Nahavand (Perzisch: نهاوند) is een stad in het centrale district van de regio Nahavand in de provincie Hamadan, Iran, en hoofdstad van zowel de regio als het district. Ze ligt ten zuiden van de stad Hamadan, ten westen van Malayer en ten noordwesten van Borujerd.
De naam Nahāvand is waarschijnlijk afgeleid van het Oudperzische*Niθāvanta-, verwant aan de Oudperzische naam Nisāya, die zelf is afgeleid van het voorvoegsel ni-, wat 'neer' betekent, en een tweede element dat verwant is aan het Avestischesi of say, wat 'neerleggen' betekent.
De naam wordt op verschillende wijzen gespeld: Nahavand, Nahavend, Nahawand, Nahaavand, Nihavand, Nehavand, Nihavend, Nehavend, Nemavand, Niphaunda, vroeger Mah-Nahavand en in de oudheid Laodicea, ook getranscribeerd Laodikeia, Laodicea in Medië of Antiochië in Medië.
Prehistorie
Opgravingen die in 1931/2 in Tepe Giyan werden uitgevoerd door Georges Contenau en Roman Ghirshman leidden tot de conclusie dat Nahavand en omgeving al sinds de prehistorie bewoond zijn. Het toonde aan dat de site van Tepe Giyan, die c. 10 kilometer ten zuidoosten van Nahavand ligt, van minstens 5000 tot 1000 v.Chr. bewoond was.
Tijdens de Achaemenidische periode (550-330 v.Chr.) lag Nahavand in het meest zuidelijke deel van Medië, op de vruchtbare Nisaeïsche vlakte. De geograaf en historicus Strabo schreef dat het "(her)gesticht" werd door de Achaemenidische koning Xerxes de Grote (r. 486-465 v.Chr.). Het lag c. 96 kilometer van Ekbatana (het huidige Hamadan), aan de hoofdweg van Babylonië via Medië naar Bactrië. In de Seleucidische periode werd Nahavand omgevormd tot een Griekse polis met magistraten en een Seleucidische gouverneur. In de 20e eeuw werd een stenen stele gevonden nabij Nahavand. De stele bevatte een kopie van de dynastieke cultusinscriptie van de Seleucidische heerser Antiochus III de Grote (r. 222-187 v.Chr.), die hij had gemaakt voor zijn vrouw, koningin Laodice III. De stele, gedateerd op 193 v.Chr., onthulde de terminus ante quem van de stichting van de Griekse polis Laodiceia. Volgens de geleerde Abu Hanifa Dinawari, werkzaam in de 9e eeuw, was Nahavand in de Parthische periode de zetel van de Parthische prins Artabanus, die later regeerde als Artabanus I van Parthië (r. 127-124/3 v.Chr.). Tijdens de Sasanidische periode werd het district Nahavand aan het Huis van Karen geschonken. Er was ook een vuurtempel in de stad.
In 642, tijdens de Arabische verovering van Iran, was het de locatie van de cruciale slag bij Nahavand. Met zware verliezen aan beide zijden resulteerde deze uiteindelijk in een nederlaag voor de Sasaniden, waardoor de poorten van het Iraanse plateau voor de indringers werden geopend. In de vroege islamitische periode bloeide Nahavand op als onderdeel van de provincie Jibal. Het fungeerde aanvankelijk als administratief centrum van het district Mah al-Basra ("Media van de Basranen"). De inkomsten werden naar verluidt gebruikt voor de betaling van de troepen uit Basra die in Nahavand waren gestationeerd. Middeleeuwse geografen vermeldden Nahavand als een welvarend handelscentrum met twee vrijdagmoskeeën. Toen de Arabische reiziger Abu Dulaf in de 10e eeuw door Nahavand reisde, merkte hij "mooie overblijfselen van de [oude] Perzen" op. Abu Dulaf schreef ook dat er tijdens het bewind van kalief al-Ma'mun (813-833) een schatkamer was gevonden met daarin twee gouden kistjes.
