Heterolobosea
| Heterolobosea | ||||
|---|---|---|---|---|
 | ||||
| Acrasis rosea | ||||
| Taxonomische indeling | ||||
| ||||
| Fylum | ||||
| Heterolobosea Page & Blanton, 1985 | ||||
| Synoniemen | ||||
| ||||
 Afbeeldingen op Wikimedia Commons | ||||
 Heterolobosea op Wikispecies | ||||
| ||||
Heterolobosea of Percolozoa is een fylum van heterotrofe protisten, waarvan de meeste soorten zowel een amoebestadium als een geflagelleerd stadium hebben in hun levenscyclus. Hierdoor staan ze ook wel bekend als 'amoeboflagellaten'. Sommige soorten hebben ook een ruststadium (cyste).
Er zijn ruim 170 soorten beschreven. De bekendste vertegenwoordiger is Naegleria, de veroorzaker van een dodelijke hersenontsteking, en tevens de enige soort binnen dit fylum die pathogeen is voor de mens.
Kenmerken
De meeste soorten binnen deze groep leven van bacteriën en komen voor in bodem, zoet water en soms in zee. Er zijn ook thermofiele, acidofiele en halofiele soorten beschreven. Slechts één soort, Naegleria fowleri, kan mensen infecteren en veroorzaakt een vaak dodelijke herseninfectie (amoebenmeningitis).
De Heterolobosea zijn verwant aan de Euglenozoa en Jakobida en delen enkele kenmerken met deze groepen. De meeste soorten hebben mitochondriën met schijfvormige cristae. Een ander specifiek kenmerk is de ultrastructuur van het golgiapparaat (de afwezigheid van klassieke dictyosomen). Ze worden op basis van moleculaire fylogenie tot de supergroep Discoba gerekend.
Stadia
De protisten zijn in hun amoeboïde stadium ongeveer 20–40 μm groot. In Engelstalige literatuur worden ze ook wel omschreven als lobose amoebae, een verwijzing naar de brede, stompe bouw van de pseudopodiën (uitstulpingen van het cellichaam). De amoeben bewegen zich golvend voort. Het flagellaatstadium is vaak iets kleiner, met twee of vier prominente flagellen nabij de voedingsgroeve.
Meestal gaan de organismen over in hun amoeboïde stadium wanneer er voldoende voedsel aanwezig is. Het flagellaatstadium wordt gebruikt voor verplaatsing. Niet alle soorten kunnen echter even makkelijk beide vormen aannemen. De geslachten Percolomonas, Lyromonas en Psalteriomonas zijn bijvoorbeeld alleen bekend als flagellaten. Het geslacht Vahlkampfia en de meeste soorten uit de Acrasidae (celvormende slijmzwammen) hebben daarentegen geen flagellaatstadium.
Classificatie
De amoeboflagellaten zijn ecologisch divers maar de soortenrijkdom is vermoedelijk nog beperkt in kaart gebracht, en onderlinge verwantschappen zijn pas in beginnende mate opgelost. Het fylum Heterobolosea valt uiteen in twee subfyla: Pharyngomonada (met alleen het geslacht Pharyngomonas) en de Tetramitia. De indeling van de amoeboflagellaten is hieronder samengevat, op basis van een fylogenetische classificatie uit 2019.
Heterolobosea Page & Blanton 1985
- Tetramitia Cavalier-Smith 1993
- Selenaionidae Hanousková et al. 2018
- Neovahlkampfiidae Hanousková et al. 2018
- Eutetramitia Hanousková et al. 2018
- Vahlkampfiidae Jollos 1917
- Gruberellidae Page & Blanton 1985
- Acrasidae Poche 1913
- Percolomonadidae Cavalier-Smith 2008
- Psalteriomonadidae Cavalier-Smith 1993
- Stephanopogonidae Corliss 1961
- Creneidae Pánek et al. 2014 (M)
- Tulamoebidae Kirby et al. 2015
Zie ook
- 1 2 (en) Pánek T, Tice AK, Corre P, Hrubá P, Žihala D, Kamikawa R, Yazaki E, et al. (2025). An expanded phylogenomic analysis of Heterolobosea reveals the deep relationships, non-canonical genetic codes, and cryptic flagellate stages in the group. Molecular Phylogenetics and Evolution 204: 108289. DOI: 10.1016/j.ympev.2025.108289.
- ↑ (en) Esteban GF, Finaly BJ, Warren A. (2015), 'Free-Living Protozoa', in: Thorp and Covich's Freshwater Invertebrates, Elsevier, p. 122. ISBN 978-0-12-385026-3.
- ↑ (en) Prokina KI, Yubuki N, Galindo LJ, Torruella G, Inagaki Y, Iwamoto K, López‐garcía P, et al. (2025). A Deeply Branching Lineage in Heterolobosea (Discoba) With Multiflagellated and Multigrooved Life Stages. Journal of Eukaryotic Microbiology 72 (5). DOI: 10.1111/jeu.70037.
- 1 2 (en) Pánek T, Simpson AGB, Brown MW, Margulis L. (2016), 'Heterolobosea', in: Handbook of the Protists, Springer International Publishing, 1–42. ISBN 978-3-319-32669-6.
- ↑ (en) Adl SM, Bass D, Lane CE, Lukeš J, Schoch CL, Smirnov A, Agatha S, et al. (2019). Revisions to the Classification, Nomenclature, and Diversity of Eukaryotes. Journal of Eukaryotic Microbiology 66 (1): 4-119. DOI: 10.1111/jeu.12691.