De Arthrobotryaceae zijn een familie van ascomyceten uit de orde Orbiliales. De familienaam gaat terug op de door August Carl Joseph Corda in 1842 als Arthrobotrydeae gepubliceerde naam. In een deel van de mycologische literatuur wordt voor dezelfde of grotendeels dezelfde groep de naam Orbiliaceae gebruikt. Species Fungorum en Index Fungorum plaatsen onder meer soorten uit de geslachten Orbilia en Arthrobotrys in de Arthrobotryaceae.
Kenmerken
De geslachtelijke vormen van veel soorten vormen zeer kleine, wasachtige en vaak doorschijnende apothecia. Deze vruchtlichamen zijn doorgaans schijfvormig en vormen geen stroma. De asci zijn klein en hebben vaak een afgeknotte tot halfronde top. Tussen de asci staan parafysen. De ascosporen zijn doorgaans klein en kleurloos en kunnen een sterk lichtbrekend zogenoemd sporenlichaampje bevatten.
De ongeslachtelijke vormen kunnen sterk van de apotheciumvormende stadia verschillen. Bij verschillende soorten zijn conidioforen en conidia aanwezig. Bij een aantal leden van de familie zijn bovendien gespecialiseerde structuren ontwikkeld waarmee nematoden worden gevangen.
Ecologie
Leden van de Arthrobotryaceae komen onder meer voor in bodem, op dood hout en ander afstervend plantaardig materiaal en in sedimenten. Veel soorten leven hoofdzakelijk saprotroof, maar de familie omvat ook bekende nematofage schimmels.
Deze nematodenvangende soorten kunnen gespecialiseerde vallen vormen uit hun hyfen. De bouw van deze vangstructuren verschilt tussen groepen. Soorten die tot Arthrobotrys worden gerekend kunnen kleverige driedimensionale netwerken vormen, terwijl bij Dactylellina onder andere kleverige knopjes en niet-samentrekkende ringen voorkomen. Bij Drechslerella zijn samentrekkende ringen bekend die een passerende nematode mechanisch insluiten.
Een veel bestudeerd voorbeeld is Orbilia oligospora, die lange tijd vooral bekendstond onder de naam Arthrobotrys oligospora. De schimmel kan vanuit gewone vegetatieve hyfen kleverige vangnetten ontwikkelen, waarna gevangen nematoden door de schimmel worden binnengedrongen en als voedingsbron worden gebruikt.
Taxonomie
De afbakening van geslachten binnen deze groep is door de combinatie van geslachtelijke en ongeslachtelijke levensstadia en door moleculair onderzoek verschillende malen gewijzigd. Veel nematodenvangende vormen werden oorspronkelijk vooral ingedeeld op grond van de vorm van hun conidia en conidioforen. Fylogenetisch onderzoek liet zien dat ook het type vangstructuur belangrijke informatie geeft over hun onderlinge verwantschap.
Tot geslachten die in taxonomische databanken geheel of gedeeltelijk bij de Arthrobotryaceae worden geplaatst behoren onder andere:
Bij verschillende soorten bestaan oudere namen uit een van de ongeslachtelijke geslachten naast een naam in Orbilia. Zo wordt Arthrobotrys oligosporus door Index Fungorum behandeld als synoniem van Orbilia oligospora.