In de daaropvolgende eeuwen werden slechts enkele gebeurtenissen in Nahavand opgetekend. De Perzische vizier van het Seltsjoekse Rijk, Nizam al-Mulk, werd in 1092 nabij Nahavand vermoord. Volgens de historicus en geograaf Hamdallah Mustawfi, die in de 13e en 14e eeuw leefde, was Nahavand een middelgrote stad, omgeven door vruchtbare velden waar graan, katoen en fruit werden verbouwd. Mustawfi voegde eraan toe dat de inwoners voornamelijk Jafari-shiaKoerden waren.
In 1589, tijdens de Ottomaans-Safawiedische Oorlog van 1578-1590, bouwde de Ottomaanse generaal Cığalazade Yusuf Sinan Pasha een fort in Nahavand voor toekomstige campagnes tegen Safawiedisch Iran. Bij het Verdrag van Constantinopel (1590) werden de Safawieden gedwongen de stad aan de Turken af te staan. In 1602/3 kwamen de inwoners van Nahavand in opstand tegen de Ottomaanse bezetters. Gelijktijdig met de Celali-opstanden in Anatolië heroverden de Safawieden Nahavand en verdreven de Ottomanen uit de stad, waarmee ze de Iraanse controle herstelden. De Safawiedische gouverneur van Hamadan, Hasan Khan Ustajlu, vernietigde vervolgens het Ottomaanse fort. Na de val van de Safawieden in 1722 veroverden de Turken Nahavand opnieuw. In 1730 werden ze verdreven door Nader-Qoli Beg (later bekend als Nader Shah; r. 1736-1747). De dood van Nader in 1747 leidde tot instabiliteit. In de daaropvolgende jaren werd Nahavand uitgebuit door lokale Bakhtiari-hoofden. In c. 1752 versloeg Karim Khan Zand de Bakhtiari-hoofdman Ali Mardan Khan Bakhtiari in Nahavand.
Demografie
Talen
De lokale taal van de stad is het Nahavandi-subdialect van het noordelijke dialect van het Luri. Dit dialect is een van de dialecten die het dichtst bij het Middelperzisch staan en wordt soms als een aparte taal beschouwd.
Ten tijde van de nationale volkstelling van 2006 telde de stad 72.218 inwoners, verdeeld over 19.419 huishoudens. Bij de daaropvolgende volkstelling in 2011 werden 75.445 inwoners geteld, verdeeld over 22.672 huishoudens. De volkstelling van 2016 registreerde een bevolking van 76.162 inwoners, verdeeld over 23.947 huishoudens.
Geografie
Locatie
Nahavand ligt in het westen van Iran, in het noordelijke deel van de Zagros -regio. Het ligt c. 90 kilometer ten zuiden van Hamadan, waarvan het gescheiden wordt door het massief van Alvand. Dit levert Nahavand en het omliggende gebied een overvloedige watervoorziening. Historisch gezien lag Nahavand aan een route die van centraal Irak via Kermanshah naar Noord-Iran leidde en werd daarom vaak door legers doorkruist. Een andere historische weg, die vanuit Kermanshah komt, leidt naar Isfahan in centraal Iran en vermijdt het Alvand-massief. Nahavand ligt ook aan een zijtak van de Gamasab, die vanuit het zuidoosten komt, uit de omgeving van Borujerd. Vanuit Nahavand stroomt de Gamasab westwaarts naar de Behistun-berg. Gezien de ligging van Nahavand was het de locatie van verschillende veldslagen en werd het beschouwd als belangrijk in de Iraanse geschiedenis tijdens de oorlogen van Iran met zijn westelijke buren.
Nahavand gaf zijn naam aan de muzikale modus (maqam) Nahawand in de Arabische, Perzische en Turkse muziek. Deze modus staat bekend om zijn grote verscheidenheid aan Westers klinkende melodieën.
