| Piet Hartman | ||||
|---|---|---|---|---|
| Persoonlijke gegevens | ||||
| Geboortedatum | 11 april 1922 | |||
| Geboorteplaats | Veendam | |||
| Overlijdensdatum | 26 maart 2021 | |||
| Overlijdensplaats | Zeist | |||
| Academische achtergrond | ||||
| Alma mater | Rijksuniversiteit Groningen | |||
| Erkenning en lidmaatschap | ||||
| Lid van | Duitse Academie der Wetenschappen Leopoldina (1981), Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (1982) | |||
| ||||
Piet Hartman (Veendam, 11 april 1922 - 26 maart 2021) was een Nederlands kristallograaf, die tussen 1973 en 1987 hoogleraar was aan de Universiteit Leiden en de Universiteit Utrecht.
Na de hogereburgerschool ging Hartman in 1939 scheikunde studeren aan de Rijksuniversiteit Groningen. Wegens een onderbreking tijdens de Tweede Wereldoorlog kon hij pas in december 1946 zijn doctoraalstudie scheikunde hervatten, die hij in 1950 afsloot met een doctoraalexamen. Hij promoveerde in 1953 onder hoogleraar Pieter Terpstra met het proefschrift "Relations between structure and morphology of crystals". Na zijn studie bleef hij werkzaam in de onderzoeksgroep van Terpstra.
In 1959 kreeg Hartman een aanstelling als lector kristallografie aan de faculteit Geologie van de Universiteit Leiden. In 1973 werd hij er bevorderd tot hoogleraar, een positie die tot 1980 behield. In dat jaar verhuisde een deel van de Leidse faculteit Geologie en Geofysica naar Utrecht. Daarvoor, in 1978, was hij in Utrecht reeds benoemd als hoogleraar kristallografie, waar hij tot aan zijn emeritaat in 1987 zou aanblijven.
Hartman was lid van de Deutschen Akademie der Naturforscher Leopoldina en van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen. Hij overleed op 26 maart 2021, bijna 99-jaar oud.
Hartman onderzocht de relatie tussen de kristalstructuur en kristalmorfologie. Eerdere theorieën over dit onderwerp gaan terug tot Auguste Bravais. Volgens Bravais hebben de vlakken in een kristal de hoogste dichtheid aan de roosterpunten. De kristalmorfologie is dus uitsluitend afhankelijk van de roostersymmetrie (Bravaisrooster) en de roosterparameters.
Hartman en Perdok ontdekten dat de kristalmorfologie ook afhankelijk is van de intermoleculaire bindingen tussen de roosterbestandelen (moleculen, ionen). Een ononderbroken, herhalende keten van sterke intermoleculaire bindingen wordt een periodieke bindingsketen (PCB, Periodic Bond Chain) genoemd. Ze worden tijdens de groei van een kristal gevormd en geven de grootste groeisnelheid aan. Kristalrichtingen die het snelst groeien, groeien uit het kristal en verdwijnen dus. Bijna alle huidige programma's voor het voorspellen van kristalmorfologie zijn gebaseerd op de Hartman-Perdok-theorie of varianten daarvan.