De koi (Cyprinus carpio carpio), ook wel nishikigoi of brokaatkarper, is de nationale vis van Japan. Nishiki is het Japanse woord voor kleurig kleed, terwijl goi of koikarper betekent. De koi is een kweekvariant van de gewone karper (Cyprinus carpio) en geniet – vooral de laatste jaren – een grote populariteit in siervijvers. De taxonomische status van de soort is onzeker. De Oost-Aziatische wilde karpers zijn Cyprinus rubrofuscus ofwel Cyprinus carpio rubrofuscus. De tendens is tegenwoordig om de soorten op te splitsen. Voor veredeling zijn koi gekruist met Europese spiegelkarpers (Cyprinus carpio carpio), dus de koi met het onregelmatige schubbenpatroon van de spiegelkarper zijn dan hybriden.
Hoewel een Chinees boek uit de Jin-dynastie (4e eeuw) de koi vermeldt als een bontgekleurde karper, wordt aangenomen dat het kweken van koi als siervis in de 19e eeuw in de Japanse prefectuur Niigata begonnen is toen rijstboeren ontdekten dat sommige karpers mooier gekleurd waren dan andere. De opvallende karpers werden gevangen en apart gekweekt. In de 20e eeuw werd een aantal kleurvarianten als norm gesteld, met name de wit-rode kohaku. Pas in 1914 werden deze normen bekend voor de buitenwereld, toen de niigata koi tentoongesteld werden op de jaarbeurs van Tokio. Enkele koi werden toen geschonken aan kroonprins Hirohito.
Toen de transporttijden verkortten en de bewaarmogelijkheden, onder meer met de komst van plastic zakken, verbeterden, werd de wereldwijde verspreiding van de Japanse koi een feit. In Europa was het Verenigd Koninkrijk het eerste land waar de koihobby voeten aan de grond zette. Maar al snel volgden andere landen, waaronder Nederland, België en Duitsland. Schattingen over het aantal koivijvers in Nederland en België variëren van 50.000 tot zelfs 400.000.
Koivariëteiten
Koivariëteiten worden onder meer onderscheiden door hun kleuren, patronen en onderlinge verhoudingen.
Taisho Sanshoku (Sanke) - Witte koi met rode en zwarte patronen — Het zwart mag niet onder de laterale lijn (zijlijn) komen — het zwart op de borstvinnen ligt erop als een soort streepjes, en deze streepjes hoeven niet te beginnen bij het aanhechtingspunt van de borstvin maar het mag wel — Het zwart mag niet op het hoofd komen.
Showa Sanshoku (Showa) - Zwarte koi met witte en rode patronen — Het zwart komt tot onder de laterale lijn (zijlijn). — Het zwart ligt op de borstvinnen als een soort vlek, en deze vlek begint bij het aanhechtingspunt van de borstvin. — Het zwart loopt door tot op de kop.
Asagi - Koi met licht blauwe schijn aan de bovenkant en rode schijn aan de onderkant
Shusui - Koi met een lijn met blauwe schubben op de rug, netjes gelijk verdeeld. De staartvin, borstvinnen en kieuwdeksel hebben vaak een rood of oranje kleur. Kruising van een Asagi en een Doitsu.
Bekko - Witte, rode of gele koi met zwarte vlekken
Utsurimono - Zwarte koi met rode, witte of gele patronen
Goshiki - een (gedeeltelijk) zwarte koi met rode, witten, bruine en blauwe accenten
Goromo - een witte koi met donkerrode tot paarse vlekken (buddo goromo) of witte koi met rood met zwart omlijnde schubben vlekken(ai goromo)
Ogon - een koi met een eentonig kleurpatroon, al dan niet metaalachtig. Bekende kleuren zijn rood, oranje, platina, geel en zilver
Kawarimono - de niet-geklasseerde soorten/patronen
In principe verdient alleen koi die in Japan gekweekt wordt de term Japanse koi. Hoewel Niigata nog altijd een van de belangrijkste koiproducerende districten is, zijn de gebieden rond Yamanashi en Hiroshima sterk in opkomst. Kweekvarianten uit Europa en uit Israël, die in populariteit groeien, worden respectievelijk Eurokoi en Israëlische koi genoemd. De vlinderkoi (butterfly koi) of hyrenaga die in de jaren 1980 gekweekt werd en opvalt door de lange gestroomlijnde vinnen, zijn in feite hybriden van de Aziatische karper en zijn niet algemeen aanvaard als echte koi. Sinds enkele jaren zijn ook de in Taiwan, Thailand en Maleisië gekweekte koi erg in opkomst in de Europese landen.
