KyivNotKiev

Achtergrond

De CorrectUA-campagne pleit voor wijzigingen in de namen van Oekraïense steden waarvan de Engelse namen zijn afgeleid van de Russische spelling. Voorbeelden van verschillen tussen de Russische en Oekraïense spelling zijn onder meer: Odessa en Odesa, Kharkov en Kharkiv (Nederlands: Charkiv), Lvov en Lviv, Nikolaev en Mykolaiv (Nederlands: Mykolajiv), Rovno en Rivne.

De campagne raadt ook af om het bepaalde lidwoord the ("de") voor de naam van het land te gebruiken, bijvoorbeeld the Ukraine ("de Oekraïne"). Het bepaalde lidwoord komt zelden voor vóór de namen van onafhankelijke staten, meestal omdat de naam bestaat uit een samenstelling van een zelfstandig naamwoord en een bijvoeglijk naamwoord, of omdat de naam verwijst naar een geografische regio. Wat Oekraïne betreft, wordt verondersteld dat het gebruik van het lidwoord "de" ofwel voortkomt uit de tijd dat het land de Oekraïense Socialistische Sovjetrepubliek was (vergelijk met "de Russische Federatie"), ofwel te maken heeft met het feit dat het woord "Oekraïne" is afgeleid van "grensgebied", waarbij "de Oekraïne" "de grensgebieden" betekent (vergelijk met hoe 'Nederland' in de meeste talen nog steeds in meervoudsvorm wordt aangeduid: the Netherlands, die Niederlande, les Pays-Bas, enzovoort). Veel Oekraïners beschouwen het gebruik van de term "de Oekraïne" als een aantasting van de Oekraïense soevereiniteit, vooral sinds het begin van de Russische militaire bezetting van delen van Oekraïne in 2014.

Critici hebben betoogd dat de campagne populistisch is en zou zijn opgezet om de aandacht af te leiden van belangrijkere problemen.

Spelling van Kiev voorafgaand aan de campagne KyivNotKiev

In het Engels werd Kiev reeds in 1804 gebruikt in gedrukte werken, namelijk in John Cary's "New map of Europe, from the latest authorities" die verscheen in Cary's New Universal Atlas gepubliceerd in Londen, en ook in het reisverslag van Mary Holderness New Russia: Journey from Riga to the Crimea by way of Kiev (1823). Het Oxford English Dictionary vermeldde Kiev in 1883 in een citaat en Kyiv in 2018. Transliteraties op basis van Russische namen werden gangbare praktijk als gevolg van het agressieve Russificatie-beleid van ten tijde van het Russische Rijk en later de Sovjet-Unie.

De transliteratie Kyiv werd in 1995 bij wet verplicht door de Oekraïense regering. De transliteratie werd in 2012 goedgekeurd door de Tiende Conferentie van de Verenigde Naties over de standaardisatie van geografische namen, maar vond destijds nog geen internationale ingang. Tot het jaar 2019 waren er maar weinig gevallen waarin organisaties overstapten op de spelling Kyiv. Nadat in 2014 de Russisch-Oekraïense Oorlog uitbrak kozen sommige westerse media ervoor om de spelling aan te passen.

Ontstaan van de campagne

De campagne "KyivNotKiev" begon met een "marathon" van 2 weken. Elke dag of twee dagen publiceerde het Ministerie van Buitenlandse Zaken van Oekraïne de titel van buitenlandse nieuwsmedia; op sociale media vroegen Oekraïners hen dan om Kyiv te gebruiken in plaats van Kiev. Oekraïense gebruikers van sociale media voegden ook frames met "#KyivNotKiev" toe aan hun profielfoto's of avatars. Volgens het Ministerie werden zo tien van de invloedrijkste Engelstalige wereldwijde nieuwsdiensten beínvloed: Reuters, CNN, BBC News, Al Jazeera, de Daily Mail, The Washington Post, The New York Times, The Guardian, The Wall Street Journal en Euronews. Tot de hooggeplaatste Oekraïense functionarissen die aanwezig waren, behoorden: minister van Volksgezondheid, Oelana Soeproen [en; uk]; de vertegenwoordiger van Oekraïne bij de Raad van Europa, Dmytro Koeleba; en parlementslid Jehor Soboljev. Duizenden Oekraïners deden mee en de hashtag "#KyivNotKiev" werd door meer dan 10 miljoen gebruikers van sociale media gezien. Tijdens of kort na de marathon begonnen de BBC enThe Guardian de spelling Kyiv te hanteren. Later richtte de campagne haar aandacht op buitenlandse luchthavens, die bijna uitsluitend de naam Kiev gebruikten.^[bron?] In april 2019 schakelde Brussels Airport over naar Kyiv naar aanleiding van de campagne.

