Neutropenie

Esculaap
Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.
Bloeduitstrijk van een patiënt in de neutropene fase, met nauwelijks neutrofielen (alleen rode bloedcellen en bloedplaatjes)

Een neutropenie is een tekort aan circulerende neutrofiele granulocyten. Deze witte bloedcellen zijn erg belangrijk bij het beschermen tegen infecties. Mensen met neutropenie hebben daardoor een slecht functionerend immuunsysteem en zijn zeer vatbaar voor voornamelijk infecties door bacteriën en schimmels. Virale en parasitaire infecties zijn eerder een gevolg van lymfopenie: een verlaagd gehalte aan B- en T-cellen.

Neutropenie kan ontstaan door te weinig aanmaak van neutrofiele granulocyten of een te groot verbruik ervan. Het eerste kan aangeboren zijn of verworven, en het kan tijdelijk, periodiek of chronisch optreden, door een veelheid van oorzaken. Het laatste treedt alleen op bij heel heftige infecties; normaal kan het lichaam de productie gemakkelijk bijbenen en ontstaat er bij infecties juist een overschot aan neutrofiele granulocyten.

Behandeling van neutropenie bij chemotherapie

Mensen die chemotherapie krijgen, hebben nogal eens te maken met neutropenie. Dit kan een reden zijn om de chemotherapie te vertragen, de dosis te verlagen of zelfs de behandeling stop te zetten. Om te voorkomen dat iemand door neutropenie een gevaarlijke infectie oploopt, kunnen er antibiotica of koloniestimulerende factoren worden gegeven. Koloniestimulerende factoren ofwel groeifactoren (Engels: granulocyte colony‐stimulating factors, G-CSF) zijn stoffen die de groei van neutrofiele granulocyten stimuleren, bijvoorbeeld pegfilgrastim of filgrastim.

Koloniestimulerende factoren stimuleren het beenmerg om witte bloedcellen aan te maken waardoor deze dus toenemen in het bloed. Als het bekend is dat de chemotherapie een groot effect gaat hebben op het beenmerg, kan de arts net voor de chemo de groeifactoren al geven om te voorkomen dat de witte bloedcellen gaan dalen (primaire profylaxe).

Neutropene koorts

Neutropene koorts is neutropenie, gepaard gaande met een infectie met een lichaamstemperatuur van meer dan 38,3 °C, of 38°C gedurende 1 uur. Dit kan een ernstige bijwerking van chemotherapie zijn. Een snelle diagnose en start van antibiotica is dan noodzakelijk.

Beschermende isolatie

Patiënten met neutropenie worden vanwege infectiegevaar in omgekeerde (ofwel beschermende) isolatie verzorgd. Dit betekent dat hun contact met andere mensen beperkt wordt. Bezoek is mogelijk, maar onder strikte voorwaarden, waaronder bepaalde richtlijnen voor handhygiëne. Deze maatregelen kunnen leiden tot het verlies van controle, eenzaamheid, angst, depressie en slapeloosheid.

Enkele onderzoeken geven aan dat verpleegkundigen patiënten op verschillende manieren kunnen ondersteunen:

Neutropeen dieet

Het neutropeen (oftewel het ‘kiemarme’) dieet, is een strikte voedselaanbeveling dat artsen voorschrijven aan mensen met neutropenie. De bedoeling van dit dieet is om de inname van schimmels en bacteriën die in het voedsel voorkomen te beperken. Enkele van deze aanbevelingen zijn: geen rauwe of onverhitte voedingsmiddelen; geen ongepasteuriseerde producten; geen groenten of fruit die moeilijk te reinigen zijn en geen voedingsmiddelen die mogelijk besmet kunnen zijn met bacteriën (bijvoorbeeld blauwe kaas).

Uit verschillende studies blijkt de effectiviteit van het neutropeen dieet niet zoals verwacht. Het zou niet bijdragen aan een lagere infectie- of sterftegraad. Integendeel, het aanhouden van de strikte voedingsmaatregelen kan een impact hebben op de levenskwaliteit van de patiënt. Het zorgt voor een risico op ondervoeding, minder variatie in maaltijden, psychosociale problemen en een verminderde voedselinname. Een goede voedselhygiëne zou van groter belang zijn om infecties te vermijden. Uit deze studies blijkt dat verder onderzoek op dit gebied wenselijk is. 

Referenties