Het Porthos-project is een project voor ondergrondse CO2-opslag, dat is gepland in de haven van Rotterdam en de Noordzeekust. Porthos is een acroniem voor Port of Rotterdam CO2 Transport Hub and Offshore Storage. Grote bedrijven in het havengebied zullen de CO2 die bij hun industriële processen vrijkomt afvangen en leveren aan Porthos, dat vervolgens zorgt voor transport en opslag van het gas in een voormalig aardgasveld onder de Noordzee voor de kust van Rotterdam. Het proces van afvangen en opslaan van kooldioxidegas (CO2) wordt internationaal aangeduid als van carbon capture and storage (CCS).
Porthos is een publiek bedrijf in eigendom van Energie Beheer Nederland (EBN), Nederlandse Gasunie en het Havenbedrijf Rotterdam (HbR). Het is de houder van de door EZK verleende opslagvergunningen en beheert de infrastructuur. Origineel was het de bedoeling dat vanaf 2024 met de opslag kon worden begonnen en dat het veld in 2042 vol is en definitief wordt afgesloten.
Het Porthos-project moet een belangrijke bijdrage gaan leveren aan het realiseren van de klimaatdoelen van 2030 door CO2 van de industrie in de Rotterdamse haven af te vangen, dit via een buizenstelsel van Rotterdam naar het P18-A-platform te pompen en vervolgens op te slaan in een voormalig (leeg) aardgasveld onder de Noordzee. Minister voor Klimaat en Energie Rob Jetten verwachtte het klimaatdoel voor 2030 zonder Porthos niet te halen. In het havengebied van Rotterdam vindt circa 14% van de Nederlandse CO2-uitstoot plaats.
Porthos is een samenwerkingsverband van de overheidsbedrijven Havenbedrijf Rotterdam (HbR), Nederlandse Gasunie en Energie Beheer Nederland (EBN). De klanten van Porthos die de CO2 gaan aanleveren zijn de vier internationale industriebedrijven Air Liquide, Air Products, ExxonMobil en Shell. Voor de deelnemende bedrijven zal het project naar verwachting zeer rendabel zijn, omdat zij door vermindering van hun CO2-uitstoot EU-emissierechten besparen. Zij hoeven dan minder emissierechten in te kopen of kunnen zelfs certificaten die zij al in hun bezit hebben verkopen. Die zijn de afgelopen jaren flink in waarde gestegen.
De infrastructuur van het project is in publieke handen en gefinancierd door drie staatsdeelnemingen: Energie Beheer Nederland (EBN), Gasunie en het Havenbedrijf Rotterdam (HbR). De infrastructuur bestaat uit een leiding door het havengebied, een compressorstation om de CO2 op druk te brengen en een leiding vanaf de kust naar een platform op de Noordzee. Hiervandaan moet het in de diepe ondergrond worden opgeslagen in een voormalig aardgasveld.
De geschatte investeringskosten bedroegen origineel (2000) op basis van een nauwkeurige kostenschatting tussen de 400 miljoen (minimaal) en 500 miljoen(maximaal). Echter tijdens de uitvoering zijn de kosten zeer fors gestegen, in 2023 naar 1200 miljoen euro (bijna 3 maal duurder dan begroot) De Algemene Rekenkamer heeft in 2024 Porthos investering onderzocht: Het beoogde rendement (6,6 %) voor de staatsbedrijven die Porthos exploiteren valt door tegenvallers fors lager uit Porthos, dat in publieke handen is en met belastinggeld wordt betaald, haalt met een berekend rendement van 2,2% haar streefrendement naar verwachting niet.
Dit in schril contrast met het rendement op de investeringen voor de industrie kan, zelfs zonder subsidie, oplopen tot 34 %. Daarbij zijn de risico's voor de drie Porthos staatsdeelnemingen en na 2062 voor het Rijk.
Eind 2026 werden nogmaals een forse kostenstijging gepubliceerd, ditmaal met extra bijna 400 miljoen naar in totaal 1600 miljoen euro - bijna viermaal duurder dan eerder begroot. Het project liep eerder ook al forse vertragingen op en lijkt dit te herhalen met eind 2026 de winstwaarschuwing realistisch dat de start pas in 2028 plaatsvindt terwijl het jaar 2024 eerder het doel was..
Het eerder verlaagde marginale rendement voor de staatsbedrijven die Porthos exploiteren valt door deze tegenvallers nog lager uit (niet uit te sluiten dat dit misschien zelfs negatief wordt). De verwachte meerkosten zullen in het geval van EBN door de belastingbetaler betaalt worden omdat EBN zelf geen geld hiervoor heeft.
Voor de aanleg van de infrastructuur werd op grond de Wet natuurbescherming een beroep gedaan op de omstreden algemene bouwvrijstelling in de Stikstofwet. De milieu-organisatie Mobilisation for the Environment (MOB) tekende bij de Raad van State bezwaar aan tegen het toepassen van de bouwvrijstelling bij de aanleg van het Porthos-project. Volgens MOB werden daarmee de stikstofnormen ontdoken.
Op 2 november 2022 oordeelde de RvS in een tussenvonnis, dat de bouwvrijstelling niet voldoet aan het Europees natuurbeschermingsrecht uit de Habitatrichtlijn, dat vereist dat individuele beschermde natuurgebieden geen schade oplopen, en er niet op een hoger schaalniveau gekeken mag worden naar maatregelen die bovendien onzeker zijn qua uitvoering. Projecten mogen echter wel individueel worden beoordeeld op de mogelijke gevolgen van de uitstoot van stikstof. Dit betekent dat bouwactiviteiten bij een vergunningsaanvraag getoetst dienen te worden aan lokale stikstofgevolgen. Na de uitspraak moest per bouwproject weer onderzoek gedaan worden naar de gevolgen van de uitstoot van stikstof door de aanleg van het project. In het geval van Porthos bepaalde de RvS in zijn einduitspraak op 16 augustus 2023 dat de belastende stikstofuitstoot beperkt en tijdelijk was en op de lange termijn verwaarloosbaar. Ondanks de ongeldigheid van de algemene bouwvrijstelling mocht het project dus toch doorgaan.