
Pedagogiek of opvoedkunde is de wetenschappelijke studie van de manier waarop volwassenen - ouders, opvoeders, onderwijzers en leraren, jeugdigen grootbrengen, om ze voor te bereiden op een zelfstandig, volwassen bestaan. Een beoefenaar van dit vakgebied is een pedagoog. De studie van de organisatie van het onderwijs is de onderwijskunde, het specifieke vakgebied van het lesgeven heet didactiek.
Meer specifiek bestudeert pedagogiek onderwijsmethoden, inbegrepen de te stellen leerdoelen, en de manier waarop deze doelen bereikt kunnen worden. Ze bestudeert de opvoeding, de ontwikkelingsfasen, en de relaties tussen het kind en zijn sociale omgeving: familieleden, school, vriendjes en vriendinnetjes, de gebouwde omgeving, media. Ook wordt de opvoeding van moeilijk opvoedbare kinderen onderzocht. Onder pedagogie wordt de praktijk van het opvoeden verstaan.
De opvoedingswetenschap (pedagogiek) bestaat niet in alle landen als zelfstandige wetenschap; in Nederland, Duitsland en België is dit overigens wel het geval. In Groot-Brittannië heet het education, en is het één profiel samen met maatschappelijk werk en dienstverlening.
Pedagogiek is de vernederlandste vorm van Grieks παιδαγωγία, paidagōgia, een neologisme (1495), afgeleid van Oudgrieks παιδαγωγός, paidagōgos, samengesteld uit παῖς país; kind, jongen, en αγειν agein: leiden, wegleiden. Een pedagoog (παιδαγωγός) was in de klassieke oudheid een slaaf die de kinderen begeleidde van en naar school, maar ook algemener begeleidde, bijvoorbeeld naar de markt.
Binnen de pedagogiek worden de volgende specialisaties onderscheiden:
Sommigen menen dat er theorieën zijn die altijd en overal zouden gelden over het (beïnvloeden van) menselijk gedrag. Anderen menen dat het menselijk gedrag niet is te voorspellen, en gaan "slechts" na hoe het in het verleden is toegegaan.
In de theorie heeft men verder acht terreinen van opvoeding onderkend: emotionele vorming, esthetische vorming, ethische vorming, intellectuele vorming, lichamelijke opvoeding, persoonlijkheidsvorming, seksuele opvoeding en sociale vorming.