Online analytical processing of OLAP is een applicatie-architectuur die door een bedrijf wordt gebruikt ter ondersteuning van de analytische applicaties. Het is geen datawarehouse of databasemanagementsysteem. De belangrijkste toepassingen van OLAP zijn bedrijfsmatige problemen waarbij records uit gigantische gegevensverzamelingen gehaald moeten worden. Deze records moeten dan ook getotaliseerd worden. Om de problemen van een moderne onderneming te kunnen oplossen, heb je speciale databaseschema's nodig. Deze schema's zijn array-georiënteerd en bevatten multidimensionale eigenschappen. Daarnaast staat de query in deze indeling centraal. Het resultaat lijkt vaak op een multidimensionale spreadsheet.
Dr. E.F. Codd formuleerde een lijst van twaalf richtlijnen die als basis gebruikt kan worden bij het selecteren van OLAP-systemen:
Naast deze 12 richtlijnen moet een ruw OLAP-systeem ook tools bevatten die het beheer van de database mogelijk maken. Ze moeten ervoor zorgen dat je van een globaal overzicht van de database soepel kunt overgaan naar de gedetailleerde informatie. Het systeem moet ook vloeiend blijven werken wanneer de database ververst wordt. Een andere belangrijke eis die men stelt aan een OLAP-systeem, is dat het soepel kan worden geïntegreerd in een SQL omgeving.
Multidimensionele OLAP of MOLAP is de klassieke versie van OLAP. Bij MOLAP worden gegevens, na voorverwerking, opgeslagen in een OLAP-kubus. Deze werkwijze bevordert de queryverwerking door de geoptimaliseerde opslag en de multidimensionele indexatie. Daarnaast neemt de database relatief weinig plaats in. Het arraymodel dat wordt gebruikt in het systeem zorgt voor een automatische indexatie. De redelijke lange tijd die nodig is om de database te updaten, is MOLAP's grootste nadeel. Om deze tijd toch wat in te perken verwerkt men meestal enkel de recente aanpassingen aan de databank. Voorbeelden van MOLAP-systemen zijn Cognos Powerplay, Oracle OLAP, Microsoft Analysis Services, Essbase en Applix TM1.
Relationele OLAP of ROLAP richt zich vooral op de relationele implementatie van de gegevens. Het ROLAP vereist geen voorverwerking zoals MOLAP. ROLAP maakt gebruik van ster- en sneeuwvlokschema's. Dit zijn geoptimaliseerde gegevensmodellen, die een herstructurering van gegevens met zich meebrengen. De ROLAP technologie is enkel compatibel met software die specifiek voor ROLAP ontwikkeld is. ROLAP kent enkele voordelen ten opzichte van MOLAP. Zo is ROLAP beter geschikt voor grote databases en zijn er veel meer tools beschikbaar voor de ROLAP systemen. Daarnaast kan ROLAP gebruikt worden in combinatie met SQL. ROLAP kent echter ook enkele nadelen. Aggregatie-ladingsprocessen kunnen niet via tools bewerkstelligd worden. Men moet hiervoor aangepaste ETL-processen gebruiken. Daarnaast kan SQL niet goed omgaan met zware berekeningen. ROLAP draagt hier de gevolgen van. Er wordt ook een hybride OLAP gebruikt (HOLAP), dit is een combinatie tussen MOLAP en ROLAP. HOLAP slaat aggregaties op in MOLAP-databases en gedetailleerde gegevens in ROLAP-databanken.