Naamswijziging of Naamsverandering is het wettelijk proces waarbij een persoon zijn of haar voornaam, doopnamen en/of achternaam laat wijzigen in officiële registers, zoals de Basisregistratie Personen (BRP) of het Rijksregister. Namen vormen een belangrijk onderdeel van iemands identiteit. Veel personen voelen zich niet (meer) verbonden met de naam die zij bij geboorte kregen en verzoeken om wijziging om persoonlijke, sociale, culturele of identiteitsgerelateerde redenen.
Naamswijziging is in veel landen mogelijk, maar de voorwaarden verschillen sterk per rechtsstelsel. In Nederland is het naamrecht geregeld in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, in België met artikel 370 uit het Burgerlijk Wetboek (België) en de Wet van 7 januari 2024. In vergelijking met sommige Angelsaksische landen, waar een naamwijziging relatief eenvoudig kan worden doorgevoerd, geldt in Nederland een formele procedure waarbij een gegronde reden moet worden aangetoond.
Personen kunnen om uiteenlopende redenen hun naam willen wijzigen, waaronder:
Een wijziging van de achternaam verloopt via een verzoek bij Dienst Justis, een uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Voornaamswijzigingen worden aangevraagd via de rechtbank en vereisen doorgaans bijstand van een advocaat.
Na toewijzing wordt de wijziging verwerkt in de geboorteakte en de BRP, waarna identiteitsdocumenten opnieuw moeten worden aangevraagd.
Aan een reguliere achternaamswijziging zijn kosten verbonden. Deze bedragen enkele honderden euro’s, exclusief bijkomende kosten zoals juridische bijstand en nieuwe identiteitsdocumenten.
Transgender personen kunnen in Nederland hun voornaam en geslachtsregistratie laten wijzigen op grond van de Transgenderwet. Wanneer de voornaamswijziging gelijktijdig plaatsvindt met de wijziging van de geslachtsaanduiding, worden hiervoor doorgaans geen extra kosten in rekening gebracht.
Sinds 2024 kunnen nazaten van tot slaaf gemaakten hun achternaam kosteloos laten wijzigen indien deze naam is verbonden aan het Nederlandse slavernijverleden. Voor deze regeling geldt een vrijstelling van leges als onderdeel van het bredere beleid gericht op erkenning van het koloniale verleden.
Veel geadopteerden willen hun naam aanpassen omdat hun oorspronkelijke namen bij adoptie zijn gewijzigd of vervangen. Dit kan betrekking hebben op voornamen, doopnamen en/of achternamen. Met name bij vastgestelde adoptiemisstanden bestaat de wens om de oorspronkelijke naam te herstellen als onderdeel van identiteitsherstel. Voor deze groep bestaat echter geen aparte kostenregeling; zij vallen onder de reguliere procedures en moeten de volledige kosten voor naamswijziging betalen.
Internationaal lopen de regels voor naamswijziging uiteen. In civielrechtelijke landen, waaronder Nederland en België, is vaak toestemming van een overheidsinstantie of rechter vereist. In common law-landen, zoals het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, kan een naamwijziging soms worden doorgevoerd via een eenvoudige verklaring, zoals een deed poll.