De Panarthropoda (Grieks: pan = alle; dus: alle Arthropoda) vormen een soortenrijke clade van ongewervelde dieren die in 1995 voorgesteld werd door de Deense zoöloog Claus Nielsen. Deze groep omvat drie levende fyla binnen de grotere groepering Ecdysozoa, namelijk geleedpotigen (Arthropoda), beerdiertjes (Tardigrada) en fluweelwormen (Onychophora). De verwantschappen tussen deze fyla zijn nog niet geheel opgehelderd.
Tot de Panarthropoda behoren daarnaast verschillende uitgestorven, wormachtige dieren die Lobopodia worden genoemd. Deze fossiele groepen spelen een belangrijke rol in de fylogenetische discussies. Lobopodia vormen een parafyletische verzameling van vroege Panarthropoda die dicht bij de oorsprong van Arthropoda, Tardigrada en Onychophora staan.
Kenmerken
Panarthropoden hebben een gesegmenteerd lichaam met gepaarde extremiteiten die bij de verschillende lichaamssegmenten horen. Daarnaast hebben ze een laddervormig zenuwstelsel aan de buikzijde van het lichaam.
Fylogenie en indeling
De Panarthropoda worden in het algemeen als monofyletische groep beschouwd, onder meer op basis van genoomanalyses en paleontologische onderzoeken. Een nauwe verwantschap tussen geleedpotigen en fluweelwormen is vrij duidelijk, maar de positie van de Tardigrada is problematischer.
Een fylogenetische analyse uit 2024, waarin gebruik werd gemaakt van modellen die beter omgaan met snelle evolutie (en afwijkende aminozuursamenstelling bij Tardigrada), kwam uit op onderstaande boom:
↑(en) Edgecombe GD, Legg DA.(2014).Origins and early evolution of arthropods. Palaeontology57(3): 457-468. DOI: 10.1111/pala.12105.
12(en) Nielsen, C.(2012).Animal Evolution: Interrelationships of the Living Phyla, 3rd. Oxford University Press,pp. 240–241.ISBN 978-0-19-960602-3.
↑(en) Rota-Stabelli O, Kayal E, Gleeson D, Daub J, Boore JL, Telford MJ, Pisani D, et al.(2010).Ecdysozoan Mitogenomics: Evidence for a Common Origin of the Legged Invertebrates, the Panarthropoda. Genome Biology and Evolution2: 425-440. DOI: 10.1093/gbe/evq030.
↑(en) Marlétaz F, Peijnenburg KT, Goto T, Satoh N, Rokhsar DS.(2019).A New Spiralian Phylogeny Places the Enigmatic Arrow Worms among Gnathiferans. Current Biology29(2): 312-318.e3. DOI: 10.1016/j.cub.2018.11.042.
↑(en) Ortega-Hernández J, Janssen R, Budd GE.(2017).Origin and evolution of the panarthropod head – A palaeobiological and developmental perspective. Arthropod Structure & Development46(3): 354-379. DOI: 10.1016/j.asd.2016.10.011.
↑(en) Giribet G, Edgecombe GD.(2017).Current Understanding of Ecdysozoa and its Internal Phylogenetic Relationships. Integrative and Comparative Biology57(3): 455-466. DOI: 10.1093/icb/icx072.
↑(en) Giacomelli M, Vecchi M, Guidetti R, Rebecchi L, Donoghue PCJ, Lozano-Fernandez J, Pisani D.(2024).CAT-Posterior Mean Site Frequencies Improves Phylogenetic Modeling Under Maximum Likelihood and Resolves Tardigrada as the Sister of Arthropoda Plus Onychophora. Genome Biology and Evolution17(1). DOI: 10.1093/gbe/evae273.
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Panarthropoda op Wikispecies
.png){kind=small}
