
De herfst of het najaar is een van de vier seizoenen.
In gematigde klimaatzones verliezen de meeste loofbomen en ook andere planten tijdens dit seizoen hun bladeren. In de loop van de herfst neemt de gemiddelde temperatuur per etmaal over het algemeen steeds meer af ten opzichte van het warmste seizoen, de zomer. Periodes met zomerse warmte kunnen desondanks ook met name in het begin van de herfst nog optreden, dit wordt dan nazomer genoemd. Vooral later in de herfst wordt de kans op stormen aanzienlijk groter, al kunnen stormen zich van zichzelf het hele jaar door voordoen.
Het woord herfst is afgeleid van het Oudnederlandse heruist ([ɦɛrvɪst]), dat uiteindelijk uit het gereconstrueerde Proto-Germaanse *harbusta is ontstaan. Daarmee is onder meer het Engelse woord harvest ("oogst") een cognaat, net als het Duitse Herbst dat hetzelfde betekent als het Nederlandse woord. Er zijn eveneens Romaanse cognaten, zoals het Latijnse werkwoord carpere ("oogsten, plukken").
De exacte oorspronkelijke betekenis van *harbusta is niet bekend. Wel is aan de hand van cognaatvergelijkingen met verwante Indo-Europese talen duidelijk geworden dat het verband houdt met "plukken, snijden en snoeien".
Het astronomisch bepaalde begin van de herfst is de herfstnachtevening rond 23 september op het noordelijk halfrond, en rond 20 maart op het zuidelijk halfrond. De zon gaat dan door het herfstpunt en de dag en de nacht zijn dan overal ter wereld nagenoeg even lang (dit verschijnsel heet de equinox).
De herfst eindigt rond 22 december op het noordelijk halfrond, en rond 21 juni op het zuidelijk halfrond, met de winterzonnewende.
De aanvangstijdstippen van de astronomische herfst op het noordelijk halfrond tussen de jaren 2011 en 2040 zijn als volgt:
| 2011 | 23 september | 11:05 | 2017 | 22 september | 22:02 | 2023 | 23 september | 08:50 | 2029 | 22 september | 19:37 | 2035 | 23 september | 06:39 | ||||
| 2012 | 22 september | 16:49 | 2018 | 23 september | 03:54 | 2024 | 22 september | 14:44 | 2030 | 23 september | 01:27 | 2036 | 22 september | 12:23 | ||||
| 2013 | 22 september | 22:44 | 2019 | 23 september | 09:50 | 2025 | 22 september | 20:20 | 2031 | 23 september | 07:15 | 2037 | 22 september | 18:13 | ||||
| 2014 | 23 september | 04:30 | 2020 | 22 september | 15:31 | 2026 | 23 september | 02:06 | 2032 | 22 september | 13:11 | 2038 | 23 september | 00:02 | ||||
| 2015 | 23 september | 10:20 | 2021 | 22 september | 21:21 | 2027 | 23 september | 08:02 | 2033 | 22 september | 18:52 | 2039 | 23 september | 05:50 | ||||
| 2016 | 22 september | 16:21 | 2022 | 23 september | 03:04 | 2028 | 22 september | 13:45 | 2034 | 23 september | 00:41 | 2040 | 22 september | 11:40 |
De aangegeven tijd is de Midden-Europese Zomertijd, die onder andere wordt gebruikt in Nederland en België. Op het zuidelijk halfrond begint op deze tijden de lente.
Het astronomisch begin van de herfst is het ijkpunt van de Franse republikeinse kalender.
De meteorologische herfst begint ongeveer drie weken eerder dan de astronomische: op 1 september op het noordelijk halfrond en op 1 maart op het zuidelijk halfrond. De meteorologische herfst duurt eveneens drie hele maanden, en eindigt dus respectievelijk 30 november en 31 mei.
| warmste
(°C) |
droogste
(mm neerslag) |
minste
regendagen |
zonnigste
(uu:mm zon) |
koudste
(°C) |
natste
(mm neerslag) |
meeste
regendagen |
somberste
(uu:mm zon) | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| eerste | 13,9 (2006) | 75,8 (1953) | 27 (1921) | 547:58 (1959) | 7,3 (1887) | 411,6 (1974) | 81 (1974) | 201:15 (1887) | |
| tweede | 13,0 (2014) | 93,5 (1920) | 31 (1920) | 485:58 (1908) | 7,7 (1952) | 386,7 (1932) | 74 (1930) | 219:01 (1905) | |
| derde | 12,4 (2011) | 97,4 (1959) | 31 (1920) | 474:06 (1965) | 7,8 (1871) | 380,9 (1984) | 67 (1981) | 229:24 (1998) | |
| vierde | 12,3 (2009) | 97,8 (1858) | 32 (1898) | 462:53 (1921) | 7,8 (1896) | 367,3 (2001) | 67 (1984) | 231:45 (1974) | |
| vijfde | 12,3 (2005) | 100,7 (1978) | 33 (1857) | 450:02 (2011) | 7,8 (1905) | 355,6 (1998) | 67 (1952) | 243:26 (1984) | |
| normaal | 10,9 | 219,9 | 51 | 321:60 | 10,9 | 219,9 | 51 | 321:60 | |
Feestdagen die vallen tijdens de herfst zijn Mabon, Hervormingsdag, Allerzielen en Allerheiligen, Sint-Maarten, Sinterklaas en Halloween.
"Herfst" wordt wel beschouwd als een van de moeilijkste rijmwoorden in de Nederlandse taal. Onder andere de dichter Drs. P heeft een poging gedaan met de zin: "De buren waren grimmig, zijn ouders diep gegriefd. En onder zijn collega's was hij ook al niet geliefd. De oude juffrouw Zomer, baas Voorjaar, meester Herfst. Ze riepen driewerf schande, juffrouw Zomer het driewerfst." Oorspronkelijk van Marcel Verreck, maar later geclaimd door Drs. P., en vaak toegeschreven aan Ivo de Wijs en Pieter Nieuwint is verder de dichtregel: "In de winter en de herfst, Zijn bejaarden op hun sterfst."