Amerikaanse witte eik

Amerikaanse witte eik
Solitaire boom met herfstkleuren
Taxonomische indeling
Rijk:Plantae (planten)
Stam:Embryophyta (landplanten)
Klasse:Spermatopsida (zaadplanten)
Clade:Bedektzadigen
Clade:'Nieuwe' tweezaadlobbigen
Clade:Fabiden
Orde:Fagales
Familie:Fagaceae (napjesdragersfamilie)
Geslacht:Quercus (eik)
Soort
Quercus alba
L. (1753)
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Amerikaanse witte eik op Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Amerikaanse witte eik of witte eik (Quercus alba) is een plantensoort uit de napjesdragersfamilie (Fagaceae). De soort is de staatsboom van Connecticut, West-Virginia en Maryland.

Determinatie

Amerikaanse witte eik is een eenhuizige, bladverliezende houtige plant die uitgroeit tot boom of struik. In bosverband heeft de plant een smalle kroon; de bomen kunnen dan een hoogte bereiken van circa 25 m en een stamdiameter van 90–120 cm. Solitaire exemplaren vormen brede kronen met veel zijtakken; zij kunnen een hoogte bereiken van 46 m en een stamdiameter van 260 cm. Op standplaatsen die 250 m boven de zeespiegel liggen (vooral in de zuidelijke Appalachen) groeit de soort alleen als struik.

Het wortelstelsel bestaat uit een penwortel die diep in de grond wortelt en zijwortels die slechts oppervlakkig wortelen. De schors van jongere twijgen heeft een roodachtige tot roodgroene kleur en is licht behaard. Naarmate de twijgen ouder worden, wordt de schors grijs van kleur en verliest het de beharing. De schors heeft een ruwe structuur en is onderverdeeld in platen.

Schors van de stam

De knoppen hebben een gladde textuur en hebben een lengte van 3–4 mm. De kleur van de knoppen is bruinrood en ze hebben een ovale vorm. De bladeren staan verspreid op de takken en bestaan uit een bladsteel (van 1–3 cm) en een bladschijf. De bladeren hebben een lengte van 12–20 cm en een breedte van circa 9 cm. De bladeren zijn net boven het middelpunt aan de kant van de bladtop het breedst. Het blad heeft aan beide kanten twee tot vier lobben. De tussenruimte tussen de lobben is minimaal een derde deel van het blad tot maximaal zeven achtste deel van het blad. De bovenkant van het blad heeft een heldere groene kleur en de onderkant van het blad heeft een groene kleur met een witte tint erdoorheen. De herfstkleuren zijn paarsrood tot bruinviolet en de bladeren blijven tot ver in de winter aan de boom hangen.

Close-up van de eikel; links zonder en rechts met het napje

De bloeitijd loopt van eind maart tot eind mei. De mannelijke bloemen zijn geelgroen van kleur en staan gegroepeerd in trosjes die naar beneden hangen. De bloemen hebben een lengte van 5–10 cm. Deze bloeiwijze komt voor uit knoppen die groeien op de plek waar de jonge twijgen uitlopen. De vrouwelijke bloemen zijn roodachtig van kleur en staan in groepjes van twee of drie bloemen. Ze groeien in de bladoksels van een nieuwe scheut. De vruchten zijn in hetzelfde jaar nog rijp en zijn kort gesteeld of helemaal niet gesteeld. Het napje omsluit minder dan een derde deel van de eikel. De eikel heeft een lengte van ongeveer 5 cm en heeft een lichtbruine kleur. De eerste vruchten verschijnen op een leeftijd variërend van twintig tot dertig jaar.

Ecologie

Gal van een galwesp op het blad van Amerikaanse witte eik

Amerikaanse witte eik groeit voornamelijk in loofbossen. De soort is gevoelig voor bodemverdichting en overstromingen, maar is zouttolerant. Ze kan tegen perioden van droogte doordat de penwortel zijn water en voedingsstoffen uit dieper gelegen waterbronnen kan halen. De soort komt voor op een hoogte variërend van zeeniveau tot 1700 m. Ze komt in het noorden voornamelijk voor in gemengde bossen met Quercus ellipsoidalis, Quercus prinus, grijze berk (Betula populifolia), weymouthden (Pinus strobus), oostelijke hemlockspar (Tsuga canadensis) en suikeresdoorn (Acer saccharum). In het zuiden komt de soort vaak voor op droge plaatsen in combinatie met Quercus falcata, Quercus michauxii en scharlakeneik.

