Passementerie

Passementerie is het ambacht van het vervaardigen van passementen, decoratieve textiele versieringen zoals banden, franjes, koorden en galons en andere sierafwerkingen. Deze elementen worden vervaardigd door middel van uiteenlopende textieltechnieken, zoals weven, breien, kantklossen, vlechten en het maken van koorden. Passementen kunnen zowel handmatig als machinaal vervaardigd worden.

Passementen worden toegepast op onder meer meubels, rijtuigen en paarden, kleding en mode, militaire uniformen, liturgisch textiel en in het interieur.

Historiek

Een exacte ontstaansdatum van het maken van passementerie laat zich niet vaststellen. Technieken zoals het knopen en vlechten van draden gaan terug tot in de Oudheid. Vooral vanaf de vroegmoderne tijd groeide de vraag naar decoratieve textielversieringen.

Over de jaren werden passementen steeds rijker uitgevoerd en kregen complexere vormen. Doorheen de eeuwen veranderden zowel de gebruikte materialen als de stijlen en motieven. Naast zijde werden ook goud- en zilverdraad toegepast en later ook wol, katoen, vlas, linnen rayon en metaal.

Met de mechanisering van de textielproductie in de 19e en 20e eeuw kunnen passementen op grotere schaal worden vervaardigd. Deze productie zorgde voor een lagere kostprijs.

Het beroep van passementmaker

De vervaardiging van passementen werd uitgevoerd door passementenmakers. Deze waren verenigd in ambachtsgilden, die de kwaliteit van de productie bewaakten. Passementen moesten vervaardigd worden met fijn goud, zilver en fijne zijde. Het eindproduct moest van goede kwaliteit zijn, zoniet kon de passementmaker streng beboet worden, door gedurende drie maanden een verbod op het uitoefenen van zijn ambacht.

Het vak werd doorgaans aangeleerd via een leerlingstelsel. Na een opleidingsperiode en het vervaardigen van een meesterproef kon een gezel meester-passementmaker worden. In sommige regio's waren zonen en schoonzonen van passementmakers van deze opleiding vrijgesteld.

De gilden werden afgeschaft omstreeks 1790 met de opkomst van de mechanisering.

Soorten passement

Passementen komen voor in uiteenlopende vormen en afmetingen. Voor verschillende soorten passementen bestaan zowel Franse als Nederlandse benamingen. Enkele veelvoorkomende soorten passementen zijn:

• Galon (Nederlands: galon, boord of bies): vlak passement dat wordt gebruikt als afwerking. Galons bestaan in verschillende modellen, breedtes en materiaalsoorten.
• Effilé (Nederlands: franje): opgebouwd uit een geweven kop (tête) en een rok (jupe).
• Frange (Nederlands: franje): gelijkaardig aan een effilé, opgebouwd uit een kop en een rok, maar doorgaans rijker bewerkt en uitgevoerd in grotere afmetingen.
• Embrasse (Nederlands: gordijnopenhouder): passement dat wordt gebruikt om gordijnen en draperieën open te houden.
• Gland (Nederlands: kwast): opgebouwd uit een kop, een kraag en een rok. Traditioneel wordt de kwast volledig manueel vervaardigd rond een houten of metalen vorm.
• Macaron (Nederlands: rozet): rond passement met een diameter tussen 40 en 90 mm.
• Monture de lustre (Nederlands: montuur voor een luchter): decoratief element dat de ketting van een luchter of kroonluchter bedekt en bestaat uit een tulp, kabel en kwast.

Productie van passementen in België

Een bekende manufactuur was De Backer, gevestigd in Brussel, vanaf 1896 actief.

Afbeeldingen

• 
  Passement van goud- en zilverdraad
• 
  Passement van goud- en zilverdraad met rode zijde
• 
  Passement van goud- en zilverdraad
• 
  Guirlande passement van De Backer - collectie Industriemuseum Gent
• 
  Gland of kwast passement van De Backer - collectie Industriemuseum Gent
• 
  Jasmine passement van De Backer - collectie Industriemuseum Gent