Kuiperskaai

1880 - 1888: Zollikofer - De Vigneplan

De Kuiperskaai (Rue des Tonneliers) is aangelegd in het kader van het Zollikofer-De Vigneplan, een grootschalig urbanisatieproject onder burgemeester Hippolyte Lippens. Dat plan beoogde de opwaardering en modernisering van het 'Zuidkwartier' tussen de Nederschelde en het station Gent-Zuid.

Daarbij is een segment van circa 150 meter van de Nederschelde (Reep) gedempt om het Zuidstation met het stadscentrum te verbinden. Hiervoor zijn naar schatting tot 950 arbeiderswoningen gesloopt en kwamen er brede boulevards naar Parijs' model zoals de Vlaanderenstraat en de Limburgstraat.

Eind 19e eeuw – 1990: Gloriejaren

Eind 19e eeuw kenmerkte de straat zich door burgerwoningen met neoclassicistische gevels. Door de nabijheid van het Zuidstation vestigden zich eind 19e en begin 20e eeuw tal van horecazaken op de gelijkvloerse verdiepingen. In het huizenblok tussen het Woodrow Wilsonplein en de Kuiperskaai bevonden zich minstens drie bioscopen: Select, Century en Capitol. Centraal bevond zich hier de 19e-eeuwse feestzaal Grand Palais Valentino, die later na renovatie en uitbreiding werd heropend als Coliseum.

Na de komst van het Station Gent-Sint-Pieters raakte station Gent-Zuid in onbruik en het gebouw is in 1930 afgebroken. Dankzij Gentse jongeren behield de buurt haar imago als uitgaansplek. In de jaren 1960 waren cafés zoals de Zolder, het Kelderke en de Don Carlos populaire locaties voor TD’s en feestjes die studenten en de lokale jeugd aantrokken.

Jaren 1980 – nu: Sloopwerken en Urbiscomplex

Tot in de jaren 1980 gold de omgeving van de Kuiperskaai als een uitgaanscentrum met discotheken zoals Dancing 55, Number One, Fash, The Fusion en Elpee. Lokale dj's zoals The Glimmers (Mo & Benoellie), TLP en Grazzhoppa zetten hier hun eerste stappen. In 1986 zou hier volgens getuigen muziekgeschiedenis geschreven zijn toen in Dancing 55 een Franse dj voor het eerst het nummer Flesh van A Split-Second op 33 in plaats van 45 toeren draaide: new beat was geboren.

Vanaf eind jaren 1970 verplaatste het studentenleven zich naar de omgeving van de Blandijn en de Overpoortstraat, mede door de bouw daar van nieuwe studentenhomes en -restaurants. De populariteit van de Kuiperskaai nam stilaan af en de buurt kreeg te maken met leegstand en verloedering. Begin jaren 1990 werd de gebouwenrij tussen het Woodrow Wilsonplein en de Oudescheldearmstraat gesloopt voor de bouw van het Urbis-complex. De Kuiperskaai fungeert sindsdien hoofdzakelijk als verbindingsweg tussen de Vlaanderenstraat, de Brabantdam en Gent-Zuid.

Grand Palais Valentino

Eind 19e eeuw werd aan de Kuiperskaai in opdracht van weduwe Jeanette Schauvlieghe, een "Café avec salle de bal" met woning gebouwd. Haar Grand Palais Valentino of ‘Le Valentino’ was volgens de Parijse mode ingericht en was een populaire ontmoetingsplaats voor de Gentse bourgeoisie. Er werden geregeld dansavonden en filmvertoningen georganiseerd.

De zaal speelde een politieke rol met meetings en manifestaties voor en tegen het enkelvoudig stemrecht. Een ander opmerkelijk evenement dat eenmaal in de Valentino plaatsvond, was de wedstrijd voor rattenvangende honden of chiens ratiers.

Na een brand in 1906 die zou zijn ontstaan in de projectieruimte, werd een nieuwe bouwaanvraag ingediend om de zaal te vernieuwen en uitbreiden, waarbij de koer werd omgebouwd tot feestzaal.

Scala

In 1911 werd architect Geo Henderick (die ook o.a. het Capitole onder handen nam) gevraagd om de zaal aan te passen aan dé stijl van die tijd, de art nouveau. Het gebouw en de gevel werden beschouwd als een architecturaal hoogstandje. De geveltekening vertoonde sporen van de Oostenrijkse jugendstil en was versierd met dansende en musicerende figuren in reliëf, kleurrijke fresco’s en centraal een gekleurd glasraam.

Binnen bevond zich een open ruimte, van waaruit men in twee verdiepingen rond om rond zicht had op de centrale vloer, zonder dat het zicht gehinderd werd door pilaren. De kenmerkende metalen boogstructuur die dit mogelijk maakte, werd gerealiseerd door metaalconstructiebedrijf 'Ateliers Nobels-Peelman' uit Sint-Niklaas. De vernieuwingsoperatie duurde zes maanden en op 30 december 1911 opende de zaal als 'schouwburg Scala' officieel de deuren.

Wintergarten

In 1913 werd naar aanleiding van de Wereldtentoonstelling in Gent de zaal — initieel tijdelijk — herdoopt tot Wintergarten, met het oog op het entertainen van Duitse toeristen. Tijdens de Eerste Wereldoorlog is de Wintergarten gebruikt als ‘Militar Lichtspielhaus’ ten dienste van Duitse soldaten. Eerst als feestzaal, nadien als eetzaal en ziekenzaal.

Coliseum

In 1921 herdoopt tot 'Coliseum', is de locatie tijdens de jaren 1920 en '30 een begrip in het Gentse cultuur- en uitgaansleven. Het was een feest- en ‘spektakelzaal’ waar talloze variétéshows werden georganiseerd. Uit de Verenigde Staten kwam de jazzmuziek overgewaaid die populair werd op dansfeesten en danswedstrijden deed ontstaan. Qua programmatie concurreerde ze met het Nouveau Cirque of Groot Circus (van dezelfde eigenaar) in de Sint-Pietersnieuwstraat.

In 1934 brak een felle brand uit in de aanpalende nachtclub Pingouin en ook het Coliseum geraakte zwaar beschadigd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog namen er opnieuw soldaten hun intrek. Dit keer vormden de Canadezen de zaal om tot een sportclub. Aan het einde van oorlog was veel van de art-nouveaudecoratie verdwenen en fungeerde de zaal voornamelijk als sportpaleis, met om de twee weken op donderdag zeer populaire catch- en bokswedstrijden, maar ook als rolschaatspiste en concertzaal. Het gebouw takelde geleidelijk aan af en in 1982 stopte de bescherming als monument. Ondanks protesten en 244 bezwaarschriften bij de stad, volgde in 1991 de afbraak.

Urbiscomplex

Bij de bouw van het Urbiscomplex werden de kenmerkende metalen spanten van het Coliseum in de nieuwe structuur geïntegreerd. Het complex huisvestte sindsdien winkels, kantoren, appartementen en een ondergrondse parking.

In 2025 werd het shoppingcentrum gesloten; concrete toekomstplannen zijn anno 2026 onbekend.