Resultaten van de campagne

Nadat de campagne van start was gegaan, kwam de naam Kyiv steeds vaker voor in Engelstalige media, waaronder de BBC, The Guardian, Associated Press, The Wall Street Journal, The Globe and Mail, The Washington Post, Financial Times, The Economist, The Daily Telegraph en The New York Times.

In juni 2019 werd op verzoek van de United States Department of State, de Ambassade van Oekraïne in de Verenigde Staten en Oekraïense organisaties in Amerika de naam Kyiv officieel door de United States Board on Geographic Names aangenomen als de enige juiste naam, met als gevolg dat de federale overheid van de Verenigde Staten uitsluitend 'Kyiv' hanteert. Voordien werden beide namen gebruikt.

Een van de doelstellingen van de campagne was om internationale luchthavens ervan te overtuigen om over te stappen van Kiev naar Kyiv. Voorheen weigerden de meeste luchthavens dit, met het argument dat Kiev was vastgelegd door de International Air Transport Association (IATA) en International Civil Aviation Organization (ICAO).^[bron?] In oktober 2019 is de IATA echter overgestapt op Kyiv, naar aanleiding van het besluit van de United States Board on Geographic Names. Sinds de start van de campagne zijn 63 luchthavens en 3 luchtvaartmaatschappijen wereldwijd (per januari 2020) de naam Kyiv gaan gebruiken, nog voordat deze door de IATA werd goedgekeurd. Onder hen bevonden zich Toronto Pearson, Luton, Manchester, Frankfurt en Josep Tarradellas Barcelona–El Prat.

In september 2020 stapte de Engelstalige Wikipedia over van Kiev naar Kyiv.

In Traditioneel Chinees

Taiwan (de Republiek China), waar traditioneel Chinees wordt gebruikt, is vanaf 24 maart 2022 overgestapt op transliteraties die zijn afgeleid van het Oekraïens. Zo heeft de Nationale Academie voor Onderwijsonderzoek van Taiwan haar aanbevolen transliteratie op 24 maart aangepast naar Charkiv (哈爾基夫 Hāěrjīfū), Loehansk (盧漢斯克 Lúhànsīkè) op 14 april en Zaporizja (札波利扎 Zhábōlìzhā) op 10 juni. Zowel Kyiv als Kiev worden getranslitereerd als 基輔 Jīfǔ.

In Vereenvoudigd Chinees

Ook de Verenigde Naties zijn in hun officiële versie in Vereenvoudigd Chinees overgestapt op transliteraties die zijn afgeleid van het Oekraïens. Zo gebruikten ze bijvoorbeeld bij de veroordeling van Moskou's erkenning van de Volksrepublieken Donetsk en Loehansk transliteraties die zijn afgeleid van het Russisch 卢甘斯克, Lúgānsīkè op 25 februari 2022 maar op 2 maart 卢汉斯克 Lúhànsīkè van Oekraïense afkomst. Toen zij op 30 september en 12 oktober de annexaties veroordeelden, werden de uit het Oekraïens afgeleide namen 扎波里日亚 Zhābōlǐrìyà voor Zaporizja en 卢汉斯克 Lúhànsīkè voor Loehansk ingezet.

Voorgeschiedenis

Vroegmoderne Nederlandse en Vlaamse cartografen namen de Poolse naam Kijów decennialang als basis voor hun toponymie; derhalve schreven zij Kijov, Kiov of Kiow, eventueel gelatiniseerd tot Kijovia of Kiovia. Van 1660 tot 1950 was de uit het Duits onleende naam Kiew de gebruikelijke spelling van de stad in het Nederlands; pas daarna kwam het op Russisch gebaseerde Kiev in algemeen gebruik.

In oktober 2018 verwelkomde het Nederlandse weekblad De Groene Amsterdammer voorzichtig de campagne #KyivNotKiev, met het argument dat het weliswaar enige tijd zou duren, maar dat naar verwachting Kyiv uiteindelijk zou zegevieren. Kort na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne op 24 februari 2022 publiceerde de Vlaamse publieke nieuwszender VRT NWS op 28 februari een artikel waarin het gebruik van Kiev in plaats van Kyiv werd verdedigd. Daarbij werd verwezen naar gangbaar taalgebruik en algemene kennis, op taalkundige gronden aangevoerd dat Kiev "niet 100% Russisch" is, maar de gelokaliseerde Nederlandse versie van de Russische naam en tot slot verwezen naar andere exoniemen zoals Parijs. Voorts werd opgemerkt dat de #KyivNotKiev-campagne veel Engelstalige media ertoe had aangezet om over te stappen en dat sommige media in Nederland dat sinds 24 februari ook hadden gedaan, maar dat de VRT dat voorlopig niet zou doen.

Besluit van de Volkskrant

Op 1 maart 2022 werd de Volkskrant de eerste krant in Nederland die overschakelde op Kyiv, daarbij verwijzend naar grote Engelstalige media die deze stap al hadden gezet, evenals naar het Ministerie van Buitenlandse Zaken van Nederland, en naar reacties van lezers, waarin werd opgemerkt dat de krant "al Lviv gebruikte (in plaats van het Russische Lvov)", en "dat elk land, dat na een periode van onderdrukking kiest voor vrijheid en dat wil markeren door plaats- en landnamen te gebruiken in de eigen taal, onze steun verdient." Andere media in Nederland namen kennis van het besluit van de Volkskrant, maar schakelden zelf niet over, waarbij de publieke omroep NOS op 7 maart 2022 haar redenen heeft toegelicht om de aanbevelingen van de Nederlandse Taalunie te volgen, op 19 maart gevolgd door Trouw. Het invloedrijke Genootschap Onze Taal koos geen kant, maar zei dat Kiev, Kyjiv en Kyiv allemaal correct waren en in het Nederlands algemeen gebruikt werden, daarbij verwijzend naar een artikel van april 2022 van taalkundige Nicoline van der Sijs, die lezers aanmoedigde om zelf een keuze te maken en Transcriptor.nl als gids te gebruiken (die zij in opdracht van de Taalunie samen met de Radboud Universiteit Nijmegen had ontwikkeld). De Vlaamse regionale krant Gazet van Antwerpen schakelde op 5 mei 2022 wel over op Kyiv, zich beroepend op de campagne #KyivNotKiev, Engelstalige media en de Volkskrant als voorbeelden, waarbij werd uitgelegd waarom de verandering "niet [betekent] dat we slaafs alles doen wat de Oekraïense overheid ons vraagt", maar veeleer een humanitair statement uit solidariteit met het Oekraïense volk, Oekraïense collega-journalisten en Oekraïense vluchtelingen die onderdak hadden gekregen in de Antwerpse Linkeroever en zo daadwerkelijk deel waren gaan uitmaken van de samenleving. Opvallend genoeg herhaalde de Gazet zijn verklaring in de Oekraïense taal. Ondertussen begon de Nederlandse Rijksoverheid al minstens vanaf 10 mei 2022 de naam Kyiv te gebruiken in haar diplomatieke communicatie over Oekraïne.

Op 8 juli 2022 voegde de Nederlandse Taalunie Kyiv toe (naast Kiev) als optie in de lijst van Buitenlandse Aardrijkskundige Namen, met de toelichting "Plaatselijke naam, die sinds 2022 in toenemende mate voorkomt in Nederland". Een commissielid merkte later op dat Kyiv een voorbeeld is van een relatief nieuwe plaatsnaam die als alternatief kan worden toegevoegd zodra deze in het algemeen taalgebruik is opgenomen, maar dat een gevestigde naam als Kiev pas van de lijst zou worden verwijderd als deze daadwerkelijk in onbruik was geraakt. Team Taaladvies van de Vlaamse overheid is nog steeds voorstander van Kiev als "de sinds lang ingeburgerde benaming in het Nederlands", maar (anno maart 2026) merkt het Team eveneens op: "De door de Verenigde Naties aanbevolen internationale omzetting van de Oekraïense benaming (Київ) is Kyiv. Die spelling komt sinds 2022 in toenemende mate voor in Nederland."

Verder stond de Volkskrant aanvankelijk vrijwel alleen in haar besluit, totdat op 13 oktober 2022 de redactie van De Groene formeel verklaarde: "De Groene kiest voor Kyiv". Zij deed dat onder verwijzing naar de campagne #KyivNotKiev, grote Engelstalige media en de Volkskrant die de overstap al hadden gemaakt, de eerdere keuze van De Groene om over te stappen op Belarus in plaats van Wit-Rusland, het feit dat hun lezers erop hadden aangedrongen om over te stappen en dat ondanks het feit dat Kiev de bekendere spelling is, het actief handhaven ervan of het uitstellen van de beslissing een onhoudbare, impliciete pro-Kremlinkeuze was.

Verschuiving 2023 door NOS, NRC, Trouw en anderen

Op 25 januari 2023 evolueerde Trouw haar eerdere beleid, waarin de redactie aankondigde dat zij zou overschakelen op de meeste Oekraïense endoniemen, zoals Volodymyr Zelensky in plaats van Volodimir Zelenski, evenals Belarus in plaats van Wit-Rusland, waarbij werd opgemerkt dat men eerder was overgestapt van Lvov naar Lviv en van Tsjernobil naar Tsjernobyl. Echter zou Kiev vanwege de Taalunie en andere media 'vooralsnog' een uitzondering op de regel blijven: "Dat zorgde – toegegeven – op de redactie nog voor de meeste discussie." Een soortgelijke aanpak per geval werd gevolgd door een Vlaamse krant De Standaard, die in december 2022 uitlegde waarom zij de naam Kiev handhaafde, maar bereid was om Oekraïense namen aan te passen als de Nederlandstaligen dat zouden doen.

De grote ommezwaai vond plaats nadat de NOS op 20 februari 2023 haar eerdere standpunt had bijgesteld: gezien het snel veranderende taalgebruik tijdens het eerste jaar van de invasie zouden vrijwel alle Oekraïense plaatsnamen zoals Kyiv, Charkiv en Odesa voortaan in principe worden gespeld volgens de Oekraïense endoniemen. Daarbij bleven nog maar weinig uitzonderingen over zoals Tsjernobyl in plaats van Tsjornobyl voor Чорнобиль, de Krim in plaats van Krym voor Крим en Dnjepr in plaats van Dnipro voor de rivier de Дніпро. De grote krant NRC volgde twee dagen later dit voorbeeld, na langdurige interne discussies en reacties van lezers (hoewel het voor Belarus de naam Wit-Rusland handhaafde). De Amsterdamse krant Het Parool kondigde op 22 maart 2023 in een voetnoot aan dat zij zou overschakelen op Kyiv en andere Oekraïense namen, daarbij verwijzend naar 'diverse andere media' die deze overstap sinds het uitbreken van de oorlog al hadden gemaakt. De krant voegde eraan toe dat de spelling in eerder online gepubliceerde artikelen niet met terugwerkende kracht zou worden aangepast. Tegen het voorjaar van 2024 had Trouw stilletjes de uitzondering voor Kiev laten vervallen en was overgestapt op Kyiv. In navolging van de veranderende aanbevelingen van de Nederlandse Taalunie en Team Taaladvies (waarbij laatstgenoemde steeds vaker een beroep deed op Transcriptor.nl), paste De Standaard in de zomer van 2024 nog een aantal Oekraïense plaatsnamen aan, waaronder Charkov naar Charkiv en Volodimir Zelenski naar Volodymyr Zelensky; anderzijds bleven Kiev, Odessa, Tsjernobyl en Dnjepr behoren tot "het nu nog heel beperkte setje plaatsnamen" die van de regel werden uitgezonderd.

In januari 2025 zei cartograaf Barend Köbben, lid van de Commissie Aardrijkskundige Namen van de Nederlandse Taalunie: "[I]nternationaal zijn er geen regels, er ligt niets juridisch vast. (...) Zo adviseren wij tegenwoordig om Kyiv op de Oekraïense manier te schrijven en niet meer op de Russische manier met ‘i-e’. Maar dat is dus alleen een advies en ligt nergens vast."

Verschillende nieuwsdiensten in Vlaanderen, zoals Het Laatste Nieuws, De Morgen, Het Nieuwsblad en Het Belang van Limburg (evenals de Engelstalige versie van VRT NWS in de periode 2019–2021), hebben anno maart 2026 geen verklaard of klaarblijkelijk spellingsbeleid als het gaat om de hoofdstad van Oekraïne. ze gebruiken 'Kiev' en 'Kyiv' door elkaar, soms zelfs in hetzelfde artikel. Over het algemeen wordt Kiev nog steeds het meest gebruik als stadsnaam, terwijl Kyiv in deze context steeds vaker wordt gebruikt, maar vooral wanneer The Kyiv Independent, de Kyiv Post of de Kyiv School of Economics als bron wordt aangehaald, of bij verslaggeving over voetbalclub FC Dynamo Kyiv.