Kage Showa: een showa waarvan de zwarte patronen beschaduwd (kage) zijn. Tegenwoordig worden deze koi ingedeeld in de Kawarimono-klasse omdat men bij jongere vissen moeilijk kan onderscheiden of het zwart is dat nog moet doorbreken of dat het kage is.
Boke Showa: een showa met vervaagd of grijsachtig zwart.
Utsurimono
Shiro Utsuri: een zwarte koi met witte patronen (niet te verwarren met de shiro bekko, een witte vis met zwarte patronen)
Ki Utsuri: een zwarte koi met gele patronen. Een goed exemplaar is zeer zeldzaam.
Kage Shiro Utsuri: een shiro utsuri waarvan de zwarte patronen beschaduwd (kage) zijn. Tegenwoordig worden deze koi ingedeeld in de utsurimono-klasse, omdat men bij jongere vissen moeilijk kan onderscheiden of het zwart is dat nog moet doorbreken of dat het kage is.
Kage Hi Utsuri: een hi utsuri waarvan de zwarte patronen beschaduwd (kage) zijn. Tegenwoordig worden deze koi ingedeeld in de utsurimono-klasse.
Kage Ki Utsuri: een ki utsuri waarvan de zwarte patronen beschaduwd (kage) zijn. Tegenwoordig worden deze koi ingedeeld in de utsurimono-klasse.
Bekko
Shiro Bekko: een witte koi met zwarte patronen. Een goed exemplaar is zeer zeldzaam.
Hi Bekko: een rode koi met zwarte patronen. Een goed exemplaar is zeer zeldzaam.
Ki Bekko: een gele koi met zwarte patronen. Een goed exemplaar is eveneens zeer zeldzaam.
Asagi
Asagi: een witte koi met op de rug een blauw netpatroon en met meestal op de flanken onder de zijlijn een rode tekening. Dit rood komt ook op de wangen en de aanzet van de vinnen voor.
Kuro Goshiki: een goshiki met een donkere basiskleur.
Kawarimono
Karashigoi
Aka Matsuba: een rode koi met een dennenappelpatroon (matsuba) waarbij de rode schub in het midden zwart bevat. Op het hoofd mogen er geen zwarte vlekjes voorkomen. In tegenstelling tot de 2 andere matsubagoi, is de Aka Matsuba niet zo zeldzaam.
Benigoi: een geheel rode niet-metaalachtige diep karmijnrode koi. Het grote verschil met een aka muiji is dat een benigoi een veel diepere kleur heeft. Een goede benigoi komt echter zelden voor.
Bunka Sanke: een sanke met onderhuids blauw dat later verdwijnt. Deze vis heeft ook glanzende borstvinnen.
Bunka Shusui: blauwe sanke met glimmende borstvinnen. Dit type zie je alleen als ze jong zijn. Naarmate ze ouder worden, verliezen ze de glans.
Chagoi: cha betekent bruin. Een eenkleurige niet metaalachtige koi met lichtbruine of saffraanachtige kleur. Een jonge koi kan bruinachtig geel zijn. Dit type is het makkelijkst tam te maken en ze groeien zeer snel. Soms lijkt hij een soort netwerkpatroon over zich te hebben.
Enyu: ongetwijfeld de zeldzaamste koi ter wereld. Deze doitsugoi is purperkleurig met rode vlekken. Men bekomt deze door het kruisen van een shusui en een al zeer zeldzame midorigoi. Deze oudercombinatie wordt al zeldzaam gebruikt in Japan en dan komt men er dan nog maar 1 tegen na een aantal jaar.
Gin Kabuto: een bruin of zwarte koi met zilveren schubranden en een zilveren schijn over het hoofd.
Goshiki Shusui: een niet metaalkleurige blauwe doitsu-goshiki.
Hageshiro: het broertje van de hagiro, maar met meer wit. Behalve op de randen van de vinnen, komt wit ook voor op het hoofd.
Hajiro: een zwarte koi met witte randen op de vinnen wat in het water een zeer speciaal effect geeft.
Hi-Botan: een shiro utsuri waarvan de sumi-vlekken kleiner zijn en verspreid liggen over heel het lichaam. Beginners verwarren hem vaak met een bekko, maar de hi-botan heeft veel meer zwarte vlekjes.
Kage Hi Utsuri: een hi utsuri waarvan de zwarte patronen beschaduwd (kage) zijn. Tegenwoordig worden worden deze koi ingedeeld in de utsurimono-klasse, omdat men bij jongere vissen moeilijk kan onderscheiden of het zwart is dat nog moet doorbreken of dat het kage is.
Kage Shiro Utsuri: een shiro utsuri waarvan de zwarte patronen beschaduwd (kage) zijn. Tegenwoordig worden worden deze koi ingedeeld in de utsurimono-klasse.
Kage Showa: een showa waarvan de zwarte patronen beschaduwd (kage) zijn. Tegenwoordig worden worden deze koi ingedeeld in de utsurimono-klasse.
Kanoko Kohaku: een kohaku met in plaats van volle rode patronen allemaal gespikkelde rode vlekjes.
Kanoko Sanke: een sanke met in plaats van volle rode patronen allemaal gespikkelde rode vlekjes.
Kanoko Showa: een showa met in plaats van volle rode patronen allemaal gespikkelde rode vlekjes.
Karashigoi: door het kruisen van een chagoi en een kigoi bekomt met soms een mosterdkleurige variëteit. Karashi betekent mosterd in het Japans. Vele beginners denken dat deze koi een chagoi is, maar hij is geler van kleur.
Karasugoi: letterlijk kraaivis. Een meestal zwarte/donkere soort met soms een witte of oranje buik. Aangezien deze soort zeer donker is, vinden hobbyisten ze meestal vrij lelijk.
Ki Matsuba: een gele koi met een dennenappelpatroon waarvan de gele schubben een zwarte kern hebben. Deze variëteit is zeer zeldzaam.
Kigoi: een volledig gele niet-metaalkleurige koi. Wordt vaak verward met een yamabuki ogon, maar deze is metaalkleurig.
Kin Kabuto: in het Nederlands betekent dit gouden helm. Het is een zwarte koi met een gouden hoofd en gouden schubranden.
Kosui: een kumonryu, maar in plaats van zwarte, rode patronen.
Kumonryu: een doitsu zwarte koi met witte vlekken. Naargelang het seizoen en de watertemperatuur verandert het patroon soms.
Magoi: een zwarte Japanse oerkarper die in Japan en China in de rijstvelden zwom en als consumptievis werd gebruikt. Na een tijdje kwamen er door middel van inteelt kleurmutaties voor, de basis van de huidige koi. Deze koi kan zeer groot worden en is zeer tam, maar door zijn donkere kleur en omdat hij in het wild is te vinden, komen deze niet vaak voor in sier- en koivijvers.
Midorigoi: midori betekent groen. Dit is een van de meest zeldzame koi. Hij heeft een soort mythologische reputatie. Een doitsu midori-goi werd in 1963 gekweekt door een kruising tussen een vrouwelijke shusui en een mannelijke yamabuki ogon. Deze groengele koi met zwarte of zilverkleurige schubben wordt vaak zwart door zijn shusui afkomst, of juist heel lichtgroen.
Ochiba Shigure: een kruising van een chagoi en een soragoi. Dit geeft een blauwgrijze koi met bruine patronen. Zoals zijn beide ouders groeit ook deze zeer snel en is zeer tam.
Sanke Shusui: bij deze doitsu-sanke ligt onder de tekening het blauwzwart van de traditionele shusui.
Shiro Matsuba: een witte koi met een dennenappelpatroon (matsuba) waarvan de witte schubben een zwarte kern hebben, wat een zeer speciaal effect geeft. Helaas is deze koi uiterst zeldzaam.
Shiro-Muji: een volledig witte niet-metaalachtige koi. Een platinium ogon zonder glans om het simpel te houden. Maar aangezien deze koi niets speciaals heeft, is deze waardeloos. Hij is meestal kweekafval van een kohaku-kweek.
Showa Shusui: blauwe shusui basiskleur met daarover een krachtige sumi en showa tekening.
Soragoi: een blauwgrijze versie van de chagoi. Ook deze is zeer tam en groeit snel.