Jonge zaailingen kunnen overleven op plaatsen met halfschaduw. Wanneer de plant ouder wordt, kan zij beter schaduw verdragen en zelfs in de volle schaduw staan. De zaden kunnen in schaduwrijke gebieden jaren in de zaadbank blijven totdat een open plek ontstaat waardoor voldoende licht beschikbaar is. Het zaad blijft jarenlang kiemkrachtig. De vruchten vertonen geen kiemrust, maar schieten hetzelfde jaar wortel en de lente erop ontspruiten de zaden.

De vruchten hebben een bittere smaak en worden gegeten door onder andere de roodkopspecht, het witstaarthert, kwartels, wangzakeekhoorns, kalkoenen en diverse soorten muizen. De blauwe gaai en de grijze eekhoorn zorgen voor de zaadverspreiding (zoöchorie). Het witstaarthert eet naast de bessen ook de bladeren van Amerikaanse witte eik. Op de boom leven verschillende soorten schimmels en andere micro-organismen.

Biogeografie

Verspreidingsgebied

Het natuurlijke verspreidingsgebied strekt zich hoofdzakelijk uit over het noorden van de Verenigde Staten. De noordelijke grens strekt zich uit tot over de Canadese grens tot aan de Grote Meren. In het westen strekt het verspreidingsgebied zich uit tot aan de prairie en de soort komt veel voor langs de 95e meridiaan. De soort komt slechts sporadisch voor langs de Golf van Mexico en het zuiden van de rivier de Mississippi. De Atlantische Oceaan is de oostelijkste grens van het verspreidingsgebied.

Binnen het verspreidingsgebied komt de soort voor op plaatsen met verschillende standplaatsfactoren. Meestal komt de soort voor op meso-oligotrofe, droge gronden. De grootste exemplaren groeien echter op voedselrijke, lemige gronden die waterdoorlatend zijn. De gemiddelde temperatuur binnen het verspreidingsgebied varieert van 7 °C in het noorden tot 21 °C in het zuiden. De gemiddelde neerslag in het verspreidingsgebied varieert van 750 tot 2000 mm. Grote aantallen van de soort zijn te vinden in het dal van Ohio en midden in de Vallei van de Mississippi waar de gemiddelde temperatuur 13 °C is en de gemiddelde neerslag 1000 mm. In de hogere delen in de noordelijke Appalachen komt de soort weinig voor.

Gebruik

Het hout van Amerikaanse witte eik is redelijk vergelijkbaar met Europees eiken (van zomereik en wintereik), maar is vaak iets beter. Het wordt gerekend tot de houtsoort wit eiken, en is daar het bekendste voorbeeld van. Wit eiken is duurzaam, makkelijk te bewerken maar lastig te impregneren. Het laat geen vloeistoffen door waardoor het gebruikt wordt voor de productie van vaten voor wijn en bier.

De soort groeit echter langzamer dan Amerikaanse eik (Quercus rubra) en daarom wordt in de bosbouw steeds vaker voor Amerikaanse eik gekozen, ook al zijn de houteigenschappen daarvan minder. In Europa wordt de soort slechts weinig toegepast, ondanks dat deze hier winterhard is.

De soort wordt soms gebruikt als sierboom en de indianen gebruikten de schors als medicijn.

Popcultuur

In het videospel Ace Attorney Investigations: Miles Edgeworth (een spin-off van Ace Attorney) komt een plantachtig personage voor genaamd 'Quercus Alba', die enige gelijkenis vertoont met Amerikaanse witte eik.

In The Vampire Diaries kan alleen met het hout van Amerikaanse witte eik een staak worden vervaardigd waarmee een originele vampier gedood kan worden.

Synoniemen

  • Quercus alba var. heterophylla
  • Quercus alba f. latiloba
  • Quercus alba var. latiloba
  • Quercus alba var. longigemma
  • Quercus alba var. microcarpa
  • Quercus alba f. pinnatifida
  • Quercus alba var. pinnatifida
  • Quercus alba var. repanda
  • Quercus alba f. repanda
  • Quercus alba var. ryderi
  • Quercus alba var. subcaerulea
  • Quercus alba var. subflavea
  • Quercus alba f. sublyrata
  • Quercus alba f. viridis
  • Quercus candida (Steud.)
  • Quercus nigrescens (Raf.)
  • Quercus ramosa (Dippel)
  • Quercus repanda (Michx.)
  • Quercus retusa (Raf.)

Fotogalerij