Mina Etemad

Jeugd en vlucht

Mina Etemad werd op 19 september 1987 geboren in Teheran. Haar vader was elektrotechnicus en demonstreerde in 1978 op het Meydane Jhaleh-plein in Teheran tegen het bewind van de toenmalige sjah, Mohammad Reza Pahlavi; haar moeder was wiskundedocent. Etemad werd door haar vader in het geheim vernoemd naar Mina Rafi'i, een student met linkse overtuigingen die in 1976 door de geheime dienst van de sjah om het leven werd gebracht; uit veiligheidsoverwegingen werd deze vernoeming jarenlang verzwegen. Haar voornaam betekent daarnaast 'margriet' en verwijst naar de treurmaina, een zangvogel.

Op 21 september 1993, twee dagen na haar zesde verjaardag, kwam Etemad samen met haar ouders en haar zus in Nederland aan. Het gezin werd eerst opgevangen in een asielzoekerscentrum en kreeg daarna een flat in Soest toegewezen. In Nederland gingen haar ouders andere beroepen uitoefenen: haar moeder werd statisticus bij het RIVM, haar vader maatschappelijk werker.

Opleiding

Etemad studeerde Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam.

Journalistiek en radio

Etemad begon haar loopbaan in de media onder meer als (video)redacteur bij het studentenblad Folia en werkte op de redactie van VPRO-programma's als Nooit meer slapen en Mondo. Tussen 2021 en 2024 presenteerde ze de wekelijkse documentairepodcast DOCS van de NTR en VPRO. Daarnaast maakte ze zelf audiodocumentaires, waaronder Volwassenen lachen niet (2021), over de doorwerking van de vlucht uit Iran op haar familie.

Als freelancejournalist schrijft Etemad voor het KRO-NCRV-platform Brandpunt+ en voor OneWorld over ecologie, klimaat en dierenrechten. Voor het dagblad Trouw maakt ze de interviewserie 'Vrouw in Iran' en de rubriek 'Stem uit Iran', waarvoor ze via beveiligde communicatiekanalen de levens en het verzet van Iraanse burgers in hun moederland optekent.

Theater- en dansrecensent

Etemad is theater- en dansrecensent voor onder andere de Volkskrant en de Theaterkrant. Ze nam in 2024 deel aan het debat Naar een faire theaterkritiek en schreef essays voor onder meer Domein voor Kunstkritiek. Als recensent benadert Etemad kunst intersectioneel, met aandacht voor de maatschappelijke context, de representatie van vrouwen en het welzijn van dieren in de kunsten. Ze vindt het toekennen van sterren aan voorstellingen lastig en ziet een recensie vooral als een manier om context te bieden en de relatie tussen kunst en samenleving te duiden. Recenseren is voor haar tevens een vorm van zelfreflectie; ze benadrukt het belang van een divers recensentenveld. Naar eigen zeggen schrijft ze "om werelden te scheppen waar dialogen ontstaan" en bewaart ze tijdens het schrijven bewust afstand tot de maker om haar oordeel onafhankelijk te houden. In 2025 formuleerde ze een manifest met zes regels voor theatermakers die met levende dieren willen werken, onder de leus "Niets met ons zonder het over ons te hebben"; daarin pleit ze onder meer voor respect voor het handelingsvermogen en de "arbeidsrechten" van dieren op het toneel.

Ontvangst

De zangvogel werd overwegend positief ontvangen. NRC prees de manier waarop Etemad familiegeschiedenis, Iraanse geschiedenis en persoonlijke rouw met elkaar verbindt, maar vond de symbolische dierenverhalen "soms wat uitgebreid uitgewerkt". In een leesimpressie voor Voertaal noemde Erik van den Bergh het boek "vitale en goed geschreven reflecties", met een evenwicht tussen het persoonlijke en het maatschappelijke.

Iran

Etemad ziet het naar eigen zeggen als haar plicht haar platform te gebruiken om de stemmen van gewone Iraniërs te versterken. Ze stelt dat het islamitische regime tradities en symbolen — zoals de rode tulp, het symbool voor martelaren — heeft toegeëigend en de geschiedenis van de revolutie verdraait. Demonstranten tegen het regime beschouwt zij uitdrukkelijk als helden die voor vrijheid strijden, en niet als de 'terroristen' waarvoor het regime hen volgens haar uitmaakt. Ze keert zich tegen wat zij ziet als het exotiseren van Iran door westerlingen, die het land in haar ogen te vaak enkel als vakantiebestemming beschouwen.

Kritiek op internationaal geweld

Etemad spreekt zich kritisch uit over geopolitiek geweld. Ze veroordeelt het Iraanse regime, dat volgens haar "niets anders kan dan onderdrukken en moorden", maar bekritiseert in dezelfde bewoordingen ook de Verenigde Staten en Israël, die volgens haar "niets anders kunnen dan dreigen, bezetten en oorlog voeren". Ze besteedt daarbij nadrukkelijk aandacht aan de ecologische gevolgen van oorlog, zoals de CO₂-uitstoot van bommen, de gevolgen voor het Urmiameer en de "zwarte regen" die volgens haar vogels en zwerfhonden treft.

Mens en dier

Etemad besteedt structureel aandacht aan de verhouding tussen mens en dier en bekritiseert een antropocentrisch wereldbeeld. Ze agendeert het idee dat dieren beschikken over 'agency' (handelingsvermogen): dieren die ontsnappen of zich verzetten beschouwt zij niet als willoze wezens, maar als actoren die in opstand komen tegen hun onderdrukking binnen een kapitalistisch systeem. Vanuit een intersectionele invalshoek trekt ze parallellen tussen de marginalisatie van dieren - zoals de als ongewenst beschouwde grijze stadsduif tegenover de geïdealiseerde witte duif - en de maatschappelijke positie van vluchtelingen en mensen van kleur. In haar journalistiek bevraagt ze of menselijke tradities, zoals de paardensport, wel in het belang van het dier zijn. Etemad is veganist, maar plaatst kritische kanttekeningen bij het in haar ogen dwingende karakter van het westerse veganisme; ze vraagt zich af of het verantwoord is dit op te leggen aan culturen met vleestradities of aan mensen in armoede, en kiest naar eigen zeggen voor een systemische blik die niet het individu maar het onderdrukkende systeem bevraagt.