Sumi-Nagashi: een zwarte koi waarvan de zwarte schubben een wit randje hebben. Hierdoor ontstaat een netpatroon zoals bij de asagi. In Japan ook wel asagi sumi-nagashi genoemd.
Yotsushiro: nog een andere vis van de familie van de hajiro, deze heeft op 5 plaatsen wit: de rugvin, de staartvin, de beide borstvinnen en het hoofd.
Bijna elke koi-variëteit bestaat in schubloze vorm.
De van oorsprong uit Duitsland afkomstige spiegelkarpers werden door de Japanners doitsu genoemd, oftewel Duitse karpers.
Het houden van koi
Het houden van koi is iets moeilijker dan simpel een vijvertje maken en de koi erin. Het is een vereiste om enige kennis te hebben van biologisch evenwicht en waterhuishouding.
Koi gaan niet samen in een vijver met planten, daar ze de eigenschap hebben om planten los te wroeten, is het moeilijk om planten in leven te houden naast de koi. Om deze reden worden bij koivijvers uitgebreide filterinstallaties gebruikt die het water schoon en gezond dienen te houden. Hiernaast wordt vaak een plantenfilter aangelegd, dit is een gedeelte apart van de koivijver zo ingericht dat hier alleen maar planten in staan en waar het water van de koivijver doorheen stroomt.
Er zijn vele mogelijkheden voor filterinstallaties, van redelijk goedkope zelfbouw meerkamerfilters, tot compleet zelfreinigende bead-filters. Sterke pompen en veel beluchting horen hier ook bij.
Transport en acclimatiseren
Nieuwe koi worden geacclimatiseerd door de transportbak in het bassin te laten drijven.
Koi worden vervoerd in met zuurstof gevulde plastic zakken of afgesloten bakken. Om de waterkwaliteit tijdens het transport op peil te houden krijgen de vissen enkele dagen vooraf geen voer, zodat er minder ammoniak in het transportwater terechtkomt.
Bij aankomst worden de vissen geacclimatiseerd: de zak of bak wordt in de vijver of quarantainebak gelegd tot de watertemperatuur gelijk is, waarna geleidelijk vijverwater wordt toegevoegd om ook verschillen in pH en hardheid te overbruggen. Het transportwater zelf gaat niet mee de vijver in. Nieuwe koi worden daarna meestal enkele weken in quarantaine gehouden om te voorkomen dat ziekten als KHV worden binnengebracht.
Koishows
Budo goromo
Elk jaar worden er bijna overal ter wereld koishows georganiseerd. Hierbij worden koi tentoongesteld in blauwe showvaten, alle koi van één persoon komen in één vat terecht, om zo weinig mogelijk ziektes over te brengen. Vroeger werd er een ander systeem toegepast in Japan, hierbij werden alle koi van dezelfde variëteit of maat in hetzelfde vat geshowd, maar op deze manier werden vele vissen besmet met onder andere KHV. Op de show is meestal ook een beurs te vinden waar men allerhande koigadgets, filters, enz. kan vinden voor een scherpe prijs. De show duurt meestal 2 à 3 dagen. Op de shows zijn diverse juryleden aanwezig, die de koi jureren.
ZNA All Japan Nishikigoi Show
Belangrijkste show ter wereld
Sinds 1966
Elk jaar op een andere plaats in Japan
Georganiseerd door de Zen Nippon Airinkai
Geen beurs
Meestal medio november
Shinkokai All Japan Combined Nishikigoi Show
Sinds 1968
In het Tokyo Ryutsu Center
Georganiseerd door de Shinkokai (All Japanese Nishikigoi Dealers Association)
Geen beurs
Meestal in begin februari
De juryleden zijn kwekers
Holland Koi Show
Baby Champion 1e Belgium Koi Meeting
Grootste koi-evenement en -show ter wereld
Sinds 1992
In de Kasteeltuinen te Arcen (Venlo, Nederland)
Georganiseerd door de NVN (Nishikigoi Vereniging Nederland)
3e week van augustus
Vanaf 2009 ook Holland Shrimp Show, Holland Aquarium Show en Holland Bonsai Show op dezelfde plaats en moment. In 2010 is de Holland Betta Show er bijgekomen.
.jpg)
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Koi op Wikispecies
