Personenauto-equivalent

De Welcome-rotonde aan de rand van Quezon City, waar autowegen en stadswegen samenkomen. De tijdopname uit 2019 toont verkeersstromen en wachtrijen. Voor een rij auto's staat een fietser.
De Welcome-rotonde aan de rand van Quezon City, waar autowegen en stadswegen samenkomen. Vooraan een van de wachtrijen staat een fietser. Tijdopname, 2019.

Personenauto-equivalent (pae, pe) is een getal dat aangeeft hoeveel invloed een voertuig heeft op de verkeersafwikkeling en de verkeerscapaciteit, vergeleken met een personenauto. Bij de constructie en planning van wegen wordt gebruikgemaakt van het personenauto-equivalent.

De waarden liggen niet op voorhand vast: in een binnenstad kan een flinke bestelwagen die zich met moeite door de nauwe straatjes wurmt een pae van 10 hebben, terwijl dat op een ruime provinciale weg hoogstens 1,5 is. De waarden worden mede bepaald door het type onderzoek, de locatie en de verkeersgewoonten. Op een veerboot met plaats voor honderd personenauto's is bijvoorbeeld de oppervlakte die elk voertuig inneemt sterk bepalend: een veegwagen die naar de overkant moet is evenveel waard als een even grote personenauto. Moet de veegwagen echter in de spits vegen, dan is de rijdende hindernis tientallen pae's waard.

Bij veerponten zoals de Gorinchem V uit 1933, waar de auto's van opzij oprijden, is de manoeuvreerbaarheid van de auto's een belangrijke factor in de capaciteit. De foto uit 1963 toont een afgeladen volle veerpont
1963: bij een dwarslader zoals de Gorinchem V is de manoeuvreerbaarheid van wagens een belangrijke factor in de capaciteit

In een smalle fietsstraat waar auto's toegestaan zijn en inhalen onmogelijk is, heeft elk voertuig een pae in de buurt van 1, maar twee naast elkaar rijdende fietsers hebben niet twee keer zo veel pae's. Op autowegen in de Verenigde Staten geldt iets dergelijks: de sterke keep-your-lane-discipline trekt de waarden voor de verschillende voertuigtypen naar elkaar toe, wat de voorspellende waarde verhoogt. Bij minder gedisciplineerd verkeer met uiteenlopende kenmerken kan het vrijwel onmogelijk zijn een pae te berekenen of te gebruiken, zoals op wegen waar tuktuks, fietsen, ezelskarren, bromfietsen en auto's er samen uit moeten zien te komen. Een dergelijk effect is ook te merken op overvolle fietspaden met e-bikes, bakfietsen, gehandicaptenvoertuigen en gewone fietsen: de verkeerscapaciteit fluctueert sterk, de ene keer door ruimtegebrek, de andere keer door snelheidsverschillen, problemen met manoeuvres of misverstanden.

Stadsfile in Sint-Petersburg, 2015
Stadsfile in Sint-Petersburg, 2015

Gangbare waarden zijn:

Filmpje, 7 minuten. Fietsers bevolken de Amsterdamse Grachtengordel, 2013