In Nederland is een politiek adviseur (PA), ook wel politiek assistent genoemd, een ambtenaar op een ministerie die een minister of staatssecretaris ondersteunt.
In Nederland is een politiek adviseur (PA), ook wel politiek assistent genoemd, een ambtenaar op een ministerie die een minister of staatssecretaris ondersteunt.
Minister Sicco Mansholt van Landbouw stelde in 1947 een politiek adviseur aan. Aanvankelijk werd af en toe een PA benoemd, vaak enkel door de minister-president. Vanaf het kabinet-Kok I (1994-1998) werden structureler PA's benoemd. Sinds 2010 heeft vrijwel elke minister en staatssecretaris een PA. Sinds 2003 is er regelgeving. De rol van PA's werd belangrijker onder het minderheidskabinet-Jetten (2026-heden).
De PA verricht taken die voor een "neutrale" ambtenaar niet passend zijn, zoals:
De precieze rol van een individuele PA wordt bepaald door de betreffende bewindspersoon.
PA's worden geselecteerd door de bewindspersoon. Zij kunnen afkomstig zijn van een ministerie, maar komen meestal uit diens politieke partij. Doorgaans heeft een bewindspersoon één PA, soms meer. PA's vallen administratief onder de secretaris-generaal. Na aftreden van een bewindspersoon mag een PA nog een halfjaar in dienst blijven. Sommigen worden een "neutrale" ambtenaar, sommigen worden lobbyist en anderen worden zelf politicus. Voorbeelden hiervan zijn Jack de Vries en Sophie Hermans.
Rondom het werk van PA's bestaat het stigma van "achterkamertjespolitiek". Daarnaast bestaat het risico van vermenging van ambtenarij en politiek, die in Nederland strikt gescheiden dienen te zijn. De Europese anti-corruptiewaakhond GRECO acht de bestaande regelgeving gebrekkig.
