Een retentiemiddel is een chemische stof die gebruikt wordt bij de productie van papier om de retentie te verbeteren. Het wordt in de vezelmassa toegevoegd om de vulstof, die meestal een slechts licht geladen oppervlakte heeft, in het papier te binden. Het verbetert bovendien de bindingen tussen de vezels. Het retentiemiddel is een polymeer met sterke kationische, positief geladen, groepen. Een bijkomende eigenschap van een retentiemiddel is het versnellen van de ontwatering in de doekpartij van de papiermachine. Omdat papiermachines zo snel werken, moet het water in minder dan een seconde worden verwijderd. Een retentiemiddel helpt hierbij door de vezels in korte tijd dicht bij elkaar te brengen.
Een retentiemiddel werkt door:
Polyethyleenimine, polyacrylamide zijn voorbeelden van chemicaliën die worden gebruikt. Vroeger werd ook papiermakersaluin (aluminiumsulfaat) als retentiemiddel ingezet.