De proef van Romberg is een eenvoudige en oriënterende neurologische test. Deze proef wordt gedaan om onderzoek te doen naar het evenwicht van iemand, met name bij klachten van ataxie. De proef is genoemd naar de Duitse neuroloog Moritz Heinrich Romberg (1795-1873).
De patiënt wordt gevraagd rechtop te gaan staan, met de voeten vlak naast elkaar, en ten minste een halve minuut stil te blijven staan. Als dat lukt, wordt gevraagd de ogen te sluiten en nog een minuut zo stil mogelijk te blijven staan.
Voor een positieve test van Romberg moet er dus een duidelijk verschil zijn tussen de situatie met open ogen en met gesloten ogen.
De proef kan wat moeilijker worden gemaakt door de patiënt niet met de voeten naast elkaar te laten staan maar voor elkaar, dus met de tenen van de ene voet tegen de hiel van de andere. Ook kan de patiënt tijdens de proef worden afgeleid door diegene de armen voor zich uit te laten strekken, een som te laten uitrekenen of door zogenaamd een andere proef te doen.
De proef kan niet worden uitgevoerd bij mensen die blind of zeer slechtziend zijn.
Voor balans bij het staan is er een samenspel van de volgende factoren van belang:
Het uitgangspunt van de proef is dat men in staat is het evenwicht te bewaren als ten minste twee van de drie genoemde zintuigen en de bijbehorende zenuw(ban)en goed functioneren. Door de ogen te laten sluiten, kan de patiënt vervolgens alleen nog stil rechtop blijven staan als de andere twee zintuigen goed werken. Zowel bij een gestoorde evenwichtszin als bij een gestoorde propriocepsis is de proef positief.
Als er een evenwichtsprobleem is door een stoornis van de kleine hersenen, dan doet het er niet toe of de ogen zijn gesloten of niet: de patiënt zal ook met de ogen open geen goede balans hebben.
De meest voorkomende aandoening bij een positieve proef van Romberg is wervelkanaalstenose. Andere oorzaken zijn onder andere: