goed kwam in handen van de nieuwe vastgoeddivisie. In 1989 werd de in de reisbranche actieve Hans Imholz Holding AG overgenomen en samengevoegd met Jelmoli Reisen tot Imholz-Jelmoli Touristik Holding AG, waarna de reisbureaus onder de naam Imholz Reisen AG verdergingen.
In 1994 nam Jelmoli Dipl. Ing. Fust AG met het hoofdkantoor in Oberbüren over van Walter Fust, een winkelketen die weinig van doen had met het klassieke warenhuisconcept. In hetzelfde haar werd ook besloten om de Jelmoli-Gruppe in een holding onder te brengen. Midden 1995 werd de Grands Magasins Jelmoli SA omgevormd tot Jelmoli Holding AG. De Jelmoli-warenhuisactiviteiten werden volledig onderdeel van de Einkaufszentrale Gruppe Jelmoli AG, die haar naam wijzigde in Jelmoli AG.
In de jaren 1990 liepen zowel de omzet als winst van het warenhuis drastisch terug, enerzijds doordat het nieuwe vastgoedbeheer de brede basis voor de Jelmoli-warenhuizen wegsloeg en anderzijds bij alle Zwitserse warenhuizen een consumententeruggang merkbaar was. Als gevolg van deze ontwikkeling trok Jelmoli zich in 1995/1996 volledig terug uit de warenhuis-business en sloot alle filialen met uitzondering van het Glaspalast in Zürich. Het logistiek centrum werd daarmee overbodig en het meerderheidsbelang in het traditionele Jelmoli-Versand werd verkocht. De resterende vlaggenschipwinkel in Zürich werd verbouwd om het wegvallen van de inkoop- en opslaglogistiek te compenseren. Sinds 1997 presenteerde het warenhuis zich als Shop-in-Shop-Gallery met de slogan The House of Brands.
In 2019 opende Jelmoli filialen in The Circle, een winkelcentrum bij de luchthaven.
In februari 2023 maakte moederbedrijf Swiss Prime Site bekend dat het warenhuis aan de Züricher Bahnhofstrasse eind 2024 zal sluiten. Vergeefse pogingen om een nieuwe exploitant voor het warenhuis te zoeken, de opkomst van de online handel en het veranderde consumentengedrag zijn hier debet aan. Daarnaast heeft de nieuwe positionering van concurrent Globus een rol gespeeld. Na de sluiting zal het pand voor 100 miljoen Zwitserse franken worden verbouwd. Na de verbouwing komen er nieuwe winkels en wordt een deel verhuurd aan horeca en kantoren. Het filiaal in The Circle zal eveneens gesloten worden. De webshop werd halverwege 2023 gesloten. In totaal gaan er ca. 850 banen verloren met de sluiting van Jelmoli. Uiteindelijk sloot Jelmoli op 28 februari 2025 na een opheffingsuitverkoop. In 2027 zal een deel van het pand worden ingenomen door het warenhuis Manor.
.svg){kind=small}
Zwitserland
