Een nutsbedrijf is een bedrijf dat, vaak vanuit een monopoliepositie, in een sector opereert die van openbaar nut wordt geacht. De onderneming levert belangrijke producten of diensten, die in het algemeen belang zijn. Om die reden zijn nutsbedrijven onderworpen aan strenge regels, zoals aan maximumprijzen. De geleverde voorzieningen worden nutsvoorzieningen genoemd.
Enkele basisvoorzieningen zijn:
- elektriciteit, stroom of licht
- aardgas, kortweg gas. Wegens zijn niet duurzame karakter, wordt deze voorziening, in het kader van de energietransitie, in Nederland en andere landen geleidelijk afgeschaft, en door bijvoorbeeld warmtedistributie vervangen.
- drinkwater.
- Communicatie, zoals glasvezel
De combinatie gas, water en licht wordt soms afgekort als GWL, maar ook de afkorting EGW, elektriciteit, gas en water komt voor. De netbeheerders die de levering aan bedrijven, openbare gebouwen en huishoudens verzorgen, vormen, samen met de gemeentelijke energiebedrijven en de provinciale elektriciteitsbedrijven de nutsbedrijven. Veel woningen beschikken tevens over een communicatievoorziening in de vorm van een vaste telefoonaansluiting, ook voor internet, en/of een kabel voor kabeltelevisie en kabelinternet. Nutsbedrijven omvatten bovendien een deel van de communicatiesector: de post en mobiele telefonie vallen eronder, en van de transportsector: het openbaar vervoer en het goederenvervoer per spoor. In het verleden maakten diverse nutsbedrijven gebruik van smalspoor.
Veel nutsbedrijven werden in de 19e en 20e eeuw door de overheid opgericht, om de voorziening van de betrokken goederen en diensten veilig te stellen, en als instrument voor een economische en sociale politiek, in het kader van een gemengde economie.
- De contractvrijheid van openbare nutsbedrijven in België wordt beperkt in die zin dat ze gehouden zijn te contracteren met partijen die hierom vragen, alsook voldoen aan de toetredingsvoorwaarden.
- De sociale woningbouw werd in Nederland ook lang als noodzakelijke nutsvoorziening gezien en ontwikkeld door gemeente, semi-overheidsbedrijven of verenigingen zonder winstoogmerk die subsidies van het Rijk of Gemeente kregen.
- De markten waarop nutsbedrijven in de Europese Unie opereren worden sinds de jaren tachtig langzamerhand gedeeltelijk of volledig opengesteld voor concurrentie, wat de druk om ze te privatiseren, of voor een deel, doet toenemen.
Stadtwerke is een voorbeeld van een nutsbedrijf in Duitsland.